Uitvoeringsplan Onderhoud en vervangingen van groen- en speelvoorzieningen

1.1.1 Uitstervingsgevaar bestuivende insecten

In 2017 is de in de gemeenteraad ingediende motie ‘’Uitstervingsgevaar bestuivende insecten’’ aangenomen. Hierop is een onderzoeksrapport(eindrapport onderzoek gemeente Tubbergen, uitstervingsgevaar bestuivende insecten, R. Kroeskop, 2017) geschreven met aanbevelingen en adviezen voor het genereren van meer biodiversiteit in de gemeente Tubbergen m.b.t. inrichting en beheer & onderhoud in de openbare ruimte.

Concreet waren deze aanbevelingen en adviezen de volgende:

1Aanplant drachtbomen

2Inzaaien braakliggende terreinen met wilde bloemen

3Bermbeheer aanpassen

De gemeenteraad heeft in 2017 geld beschikbaar gesteld voor het ten uitvoer brengen van bovenstaande aanbevelingen punt 1 en 2. Het bermbeheer aanpassen is echter nooit formeel doorgevoerd.

1.1.2 Kwaliteitsplan Openbaar Groen

In Februari 2020 is het Kwaliteitsplan Openbaar Groen KOG ter kennisgeving aangenomen door de gemeenteraad van Tubbergen.

Het KOG is een beleidsplan met kaders en randvoorwaarden die leiden naar een duurzame openbare ruimte voor de groen- en speelvoorzieningen binnen de bebouwde kom van de gemeente Tubbergen.

Het KOG is in nauwe samenwerking tussen de gemeente, dorpsraden én de inwoners van alle dorpen in de gemeente tot stand gekomen en behelst ook een uitvoeringsprogramma waarin projecten beschreven staan die o.b.v. input van inwoners en professionals is opgesteld.

1.1.3 Samenvattend

Om verdere invulling te geven aan de twee bovenstaande beleidsplannen is de gemeente Tubbergen voornemens éénmalig 1 miljoen euro beschikbaar stellen. Hiervoor moet dit ‘’Uitvoeringsplan onderhoud en vervanging groen en speeltoestellen’’ worden geschreven.

In dit plan moeten concrete maatregelen worden opgesteld die binnen de beschikbare middelen in 4 jaar gerealiseerd gaan worden.

2.1.1 Leefbaarheid

Leefbaarheid is een groot begrip. Daarom wordt hieronder toegelicht wat leefbaarheid in dit plan inhoudt.

De volgende vier punten dragen bij aan een leefbaar klimaat m.b.t. groen- en speelvoorzieningen.

-Aangenaam klimaat

-Gezondheid

-Veiligheid

-Sociale cohesie en participatie

Aangenaam klimaat

De gevolgen van klimaatverandering zijn merkbaar: droogte, extreme neerslag en periodes met hoge temperaturen komen steeds meer voor. Een groot probleem is dat het stedelijk gebied als een hitte-eiland(hitte-eilanden.nl) fungeert. De temperatuur in een dorp of een stad kan op een zomerse dag 2-6°C hoger zijn dan de temperatuur in het omliggende landschap. Door meer groen in de kernen en steden toe te passen daalt de temperatuur en zorgt deze voor verkoeling. Een ander voordeel is dat het groen het water langer kan bergen waardoor riolen minder snel overbelast raken.

De verkoelende werking van schaduw door groen is bij een ieder wel bekend, maar door het slim neerzetten van groen in de stedelijke omgeving kan dit ook een voordeel bieden tegen extremen in warmte, koude, vochtigheid en droogte.

Gezondheid

De gezondheid van mensen in een groene wijk met sport- en speelvoorzieningen is over het algemeen beter dan mensen die in een wijk wonen zonder deze voorzieningen. Uit onderzoek(Groen en gezondheid van stadsbewoners, Alterra, 2009) is gebleken dat met iedere 10% meer groen het aantal gezondheidsklachten met 0,15% afneemt. Het plaatsen van bijvoorbeeld bomen rondom sport- en speelplaatsen kan een zeer positief effect hebben op de gezondheid; de sport of speelplaats als stimulering van veel beweging en ontmoeting en de bomen zorgen voor een prettig klimaat om dat in te doen.

Dat sporten en spelen bijdraagt aan een betere gezondheid is vanzelfsprekend. Een speel- of sportveld in een plattelandsgemeente is meer dan een paar toestellen voor kinderen, het is een sociale ontmoetingsplek voor jong en oud. Doordat inwoners elkaar ontmoeten ontstaan er tevens leuke buurtinitiatieven en burgerparticipatie. Het versterkt de sociale contacten in een straat of buurt.

Voor senioren geldt vaak dat hun leefomgeving steeds kleiner wordt door lichamelijke beperkingen. Om niet in een sociaal isolement te raken is het ontmoeten van andere mensen belangrijk. Omdat ouderen steeds langer thuis wonen zijn deze plekken belangrijk. Om gezond te blijven is het voor iedereen van belang om in beweging te zijn en elkaar te ontmoeten.

Veiligheid

De rol van groen- en speelvoorzieningen in het menselijk welzijn is zeer belangrijk. Het zorgt voor ont-stressen, en voor uitdaging en stimulering van de geest.

In een omgeving met veel groen en ruimte voor sport & spel zijn mensen minder geneigd tot agressie en criminaliteit en meer geneigd tot samenkomst en ontmoeten.

Uit onderzoek(platform openbare ruimte, 2018) is gebleken dat een groene omgeving criminaliteit reduceert.

Het is van belang om op een goede manier de openbare ruimte in te richten met sport- en speelvoorzieningen zodat in de toekomst geen problemen ontstaan in het kader van veiligheid, met name bomen kunnen veel impact hebben op de veiligheid van de openbare ruimte; denk aan wortels die verhardingen opdrukken, of laaghangende takken, of het beperken van het zicht. In het KOG staan kaders en randvoorwaarden voor het toepassen van o.a. bomen in de openbare ruimte. Hiervoor is ook het Handboek Bomen als van toepassing zijnde verklaard; om bomen duurzaam te laten uitgroeien, zonder dat de veiligheid in het geding komt.

Sociale cohesie en Participatie

Het KOG is tot stand gekomen door de zeer intensieve samenwerking tussen de leden van alle kernraden en de projectgroep van de gemeente Dinkelland.

De maatschappelijke ontwikkelingen hebben in vrijwel gelijke tred met de ontwikkelingen in dorpen en steden ook mondige en geëmancipeerde inwoners voortgebracht. Deze inwoners kwamen de afgelopen jaren veelvuldig bij de gemeente aankloppen, of met de vraag om bomen te verwijderen of met de vraag de gehele groenstructuur aan te passen i.v.m. overlast of veiligheid. De wens om mee te denken, mee te praten en ook zelf te doen is sterk gegroeid en zal blijven groeien. De inwoners voelen zich steeds meer verantwoordelijk voor de eigen leefomgeving. Vanuit de inwoners ontstaan initiatieven die een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de leefbaarheid van de eigen woonomgeving of aan andere aspecten van de samenleving. Initiatieven die in samenwerking met de gemeente gerealiseerd kunnen worden.

Naar aanleiding van de hier boven genoemde klachten en wensen vanuit de samenleving is bij het opstellen van de nota KOG een zeer intensieve samenwerking gezocht én gevonden met zowel de leden van de kernraden als met de individuele inwoners van de verschillende kernen binnen de gemeente Dinkelland.

Voor meer tevredenheid over de leefomgeving van inwoners en voor een sterke sociale cohesie is het van belang inwoners bij plannen te betrekken en te communiceren waarom bepaalde keuzes gemaakt worden. Hierdoor ontstaat ook bij de inwoners meer verantwoordelijkheidsgevoel voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Bij alle projecten die verderop in dit uitvoeringsplan staan omschreven wordt getracht de inwoners, kernraden en andere belanghebbenden zoveel mogelijk te betrekken. Een groot deel van deze projecten zijn immers al initiatieven vanuit de inwoners en kernraden zelf

Figuur 2.1 leefbaarheid: aangenaam klimaat, gezondheid, veiligheid en sociale cohesie. Bron: huurdersnetwerkmitros

2.1.2 Biodiversiteit

Biodiversiteit of soortenrijkdom is kortweg de verscheidenheid aan leven in een bepaald gebied van de aarde. Biodiversiteit omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen maar ook de enorme genetische variatie binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen waar ze deel van uitmaken. Het begrip omvat het totaalpakket aan levende organismen en systemen op aarde en de interacties daartussen. Hoe rijker de biodiversiteit, hoe groter de kans op medische ontdekkingen, economische ontwikkeling en aanpassing aan nieuwe uitdagingen zoals klimaatverandering. Allerlei onderzoek heeft laten zien dat mensen zich beter voelen en productiever zijn in een groene omgeving. Mensen worden sneller beter als hun ziekenhuiskamer een groen uitzicht heeft. De productiviteit van mensen stijgt als de werkomgeving een groene omgeving is(Groen en gezondheid van stadsbewoners, Alterra, 2009).

Veel verschillende soorten en typen groen in de kernen van de gemeente Dinkelland kunnen zorgen voor een hoge biodiversiteit. Het aanbod aan groen is het begin van de keten. Hoe gevarieerder het aanbod aan groen, des te meer insectenleven het aan zal trekken. Veel bestuivende insecten en een gevarieerd aanbod aan groen scheppen op hun beurt weer een voedselbron voor vogels en andere dieren. Bestuivers (en bestuiving) vormen dus een belangrijke schakel in ecosystemen en zijn daarmee essentieel voor de biodiversiteit maar ook voor de omringende agrarische bedrijven en vergeet het toerisme in deze niet. Bloemrijke grasvelden in de bebouwde kom, wadi’s met kruidenrijke vegetatie, bloemrijke bermen zijn ook zeer aantrekkelijk voor recreanten en toeristen die weer een bijdrage leveren aan de toeristische sector.

Het KOG benut deze positieve factoren door bij nieuwe aanleg, omvormingen en renovaties van groen- en speelvoorzieningen veel aandacht te besteden aan het verbreden van het sortiment van de toe te passen bomen, heesters en andere beplantingsvormen, zoals bloemrijke grasmengsels e.d.. Naast de overige functies van het groen levert deze uitbreiding van het sortiment ook een grote bijdrage aan kwaliteit van het groen. Door de kleurenrijkdom van bladeren en beplantingen vergroot ook het aanbod van voedingsstoffen voor dieren en insecten.

2.1.3 Klimaatadaptatie

Om goed te anticiperen –ofwel ‘adapteren’- op klimaatverandering is de inrichting van het groen in de openbare ruimte een belangrijke factor -zo niet de belangrijkste-.

De effecten van klimaatverandering zijn lange periodes van droogte, hogere temperaturen en vaker en hevigere neerslag. Om goed in te spelen op klimaatverandering is het belangrijk dat er bij de inrichting voorzieningen worden gerealiseerd die de negatieve effecten van klimaatverandering enigszins beperken. Door bijvoorbeeld water te bergen en op te vangen in het stedelijk groen worden meerdere positieve effecten gerealiseerd; water wordt vastgehouden en het groen zorgt voor verkoeling en afvang van fijnstof. Stedelijk groen en water helpt tegen hittestress, verdroging en fijnstof(Effectief groen voor klimaatadaptatie in de stad, Wageningen university & research, 2019).

Bij het toe te passen sortiment bomen en andere beplantingsvormen dienen de eigenschappen van de toe te passen beplanting goed afgestemd te worden op de veranderende groeiomstandigheden en weersomstandigheden. Wetenschappers geven aan dat het klimaat in Nederland over 40 jaar vergelijkbaar is met de situatie nu in de omgeving van Parijs. Dat houdt o.a. in dat een deel van de inheemse vegetatie in Nederland aan het verdwijnen is. Daarnaast zijn de grote aantastingen in de inheemse vegetatie als iepenziekte, watermerkziekte, bacterievuur, essentaksterfte en insectenplagen als eikenprocessierupsen en verschillende spintkevers zeer zorgwekkend voor de nabije toekomst. Daarom is het belangrijk dat de juiste beplantingen toegepast worden in de openbare ruimte. Zodat deze duurzaam uit kunnen groeien en zich staande weten te houden in een veranderend klimaat.

2.1.4 Beheerstechnische inrichting

Met een beheerstechnische inrichting wordt bedoelt dat bij de inrichting van de openbare ruimte rekening gehouden wordt met het beheer & onderhoud wat er vervolgens uitgevoerd moet worden. Hierbij is het van belang dat er bij de inrichting rekening gehouden wordt met het vastgestelde beeldkwaliteitsplan en dat het onderhoud ‘op beeld’ uitgevoerd kan worden, conform dit plan. Daarnaast is het belangrijk om ‘de juiste voorzieningen op de juiste plaats’ te hanteren. Communicatie, zowel intern als extern, is hierin een vereiste; door plannen integraal te behandelen kunnen veel problemen in het beheer en onderhoud voorkomen worden. Daarnaast moeten ook de wensen en verzoeken vanuit de samenleving ingewilligd worden. Er moet een goede afstemming komen tussen wat wenselijk is vanuit de samenleving en wat professioneel gezien het beste is; Een openbare ruimte waarin iedereen zich thuis voelt; de professional en de recreant.

2.2.1 KOG Uitvoeringsprogramma

Vanuit het KOG is er in 2019 al een uitvoeringsprogramma opgesteld met projecten die invulling moeten geven aan verzoeken & wensen van de inwoners & kernraden van de verschillende kernen in Dinkelland. Het gaat hierbij voornamelijk om de herinrichtingen van de openbare ruimte in het kader van groenvoorzieningen. Deze verzoeken zijn tijdens inloopavonden opgehaald en zijn door professionals getoetst op de ambities vanuit het KOG en worden als nodig geacht. Met name voor de sociale cohesie in de wijk of buurt kan het belangrijk zijn om ingrepen in de leefomgeving door te voeren; denk hierbij aan overlast van bomen door wortelopdruk en blad- en vruchtval, of ‘donkere hoekjes’ met beplantingen die zorgen voor een onveilig gevoel of situatie.

Naast bovenstaande verzoeken & wensen vanuit de kernen zijn in het uitvoeringsprogramma projecten opgenomen vanuit professioneel oogpunt.

Binnen de projecten zijn leefbaarheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en een beheerstechnische inrichting de ambities die gerealiseerd moeten worden.

2.2.2 Ontmoeten, spelen & sporten

In het KOG wordt er veel aandacht besteed aan het thema ‘Ontmoeten, spelen & sporten’:

Voor hun ontwikkeling is het belangrijk dat kinderen buiten spelen. Daarvoor zijn speelvoorzieningen nodig op een sociaal overzichtelijke, veilige plek. Voldoende en aantrekkelijke speelvoorzieningen zorgen ervoor dat een kern of stad leefbaar blijft.

In zijn algemeenheid is het wenselijk dat er meer aandacht is voor beweging in de openbare ruimte. De trend is dat inwoners niet meer gebonden willen zijn aan vaste tijden binnen een vereniging, maar onafhankelijk van tijd en plaats willen sporten en bewegen. De openbare ruimte leent zich hier, zeker in onze gemeente, bij uitstek voor. Door hier aandacht voor te hebben, bijvoorbeeld bij nieuwbouwlocaties, kan het sporten en bewegen in de openbare ruimte meer aandacht en plek krijgen.

Het spelen, sporten en bewegen in de openbare ruimte geeft aanleiding tot ontmoeten, dat weer bijdraagt aan de ontwikkeling van burgerparticipatie. Hierdoor wordt aan de ambitie ‘leefbaarheid’ invulling gegeven.

2.2.3 Beeldkwaliteitsplan

Het onderhoud van de openbare ruimte van Dinkelland is vastgesteld in het beeldkwaliteitsplan(beeldkwaliteitsplan Dinkelland, nota voor duurzaam en klimaatbestendig beheer, 2020). Hierin staat beschreven dat het technisch

1Per beheergroep wordt er onderscheidt gemaakt in technisch en verzorgend onderhoud. Voorbeeld van technisch; inboet, snoei. En verzorgend: onkruid- en zwerfafvalbeheersing.

onderhoud m.b.t. het groen in de openbare ruimte op niveau A onderhouden moet worden. Kort gezegd houdt dit in; volle plantvakken die goed gesnoeid zijn, voor vitale beplantingen. Hierdoor wordt er ingespeeld op klimaatadaptatie en meer biodiversiteit.

Om dit onderhoud op het juiste kwaliteitsniveau uit te kunnen voeren, zijn er op een aantal locaties in Dinkelland éénmalige maatregelen nodig, zoals: omvormingen of simpelweg goed inboeten van een plantsoen. Het zijn kleinschalige maatregelen die een bijdrage leveren aan de ambitie beheerstechnische inrichting en daardoor ook aan meer biodiversiteit, klimaatadaptatie en indirect ook aan de leefbaarheid. De investeringen worden op het BKP budget betrokken.

2.2.4 Civieltechnische projecten

In de openbare ruimte vinden de komende vier jaar projecten plaats m.b.t. riool, water en wegen. Hierbij wordt er vaak een complete herprofilering van de straat of wijk opgeleverd. Om de ambities van het KOG te verwezenlijken moet er aangesloten worden bij deze projecten m.b.t. groen- en speelvoorzieningen. Door integraal samen te werken kunnen krachten gebundeld en kosten gedeeld worden.

Wanneer bij de beginfase van deze civieltechnische projecten het KOG betrokken wordt, zullen leefbaarheid, biodiversiteit, klimaatadaptatie en beheerstechnische factoren geborgd worden m.b.t. de speel- en groenvoorzieningen.

3.2.1 KOG Uitvoeringsprogramma

De projecten zijn geïnventariseerd middels verschillende informatiebijeenkomsten met inwoners en kernraden. De maatregelen die uitgevoerd moeten worden zijn in het veld opgenomen en er is informatie over aantallen etc. uit het beheersysteem gehaald. Aan de maatregelen en aantallen zijn eenheidsprijzen gekoppeld en hierop is de kostenraming gebaseerd.

3.2.2 Ontmoeten, spelen & sporten

De maatregelen die getroffen moeten worden -dit betreft voornamelijk onderhoud, reparaties en uitbreiding aan sport- en speelvoorzieningen en het faciliteren van sociale initiatieven vanuit de samenleving- zijn geïnventariseerd en geraamd o.b.v. benodigd materiaal en manuren.

3.2.3 Beeldkwaliteitsplan

De maatregelen die getroffen moeten worden t.b.v. het beeldkwaliteitsplan zijn in het veld geïnventariseerd. Hierbij zijn de oppervlaktes opgenomen en het gewenste eindresultaat. De kosten voor het uitvoeren van deze maatregelen worden betrokken op het BKP budget maar worden in dit plan, vanwege de raakvlakken en gedeelde ambities, weergegeven.

3.2.4 Civieltechnische projecten

De kostenraming voor de civieltechnische projecten is lastig op te stellen. Er is al duidelijk welke projecten er uitgevoerd worden de komende vier jaar maar nog niet specifiek en welke maatregelen er getroffen gaan of kunnen worden m.b.t. groen- en speelvoorzieningen. Daarnaast is nog niet helder hoeveel geld er beschikbaar is voor groen- en speelvoorzieningen vanuit de projecten zelf. Hierin is overleg gepleegd met de projectleiders en vastgesteld dat wanneer vanuit het KOG een vast bedrag van 10.000 euro per project beschikbaar wordt gesteld, hiermee in ieder geval een mooie bijdrage geleverd kan worden geleverd en ambities gerealiseerd kunnen worden.

In het overzicht zijn de kosten afgerond weergegeven.

3.3.1 KOG uitvoeringsprogramma

Hieronder worden de projecten weergegeven die uitgevoerd worden in het kader van het KOG uitvoeringsprogramma.

Kern

Aantal projecten per jaar

Kostenraming per jaar in euro’s

Totaal kosten

raming in euro’s

‘21

‘22

‘23

‘24

‘21

‘22

‘23

‘24

Denekamp

1

3

1

2

354.400

25.000

96.320

38.300

514.020

Deurningen

1

4

1

2

3.500

47.700

45.000

17.150

113.350

Lattrop

1

1

1

-

22.000

4.268

5.500

-

31.768

N-Deurningen

1

1

1

1

6.500

5.000

25.500

9.750

46.750

Ootmarsum

2

6

10

6

6.400

68.750

32.150

66.000

173.300

Rossum

1

2

1

2

4.500

22.000

9.500

22.000

58.000

Saasveld

1

2

1

1

10.450

11.500

5.000

3.750

30.700

Tilligte

1

3

1

3

12.625

15.350

5.000

6.210

39.185

Weerselo

1

4

1

2

9.000

31.600

12.000

21.150

73.750

Totaal KOG uitvoeringsprogramma in euro’s

1.080.823

3.3.2 Ontmoeten, spelen en sporten

Hieronder worden de projecten weergegeven die uitgevoerd worden in het kader van Ontmoeten, spelen en sporten.

Kern

Aantal projecten per jaar

Kostenraming per jaar in euro’s

Totaal kosten

raming in euro’s

‘21

‘22

‘23

‘24

‘21

‘22

‘23

‘24

Denekamp

3

2

2

-

27.500

27.000

30.000

-

84.500

Deurningen

-

1

-

-

-

10.000

-

-

10.000

Lattrop

1

-

-

-

8000

-

-

8.000

N-Deurningen

1

1

-

7.500

7.500

-

-

15.000

Ootmarsum

2

1

1

-

30.000

65.000

7.500

-

102.500

Rossum

1

1

1

-

7.500

10.000

10.000

-

27.500

Saasveld

1

1

1

-

9.000

7.500

5.000

-

21.500

Tilligte

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Weerselo

-

1

2

2

5.000

72.000

10.500

87.500

Totaal Ontmoeten, spelen en sporten in euro’s

356.500

3.3.3 Beeldkwaliteitsplan

Hieronder worden de projecten weergegeven die uitgevoerd worden in het kader van het beeldkwaliteitsplan.

Kern

Aantal projecten per jaar

Kostenraming per jaar in euro’s

Totaal kosten

raming in euro’s

‘21

‘22

‘23

‘24

‘21

‘22

‘23

‘24

Denekamp

1

-

-

1

-

-

-

-

-

Deurningen

2

-

-

-

-

-

-

-

-

Lattrop

1

-

-

-

-

-

-

-

-

N-Deurningen

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ootmarsum

4

-

-

-

-

-

-

-

-

Rossum

2

-

-

-

-

-

-

-

-

Saasveld

2

-

-

-

-

-

-

-

-

Tilligte

1

-

-

-

-

-

-

-

-

Weerselo

2

-

-

-

-

-

-

-

-

BKP budget

De maatregelen die in het kader van het BKP worden doorgevoerd, worden zo snel mogelijk gedaan, zodat het onderhoud in de openbare ruimte ‘op beeld’ gedaan kan worden. Er moeten meer maatregelen genomen worden in het kader van het BKP maar deze zijn integraal meegenomen in de projecten van één van de andere invalshoeken.

3.3.4 Civieltechnische projecten

Hieronder wordt weergegeven bij welke andere civieltechnische projecten in de openbare ruimte aansluiting gevonden wordt.

Kern

Aantal projecten per jaar

Kostenraming per jaar in euro’s

Totaal kosten

raming in euro’s

‘21

‘22

‘23

‘24

‘21

‘22

‘23

‘24

Denekamp

3

1

1

-

30.000

10.000

10.000

-

50.000

Deurningen

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Lattrop

-

-

-

1

-

-

-

10.000

10.000

N-Deurningen

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ootmarsum

1

1

1

-

10.000

10.000

10.000

-

30.000

Rossum

-

-

-

1

-

-

-

10.000

10.000

Saasveld

-

-

1

-

-

-

10.000

-

10.000

Tilligte

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Weerselo

1

1

-

10.000

-

10.000

-

20.000

Totaal aansluiting bij andere projecten in euro’s

130.000

De planning voor het aansluiten bij andere projecten kan in de praktijk afwijken van bovenstaande. Deze planning is opgemaakt op basis van de nu beschikbare gegevens.