3. Huidige gebruik van alcohol en drugs
3.1 De Gezondheidsmonitor
3.1.1 Cijfers alcoholgebruik
Landelijk
Landelijk wordt er gekeken naar de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (vanaf nu GJ 2019) en de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 (vanaf nu CGJ 2021). Dan is te zien dat ‘alcohol (ooit) heel glas of meer gedronken’ en ‘alcohol (ooit) slokjes of heel glas gedronken’ met nog geen 1% is gedaald. Als je de CGJ 2021 vergelijkt met de Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 (vanaf nu GJ 2015) dan is te zien dat het alcoholgebruik onder jongeren met bijna 4% is afgenomen. Over de gehele periode is dus een lichte daling te zien.
-Op de vraag of tijdens de afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol is gedronken, is het antwoord met bijna 3% gestegen (van 26% naar 29%) als gekeken wordt naar de GJ 2015 en CGJ 2021.
-Op de vraag of jeugdigen 5 of meer drankjes bij één gelegenheid hebben gedronken in de afgelopen 4 weken, zien wij tussen 2015 en 2019 een daling van bijna 4% (van 22% naar 18%). Er is echter een stijging van 1,5% als wordt gekeken naar 2019 en 2021 (van 18% naar 19,5%).
-Over de gehele periode tussen 2015 en 2021 is een daling te zien in het alcoholgebruik onder jongeren. De daling is echter minimaal en niet als een stevige ontwikkeling te benoemen. Zie figuur 5 voor de cijfers.
Figuur 5: Landelijk alcoholgebruik onder jongeren
Gelderland-Midden
De regio Gelderland-Midden heeft geen cijfers van de GJ 2015. Over 2019 en 2021 zijn wel gegevens bekend. Het antwoord op de vraag ‘alcohol (ooit) heel glas of meer gedronken’ is iets afgenomen namelijk van 30,5% naar 30,1%. Het antwoord op de vraag ‘alcohol (ooit) slokjes of heel glas gedronken’ is met bijna 1% afgenomen (van 52,9% naar 52%).
Tussen 2019 en 2021 was er een stijging van bijna 1,5% (van 25,4% naar 26,8%) als het ging over de vraag of tijdens de afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol is gedronken. Een kleinere stijging was er bij de vraag 5 of meer drankjes bij één gelegenheid in de afgelopen 4 weken is gedronken dit was 17,2% in 2019 en 17,9% in 2021.
Tussen de GJ 2019 en CGJ 2021 is een daling van 2% te zien (van 23% naar 21%) als het ging over jongeren die ooit dronken of aangeschoten zijn geweest. Wel was er een stijging van bijna 2,5% (van 10,7 naar 13,1) als het ging om dronken of aangeschoten afgelopen 4 weken.
Als de landelijke cijfers met de cijfers van Gelderland-Midden worden vergeleken, dan is te zien dat de regio niet veel van het landelijke gemiddelde afwijkt.
Figuur 6: Alcoholgebruik onder jongeren Gelderland-Midden
Gemeenten Duiven en Westervoort
Over de gemeente Duiven zijn wel een aantal cijfers bekend, maar over de gemeente Westervoort niet. De reden hiervoor is dat de gemeente Duiven heeft deelgenomen aan de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en de gemeente Westervoort niet. Dat komt omdat de Gezondheidsmonitor Jeugd werd uitgevoerd op middelbare scholen. In het vorige plan (Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2018) worden een aantal cijfers genoemd. De cijfers uit het oude plan en uit dit plan zijn niet helemaal met elkaar te vergelijken. Wel wordt hier een vergelijking mee gemaakt om een beter beeld te schetsen.
Gemeente Duiven
De cijfers van de regio Gelderland-Midden zijn vergelijkbaar met de cijfers van gemeente Duiven. Het aantal jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken is binnen de gemeente Duiven gedaald naar 33,3% in 2021 en komt van 55% in 2014. Het aantal jongeren dat de afgelopen 4 weken voorafgaand aan het onderzoek gedronken heeft, is 27%. Het aantal binge drinkers is gedaald van 45% in 2014 naar 19,4% in 2021.
Figuur 7: Alcoholgebruik onder jongeren gemeente Duiven in 2021
3.2 Leefstijlmonitor jeugd
3.2.1. Cijfers drugsgebruik
Cannabis
Tussen 2019 en 2021 bleef het aantal jongeren dat ooit cannabis gebruikte zo goed als onveranderd. Wordt 2021 vergeleken met 2017 dan is er een stijging van 1% te zien (van 9.2% naar 10,2%). Wordt gekeken naar cannabisgebruik in het afgelopen jaar, dan is te zien dat het tussen 2019 en 2021 licht is gedaald namelijk van 9,1% naar 8,9%.
Xtc
Tussen 2015 en 2021 is het aantal jongeren dat ooit xtc heeft gebruikt gelijk gebleven, namelijk 1,9%. In de jaren hiertussen heeft het aantal wel wat geschommeld. De andere cijfers tussen 2015 en 2021 die horen bij xtc (gebruikt afgelopen jaar en afgelopen maand), laten een toename zien van 0,2%.
Lachgas
Het lachgasgebruik is afgenomen na een aantal jaren stijgen. Zo was het gebruik in 2019 nog 10% en zijn de recentste gegevens van 2021 nog maar 5%.
Designerdrugs/ Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS)
Designer drugs zijn chemische stoffen die zijn ontworpen om de psychoactieve effecten van bestaande drugs te versterken of na te bootsen. Deze Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) worden meestal in laboratoria gemaakt door kleine aanpassingen te verrichten aan de chemische structuur van bestaande drugs, zoals cocaïne, MDMA en amfetaminen. Uit de Nationale Drug Monitor van het Trimbos Instituut komt het gebruik van NPS onder Nederlandse scholieren (15-16 jaar) relatief gezien weinig voor. In 2019 had 1,1% van de jongeren in het laatste jaar enige NPS gebruikt, dit percentage is onveranderd ten opzichte van de eerste meting uit 2015.
Roken/ Vapen
Roken of het gebruik van een e-sigaret (vapen) valt formeel niet onder drugs, maar kan ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Onlangs is over het vapen veel landelijke aandacht geweest en daarom wordt het hier kort benoemd. In Nederland geldt sinds 1 januari 2024 een verbod op de verkoop van e-sigarets met smaakjes als cola, perzik, suikerspin en mango. Alleen de smaak van tabak is nog toegestaan. Met dit verbod wil de overheid het gebruik onder jongeren terugdringen. De cijfers die horen bij roken en vapen komen uit de Jongerenmonitor tabaks- en nicotineproducten. In 2023 gebruikte 9,5% van de jongeren maandelijks een e-sigaret. 17% van de jongeren gebruikte een e-sigaret in het afgelopen jaar en 1,9% van de jongeren gebruikt dagelijks een e-sigaret. Het traditioneel roken onder jongeren is, na een flinke daling is 2015, stabiel gebleven.
Figuur 8: Landelijk drugsgebruik onder jongeren
7. Handhaving
7.3 Aandachtslocaties
7.3.1 Aandachtslocaties binnen de gemeenten
Op grond van de risicoanalyse zijn binnen de gemeente Duiven en Westervoort de volgende aandachtslocaties benoemd:
Duiven
Westervoort
Totaal
Sportkantines
17
5
22
Jongerensoos
1
0
1
Evenementen
-
-
-
Supermarkt
7
5
12
De evenementen behoeven extra aandacht, maar vooraf is lastig te voorspellen om hoeveel evenementen het precies gaat. Vandaar dat de aantallen niet zijn benoemd. Naast de benoemde aandachtslocaties zijn er nog andere locaties waar een relatieve hoge risicoscore kan worden verwacht; namelijk locaties in de openbare ruimte. De bekende plekken waar zich veel jongeren begeven in de openbare ruimte (denk aan hangplekken, eventuele zuipketen/hutten, rondhangende jongeren in en rond het centrum) behoeven ook aandacht. Daarom is een goede samenwerking met jongerenwerkers van groot belang, omdat ze de gemeentelijke toezichthouder kunnen helpen de locaties inzichtelijk te krijgen/houden waar veel jongeren samen komen en zich mogelijk hinderlijk gedragen. Deze locaties krijgen gericht toezicht, waarbij het accent met name gericht is op preventie, maar waarbij ook opgetreden wordt tegen drankgebruik op straat. De Weegtafel (werkgroep aanpak overlastgevende jeugdgroepen) houdt dit soort aandachtslocaties in de gaten en waar nodig worden passende maatregelen genomen.
7.4 Activiteiten handhaving
7.4.1 Controles bij aandachtslocaties
In het paragraaf 7.3.1 aandachtslocaties is een overzicht te vinden met alle aandachtslocaties binnen de gemeente Duiven en Westervoort. Per categorie van aandachtslocaties wordt jaarlijks ongeveer 25% bezocht. Het beoogde doel is dat een aangestelde toezichthouder Alcoholwet alle aandachtslocaties heeft bezocht voor het einde van deze beleidsperiode van 4 jaar. De toezichthouder zal zich in beginsel met name richten op de basiscontrole, zoals gesteld in tabel 3. Deze bezoeken worden waar mogelijk gecombineerd met een confrontatieaudit die zich met name richt op leeftijdsgrenzencontroles. Voor het exact bepalen bij welke inrichtingen en welk evenement er in een bepaald jaar wordt gecontroleerd, vindt overleg plaats tussen politie, jongerenwerk en de relevante afdelingen van de gemeenten. Ook de uitkomsten van de confrontatie audits kunnen worden gebruikt voor het bepalen van de inrichtingen en evenementen.
7.4.2 Uitvoering controles
Een lange tijd zijn geen structurele controles uitgevoerd op de Drank- en horecawet. Enkel wanneer meldingen kwamen van burgers, bezorgde ouders of ketenpartners werd er gecontroleerd. Ook hebben wij een lange tijd geen handhaver gehad die bevoegd was om te controleren. Inmiddels hebben wij één handhaver die bevoegd is om te controleren op de Alcoholwet en de bedoeling is dat alle handhavers deze bevoegdheid krijgen.
Er wordt weerstand verwacht wanneer direct gecontroleerd en gehandhaafd gaat worden. Om die reden is het van belang dat wij de drankverstrekkers meenemen in de (nieuwe) wet- en regelgeving en ons beleid. Daarom zal eerst worden ingezet op bewustwording bij de drankverstrekkers in de vorm van een kennismakingsronde. De confrontatie audits zijn hier onderdeel van. Dan zal ook worden aangegeven dat er meer controles gaan plaatsvinden. De verwachting is dat hier een preventieve werking vanuit gaat. Ook zal hierdoor meer begrip en draagvlak worden gecreëerd. Wanneer iedereen is meegenomen en op de hoogte is, zal worden ingezet op controleren en waar nodig handhaven. Tijdens deze kennismakingsronde en confrontatieaudits komt naar voren wie zich netjes aan de regels houdt en wie niet. Diegene die zich niet aan de regels hield zal eerder opnieuw gecontroleerd worden dan diegene die alles goed voor elkaar had. Die hercontrole zal binnen een halfjaar gepland worden.
7.4.3 Halt afdoening
Jongeren onder 18 jaar die alcohol bij zich hebben in de openbare ruimte, zijn strafbaar op grond van artikel 45 Alcoholwet. Bij constatering van deze overtreding door de gemeentelijk toezichthouder of politie zal deze de straf zoveel mogelijk afdoen via Halt Gelderland. Daar krijgen de overtreders een alternatieve straf in plaats van een boete. De alternatieve straf is er op gericht om de overtreders bewust te maken van de risico’s van hun gedrag en op gedragsverandering. De ouders worden daar ook bij betrokken.
7.4.4 Registratie van controles
Tijdens de implementatie van het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2018 hadden de gemeenten geen deugdelijk registratiesysteem voor de controles. Wat betekent dat het terughalen van de gegevens over de controles lastig is. Op dit moment heeft de gemeente een nieuw registratiesysteem “Rx.Mission”. Dit registratiesysteem gaat gebruikt worden om de controles op de Alcoholwet te registreren. Dit is in ontwikkeling.
Bijlage 1: Resultaten vorig plan
In het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2014-2018 zijn vijf doelen gesteld. De beoogde doelen waren als volgt:
1Het aantal jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken is in 2015 gedaald naar 45%;
2Het aantal jongeren dat de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek heeft gedronken is in 2015 gedaald naar 35%;
3Het aantal “binge drinkers” tot 18 jaar (gemeten over een periode van een maand) is in 2015 gedaald naar 25%;
4Het aantal ouders dat het alcoholgebruik van hun kinderen goed vindt, is in 2015 gedaald naar 50%.
5Het naleefgedrag onder ondernemers, organisatoren, e.d. is in 2015 minimaal 85%.
Behaalde resultaten
De gestelde doelen uit het vorige plan zijn enigszins gedateerd. Desondanks wordt even stilgestaan bij de behaalde resultaten met de meest recente cijfers.
De cijfers die gebruikt zijn om te kijken of de doelen 1 tot en met 3 behaald zijn komen uit de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019. De Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 wordt in samenwerking tussen de GGD en het RIVM gemaakt. Om antwoord te geven op doel 4 is gebruik gemaakt van de Kindermonitor 2021 regio Gelderland-Midden. Deze monitor wordt uitgevoerd door de GGD. De informatie die is gebruikt om antwoord te geven op doel 5 komt uit, het landelijke onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop in 2022. Dit onderzoek is uitgevoerd door Bureau Objectief. De onderzoeken tonen geen resultaten op gemeentelijk niveau, maar wel op regionaal niveau omdat niet iedere gemeente heeft geparticipeerd in de onderzoeken. De resultaten voor regio Gelderland-Midden worden gebruikt om te kijken of de doelen zijn behaald. De resultaten van voor 2015 komen uit het oude plan. De regio Gelderland-Midden heeft geen cijfers van het jaar 2015. Om die reden is het beoogd doel opgenomen in onderstaande grafieken.
Doel 1: Het aantal jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken is in 2015 gedaald naar 45%.
Het 1e doel is behaald.
Uit de laatste gezondheidsmonitor (corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021) is af te lezen dat jongeren (13 t/m 18 jaar) die ooit alcohol hebben gedronken binnen de regio Gelderland-Midden is gedaald naar 30,1%. In 2019 was het percentage jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken 30,5. Het percentage is dus in drie jaar tijd met 0,4% gedaald. Als we de cijfers uit het vorige plan erbij pakken dan zien we de volgende trend:
Figuur 1: Trend jongeren die ooit alcohol hebben gedronken
Doel 2: Het aantal jongeren dat de 4 weken voorafgaand aan het onderzoek heeft gedronken is in 2015 gedaald naar 35%.
Het 2e doel is behaald.
Uit de laatste gezondheidsmonitor (corona Gezondheidsmonitor 2021) is af te lezen dat jongeren die de afgelopen 4 weken voorafgaand aan het onderzoek gedronken hebben 27% in de regio Gelderland-Midden is. In 2019 was het aantal jongeren dat de afgelopen 4 weken voorafgaand aan het onderzoek gedronken had 25,4%. Binnen drie jaar is het percentage met 1,6% toegenomen. Afgezien van de kleine stijging tuis het doel wel behaald. Als we de cijfers uit het vorige plan erbij pakken dan zien we de volgende trend:
Figuur 2: Trend jongeren die afgelopen 4 weken (voor onderzoek) alcohol hebben gedronken
Doel 3: Het aantal “binge drinkers” tot 18 jaar (gemeten over een periode van een maand) is in 2015 gedaald naar 25%.
Het 3e doel is behaald.
Volgens de cijfers van de corona Gezondheidsmonitor 2021 bedraagt het percentage binge drinkers 17,9% in de regio Gelderland-Midden. In 2019 was het percentage binge drinkers 17,2%. Het aantal binge drinkers is binnen drie jaar met 0,7% toegenomen.
Figuur 3: Trend binge drinkers
Doel 4: Het aantal ouders dat het alcoholgebruik van hun kinderen goed vindt, is in 2015 gedaald naar 50%.
Het 4e doel is behaald.
De mate waarin ouders alcoholgebruik van hun kinderen accepteren wordt weergegeven in de kindermonitor. De laatste kindermonitor is uitgevoerd in het najaar van 2021. Volgens deze monitor vond 28% van de ouders het goed als een kind voor zijn of haar 18e levensjaar voor het eerst een heel glas alcohol drinkt. Als we de cijfers uit het vorige plan erbij pakken dan zien we de volgende trend:
Figuur 4: Trend ouders die alcoholgebruik door kind goed vinden
Doel 5: Het naleefgedrag onder ondernemers, organisatoren, e.d. is in 2015 minimaal 85%.
Het 5e doel is niet behaald.
De controles die uitgevoerd zijn op gemeentelijk niveau zijn niet terug te vinden. Dit komt onder andere door personeelswisseling, te weinig capaciteit en omdat controles niet goed zijn vastgelegd. Uit landelijk onderzoek (Naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2022) komt naar voren dat het naleefgedrag tussen de 1,1% ligt bij Flitsbezorgers en 84% bij ketenslijterijen. Het gewogen totale nalevingscijfer voor de verkoop van alcohol is in 2022 39.4%. Bij de sportkantines was het naleefgedrag 28,8%.