Aanhef
De raad van de gemeente Emmen;
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 26 mei 2026,
besluit:
1Intrekken van het Inkoopbeleid 2024.
Voorwoord
De wereld om ons heen verandert snel. De gemeente wil daarom wendbaar, daadkrachtig en toekomstgericht blijven. Inkoop speelt hierin een belangrijke rol. De gemeente wil inkopen met impact, die waarde toevoegt aan onze samenleving. In dit Inkoopbeleid 2026, dat het Inkoopbeleid 2024 vervangt, zijn diverse aanpassingen doorgevoerd. Deze wijzigingen betreffen vooral duidelijkere taal en betere toelichting op bestaande uitgangspunten. De inhoudelijke koers blijft gelijk, maar is helderder en toegankelijker verwoord. Het Inkoopbeleid 2026 is gebaseerd op het model Inkoop en aanbestedingsbeleid van de VNG uit 2025.
De gemeente heeft de ambitie uitgesproken om meer ruimte te geven aan maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI). Denk aan thema’s zoals klimaatverandering, krapte op de arbeidsmarkt, schaarste aan grondstoffen en sociale ongelijkheid. Met haar inkoopkracht kan de gemeente bijdragen aan oplossingen voor deze uitdagingen.
De gemeente wil het goede voorbeeld geven. Dat doet de gemeente door:
•banen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt;
•middels haar inkopen maatschappelijke meerwaarde opleveren; en
•verbonden partijen te stimuleren hetzelfde te doen.
Zo hoopt de gemeente ook andere organisaties te inspireren om maatschappelijk verantwoord in te kopen. Ondernemers worden uitgedaagd om duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid centraal te stellen in hun bedrijfsvoering.
In de strategienota Emmen (december 2021) zijn ambitieuze doelen geformuleerd, zoals:
•behoren tot de landelijke top van groene, slimme en innovatieve industriekernen;
•koploper zijn in duurzame energieproductie en streven naar CO₂-neutraliteit.
•De gemeente wil haar organisatie versterken om deze ambities waar te maken. Dat vraagt om een moderne inkoopfunctie die opdrachtgevers en budgethouders stimuleert om bewust en strategisch in te kopen.
Dit heeft geleid tot dit nieuwe Inkoopbeleid 2026 dat richting geeft aan hoe de gemeente leveringen, diensten en werken inkoopt.
Dit beleid is gebaseerd op het VNG Model Inkoop- en Aanbestedingsbeleid. We hanteren dit Model voor een uniforme marktbenadering, zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.
In dit Inkoop- en Aanbestedingsbeleid wordt het inkoopproces inzichtelijk gemaakt door de doelstellingen, uitgangspunten en kaders te schetsen waarbinnen inkoop in de gemeente plaatsvindt.
De gemeente streeft daarbij een aantal centrale doelstellingen na; Gemeentelijke Doelstellingen. (Hoofstuk 1)
Visie
De gemeente ziet inkoop als een belangrijk middel om maatschappelijke en organisatorische doelen te bereiken. Dat komt door het grote inkoopvolume en de kansen die inkoop biedt om te vernieuwen en te verbeteren.
Een moderne en professionele inkooporganisatie helpt de gemeente om bij elke inkoop de best passende oplossing te kiezen. Daarbij wordt de markt actief betrokken: de gemeente deelt onze behoeften met marktpartijen en daagt hen uit om met goede, passende voorstellen te komen. Zo benut de gemeente de kracht van de markt optimaal.
De beste oplossing is altijd een afweging tussen de bijdrage aan beleidsdoelen en de prijs.
Omdat inkoop veel impact heeft en vaak om grote bedragen gaat, moet het gebaseerd zijn op een strategische, meerjarige aanpak. Daarbij hoort goed contractbeheer: het vastleggen, bewaken en naleven van afspraken met opdrachtnemers. Dit helpt risico’s te beperken en zorgt ervoor dat de afgesproken resultaten echt worden behaald.
Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid – een partnerschap – wordt steeds belangrijker. Zo kunnen de gemeente en opdrachtnemer samen werken aan het behalen van onze doelen.
Door professioneel in te kopen en de markt actief te betrekken, draagt de gemeente op een effectieve en efficiënte manier bij aan het creëren van maatschappelijke waarde.
De volgende uitgangspunten zijn daarbij leidend voor de gemeente:
•Doelmatig & Rechtmatig (Hoofdstuk 2),
•Maatschappelijk & Milieu (Hoofdstuk 3),
•Markt en Ondernemers (Hoofdstuk 4); en
•Professionele Uitvoering (Hoofdstuk 5).
3. Maatschappij & Milieu
3.1 Inkopen met maatschappelijke impact
3.1.1 Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI)
De gemeente koopt maatschappelijk verantwoord in. Dat betekent dat de gemeente niet alleen naar de prijs kijkt, maar ook naar zaken als:
•energiebesparing,
•minder uitstoot van schadelijke stoffen,
•goede arbeidsomstandigheden,
•gebruik van duurzame energie,
•sociale impact (zoals werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt),
•hergebruik van materialen (circulair inkopen).
MVOI is standaard onderdeel van elk inkooptraject, tenzij dat echt niet mogelijk is. De gemeente gebruikt landelijke richtlijnen, zoals de MVI-criteriatool van PIANOo. Soms is het zelfs duurzamer om iets niet in te kopen.
3.1.2 MKB-vriendelijk inkopen
De gemeente wil dat ook kleine en middelgrote bedrijven (MKB) kunnen meedoen aan aanbestedingen. Daarom beperkt de gemeente onnodige regels en administratieve lasten. De gemeente zorgt dat lokale ondernemers eerlijke kansen krijgen en houdt bij het opstellen van eisen rekening met hun mogelijkheden.
3.1.3 Sociaal inkopen
SROI
Social Return On Investment (SROI): Bij grotere opdrachten vraagt de gemeente ondernemers om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in te zetten. Dit kan via werkplekken, stages of andere maatschappelijke bijdragen. De gemeente gebruikt hiervoor de ‘bouwblokkenmethode’ van de Arbeidsmarktregio Drenthe (AMRD). De gemeente maakt voor de uitvoering van SROI gebruik van Menso N.V. MENSO N.V. is het leerbedrijf dat bedrijven stimuleert om werkzoekenden in dienst te nemen of hen een werkplek aan te bieden en deze bedrijven hierin te ondersteunen en te faciliteren. MENSO maakt in haar dienstverlening onder andere gebruik van de mogelijkheden van het werkleerbedrijf: EMCO-groep.
Voorbehouden opdrachten
Artikel 2.82 van de Aanbestedingswet biedt de mogelijkheid om opdrachten te kunnen voorbehouden aan sociale werkplaatsen, aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van mensen met een beperking of kansarmen tot hoofddoel hebben of aan programma’s voor beschermde arbeid. Hierbij geldt als voorwaarde dat tenminste 30 procent van de werknemers met een beperking of kansarme werknemers zijn (mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt).
3.1.4 Circulair inkopen
Bij circulair inkopen draait het om het slim omgaan met grondstoffen. Doelstellingen van de gemeente:
•minder afval,
•minder gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen,
•meer hergebruik van materialen, en
•gebruik van producten met een langere levensduur.
De gemeente volgt hierbij het landelijke programma ‘Nederland Circulair in 2050’ en past dit toe in aanbestedingen.
3.1.5 Klimaat- en milieubewust inkopen
De gemeente wil bijdragen aan een gezonde en duurzame leefomgeving. Daarom let de gemeente bij inkopen op:
•minder CO₂-uitstoot,
•energiebesparing, en
•bescherming van natuur en biodiversiteit.
De gemeente gebruikt de inkoopkracht om duurzame keuzes te stimuleren en nieuwe oplossingen uit te proberen.
3.1.6 Ketenverantwoordelijk inkopen
De gemeente wil dat producten die de gemeente inkoopt op een eerlijke en verantwoorde manier zijn gemaakt. Daarom vraagt de gemeente leveranciers om inzicht te geven in hun productieketen en om te voldoen aan internationale sociale normen. De gemeente volgt hierbij het rijksbeleid, vooral bij risicovolle producten zoals ICT, natuursteen, hout en kleding.
3.1.7 Divers en inclusief inkopen
De gemeente wil dat iedereen gelijke kansen krijgt, ongeacht afkomst, geslacht, geloof of achtergrond. Bij het voorbereiden van aanbestedingen kijkt de gemeente hoe de gemeente diversiteit en inclusie kan bevorderen, bijvoorbeeld door eisen of wensen op te nemen die bijdragen aan gelijke behandeling en representatie.