Kwaliteitsplan openbaar groen gemeente Dinkelland

1.3.1 Aanleiding

Er ligt een nieuw Kwaliteitsplan, "Kwaliteit Openbaar Groen" (KOG), dat is opgesteld in samenspraak met de kernraden en overige bewoners van de gemeente Dinkelland. Het plan geeft kaders aan wat er in de komende tien jaar met de inrichting van de openbare ruimte op het gebied van groen ontmoeten, spelen en sporten mag, moet en kan gebeuren om de kwaliteit van de leefomgeving structureel te verbeteren en duurzaam in stand te houden. De nota wordt ter vaststelling aangeboden aan het college en de gemeenteraad van de gemeente Dinkelland.

1.3.2. Communicatievraagstuk en -doelstelling

Het kwaliteitsplan is tot stand gekomen in samenwerking met onder meer de kernraden en bewoners van de gemeente Dinkelland. Het kwaliteitsplan wordt t.z.t. geïntegreerd in het omgevingsplan. De betrokken kernraden en bewoners worden op de hoogte gehouden over het proces van de besluitvorming.

In het kwaliteitsplan is het Handboek Bomen opgenomen. Als het kwaliteitsplan is vastgesteld, wordt daarmee ook de manier van werken geïntroduceerd die in het Handboek bomen wordt omschreven. Dit heeft gevolgen voor de manier van werken van aannemers, projectleiders, inkoopmedewerkers en beleidsmedewerkers van Openbare Ruimte.

Ook de gemeenteraad en het college worden geïnformeerd over de inhoud van het kwaliteitsplan.

Communicatievraagstukken

•Op welke wijze houden we betrokkenen op de hoogte van de formele besluitvorming? Intern en extern.

•Op welke manier maken we collega’s en externe betrokkenen bekend met de inhoud van het kwaliteitsplan?

•Hoe zorgen we ervoor dat collega’s de uit het plan voortvloeiende werkwijze integreren in hun werkwijze? En hoe borgen we dit?

•Waar raakt de inhoud van de KOG andere beleidsterreinen of ambities en hoe zorgen we ervoor dat dit integraal wordt opgepakt en de rol van de Contactpersoon Openbare Ruimte (COR) hierin

Communicatiedoelstellingen

•Kennis: Betrokkenen hebben kennis van het proces van formele besluitvorming (in- en extern).

•Kennis: Betrokkenen zijn bekend met de inhoud van het plan (in- en extern).

•Gedrag: collega’s en aannemers integreren het nieuwe beleid in hun manier van werken.

•Gedrag: collega’s werken integraal en houden rekening met andere beleidsterreinen.

1.3.3. Communicatiedoelgroepen

Extern

•Kernraden en bewoners van de kernen

•Aannemers

Intern

•Projectleiders

•Beleidsmedewerkers Openbare ruimte

•Beleidsmedewerkers Ruimtelijke ordening

•Inkoopmedewerkers

•Medewerkers grondzaken

•College

•Gemeenteraad

1.3.4. Communicatiestrategie

De COR-medewerkers informeren de kernraden over de formele besluitvorming via een mail/brief.

We plaatsen een bericht op intranet, waarbij we uitleggen waarvoor de KOG is bedoeld, hoe deze tot stand is gekomen en dat dit gevolgen heeft voor de interne werkwijze van een aantal medewerkers. We kondigen aan dat we een presentatie houden over de inhoud van het plan voor een aantal specifieke collega’s.

De inhoud van het kwaliteitsplan vertellen we tijdens een bijeenkomst aan projectleiders, inkoopmedewerkers, medewerkers grondzaken en beleidsmedewerkers van openbare ruimte. Ook leggen we uit dat dit een andere manier van werken tot gevolg heeft (Handboek bomen), die gefaseerd zal worden ingevoerd.

We informeren de aannemers over de inhoud van het kwaliteitsplan door bij het aanbesteden of opvragen van offertes aan te geven dat we vanuit ons beleid werken met het Handboek bomen.

Na vaststelling plaatsen we een artikel in de Dinkellandvisie, waarin de wethouder uitlegt hoe het kwaliteitsplan bijdraagt aan het vergroten van de duurzaamheid van de kernen in de gemeente Dinkelland. En wat dit betekent voor de openbare ruimte in de bebouwde kom van de kernen.

1.3.5. Communicatieboodschap

Het Kwaliteitsplan Openbare Groen is opgesteld in samenwerking met de bewoners van de kernen van de gemeente Dinkelland. Het geeft kaders aan wat er in de komende tien jaar met de inrichting van de openbare ruimte op het gebied van groenvoorzieningen en ontmoeten spelen sporten mag, moet en kan gebeuren om de kwaliteit van de leefomgeving structureel te verbeteren en duurzaam in stand te houden. Dit heeft gevolgen voor de manier van werken.

4.4.1 Leeftijd

De groenvoorzieningen in de openbare ruimte van de gemeente Dinkelland zijn op veel plekken inmiddels meer dan 40 jaar oud, verouderd, versleten, niet meer (functioneel) aanwezig en hard aan vervanging toe. Vervangingen en herinrichtingen van de groenvoorzieningen in de openbare ruimte zijn de afgelopen decennia als gevolg van gebrek aan financiële middelen niet tot zeer beperkt uitgevoerd.

4.4.2. Gebruik

Door de decennia heen, is ook het gebruik en de benutting van deze voorzieningen sterk gewijzigd. De bevolkingsgroei, gezinssamenstellingen, verkeer en vervoer en vrije-tijdbesteding leveren een ander gebruik op van de openbare ruimte en de onderdelen daarvan. Burgerparticipatie en mondigheid van de bewoners leveren de afgelopen jaren een positieve bijdrage om misbruik van de voorzieningen te voorkomen.

4.4.3. Beheer en Onderhoud

Het beheer en onderhoud van de groen- en speelvoorzieningen wordt als verzorgend en technisch onderhoud uitgevoerd ( het dagelijks onderhoud ). De bezuinigingen van de laatste decennia op de budgetten van het beheer en onderhoud en de uitgestelde vervangingen hebben daarin diepe sporen achtergelaten.

Daarbij komt dat er in de afgelopen 10 jaar, door aangepaste wet- en regelgeving vanuit Europa en Den Haag het toepassen van onkruidbestrijdingsmiddelen verboden is waardoor nog meer achterstanden in beplantingen en op verhardingen ontstaan zijn zoals o.a. onkruidgroei en vergrassing in plantvakken die daardoor niet meer te redden zijn, trottoirgoten die met staalborstels geborsteld moeten worden om

wateroverlast te voorkomen, etc. De vakinhoudelijke kwaliteit van de uitvoering van de onderhoudsmaatregelen is onvoldoende. Veel onderhoudswerk wordt uitgevoerd als cyclisch beheer zonder een gerichte en planmatige aanpak op duurzaam beheer en onderhoud. Ook hier kan bewonersparticipatie een positieve bijdrage leveren door middel van zelfwerkzaamheid van bewoners in hun eigen woon- en leefomgeving met ondersteuning vanuit Noaberkracht.

4.4.4. Uitgestelde Vervanging

Het vervangen van versleten of beschadigde elementen is al jaren zeer beperkt tot helemaal niet uitgevoerd vanwege het ontbreken van de financiële middelen. Deze vervangingen zijn niet mogelijk uit de budgetten van verzorgend en technisch onderhoud. Het voorstel is om in de meerjarenbegroting de nodige vervangingsbudgetten op te nemen. Het door de gemeentelijke organisatie toegepaste beheersysteem kan hiervoor de benodigde informatie leveren.

6.3.1 Bestemmingsplannen

Een bestemmingsplan komt tot stand, (mede) op basis van de input vanuit een groot aantal beleidsnota’s. In principe zal een bestemmingsplan het bestaande beleid overnemen en verplichtend opleggen. Een deel van de beleidsnota’s heeft betrekking op zaken als luchtkwaliteit, wegverkeersgeluid, flora en fauna, archeologische waarden, sloop en asbest. Daarnaast zijn er beleidsnota’s die direct betrekking hebben op de verschijning van de fysieke leefomgeving.

De nota KOG is het beleidskader voor de fysieke leefomgeving in de kernen en beschrijft onder meer kwaliteitseisen voor groenvoorzieningen, speelvoorzieningen, verhardingen, straatmeubilair en water. Bij ontwikkelingen met een ontwerpopgave is de nota KOG van groot belang omdat de nota voorschriften bevat voor het ontwerp en de inrichting van een gebied.

6.3.2 Cascobeleid

De Cascokaart heeft als doel om de kwaliteit van het landschap, voornamelijk in het buitengebied, te behouden, ook als er ontwikkelingen plaatsvinden als schaalvergroting van de landbouw. De Cascokaart beschrijft of lijnen (bv een bomenrij) of vlakken (bv een bos) onderdeel zijn van het casco en derhalve behouden moeten worden, of dat de lijnen of vlakken geen onderdeel van het casco zijn. Op de grenzen van landschap en kernen sluiten de nota KOG en het cascobeleid op elkaar aan.

6.3.3 Nota omgevingskwaliteit

Het welstandsbeleid van de gemeente, van toepassing bij nieuwe ontwikkelingen, is vastgelegd in de Nota omgevingskwaliteit Dinkelland en Tubbergen. De beeldkwaliteit van gebouwen en openbare ruimte moet gewaarborgd worden, vooral bij kenmerkende en karakteristieke plekken. De nota kent twee verschillende gebieden (kernen en buitengebied) en binnen deze gebieden is er op basis van het niveau van ruimtelijke kwaliteit onderscheid tussen Basis omgeving, Midden omgeving en Bijzondere omgeving en werkt volgens het systeem Waardering, Ambitie en Beleid. De nota KOG sluit hierop aan met betrekking tot de kwaliteit van de fysieke leefomgeving binnen de kern.

6.3.4 Biodiversiteit

Biodiversiteit of soortenrijkdom is kortweg de verscheidenheid aan leven in een bepaald gebied van de aarde of zelfs de aarde als geheel. Biodiversiteit omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen, maar ook de enorme genetische variatie binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen waar ze deel van uitmaken. Het begrip omvat het totaalpakket aan levende organismen en systemen op aarde en de interacties daartussen. Hoe rijker de biodiversiteit, hoe groter de kans op medische ontdekkingen, economische ontwikkeling en aanpassing aan nieuwe uitdagingen zoals klimaatverandering. Allerlei onderzoek heeft laten zien dat mensen zich beter voelen en productiever zijn in een groene omgeving. Mensen worden sneller beter als hun ziekenhuiskamer een groen uitzicht heeft.

De productiviteit van mensen stijgt als de werkomgeving een groene werkomgeving is. Veel verschillende soorten en typen groen in de dorpen van de gemeente Dinkelland kunnen zorgen voor een hoge biodiversiteit. Het aanbod aan groen is het begin van de keten. Hoe gevarieerder het aanbod aan groen, des te meer insectenleven het aan zal trekken. Veel bestuivende insecten en een gevarieerd aanbod aan groen scheppen op hun beurt weer een voedselbron voor vogels en andere dieren. Bestuivers (en bestuiving) vormen dus een belangrijke schakel in ecosystemen en zijn daarmee essentieel voor de biodiversiteit maar ook voor de omringende agrarische bedrijven en vergeet het toerisme in deze niet. Bloemrijke grasvelden in de bebouwde kom, wadi’s met kruidenrijke vegetatie, bloemrijke bermen zijn ook zeer aantrekkelijk voor recreanten en toeristen die een weer een bijdrage leveren aan de toeristische sector. Win-win situaties! Landschappen geven ons een tastbare link met het verleden, ze helpen ons te ontspannen en te aarden. Veel vormen van toerisme draaien voornamelijk om natuur en natuurbeleving. De gemeente Dinkelland benut deze positieve factoren in deze nota KOG door bij nieuwe aanleg, bij omvormingen en renovaties van groenvoorzieningen veel aandacht te gaan besteden aan het vergroten van het sortiment van de toe te passen bomen, heesters en andere beplantingsvormen zoals bloemrijke grasmengsels e.d. Naast de overige functies van het groen levert deze uitbreiding van het sortiment ook een grote bijdrage aan kwaliteit van het groen door de kleurenrijkdom van bladeren en bloemen waardoor de leefbaarheid van de woonomgeving vergroot wordt. Deze grotere verscheidenheid aan beplantingen vergroot ook het aanbod van voedingsstoffen voor dieren en insecten. Hiervoor is in middels het “Uitvoeringsplan Biodiversiteit gemeente Dinkelland vastgesteld.

6.3.5 Klimaatadaptie

Er is sprake van klimaatverandering. De gemeente Dinkelland wil zich inzetten om zoveel mogelijk de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Dit noemen we klimaatadaptatie. We passen ons aan, zodat we bestand zijn tegen de gevolgen van de klimaatverandering. We maken Dinkelland klimaatbestendig. De verwachte effecten van de klimaatverandering zijn:

•Hittestress in bebouwd gebied op warme dagen in de zomer

•Vaker en/of langere droogteperioden, met name in het voorjaar en de voorzomer

•Vaker en hevigere extreme neerslag en daardoor meer risico op wateroverlast

Het meest relevant is het risico op wateroverlast. De gemeente Dinkelland beschouwt de drie effecten in samenhang en kiezen bij voorkeur oplossingen die helpen tegen alle drie effecten. Een voorbeeld is opvang en berging van water in stedelijk groen. Dit helpt tegen wateroverlast, water wordt vastgehouden en het groen zorgt voor verkoeling en afvang van fijnstof. Daarbij zijn ‘groenblauwe voorzieningen’ ook een mooie kans om de leefomgeving van de bewoners mooier en prettiger te maken. We gaan voor het klimaatbestendig maken van Dinkelland. Waar de kans zich voordoet,

kiezen we in Dinkelland voor de integrale oplossing, waar openbaar groen en water gecombineerd kan worden. Werken in en aan de openbare ruimte Groen en Water zijn een goede combinatie, die helpt tegen hittestress, verdroging en fijnstof. Groen en water vergroten ook de belevingswaarde en kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van een wijk. En we kunnen functies verbinden zoals de waterberging, infiltratie en zuivering in combinatie met spelen en educatie. Goed en veilig ingerichte wadi’s in de woonwijken zijn daar een goed voorbeeld van. Ook het vergroten van waterpartijen en het graven van nieuwe retentievijvers helpen enorm om extreme weersomstandigheden beter op te vangen en te controleren.

Klimaatbestendigheid van de beplantingen

De gevolgen van de klimaatsveranderingen zijn de laatste jaren goed zichtbaar. Met name de stijging van de temperatuur en de meer extreme wisselingen van droog en nat zijn zichtbaar in de groene leefomgeving. Een deel van de aanwezige beplantingen is niet bestand tegen deze grote weersveranderingen. Bij het toe te passen sortiment bomen en andere beplantingsvormen dienen de eigenschappen van de toe te passen beplanting goed afgestemd te worden op de veranderende groeiomstandigheden en weersomstandigheden. Wetenschappers geven aan dat het klimaat in Nederland over 40 jaar vergelijkbaar is met de situatie nu in de omgeving van Parijs. Dat houdt o.a. in dat een deel van de inheemse vegetatie in Nederland aan het verdwijnen is. Daarnaast zijn de grote aantastingen in de inheemse vegetatie als Iepenziekte, Watermerkziekte, Bacterievuur, Essentaksterfte en insectenplagen als Eikenprocessierupsen en verschillende Spintkevers zeer zorgwekkend voor de nabije toekomst. Er zal ook door de gemeente Dinkelland meer geïnvesteerd moeten gaan worden in de kennis en kunde van de eigenschappen en toepassingsmogelijkheden van alle beplantingstypen alvorens deze duurzaam te kunnen aanplanten bij renovatieprojecten in het groen.

Waterbeheer, rioleringsbeheer, groenbeheer, wegbeheer en ruimtelijke ordening werken samen aan een klimaatbestendig Dinkelland, waarbij we de (stedelijke) omgeving als geheel verbeteren.

8.3.6 Leefbaarheid openbare ruimte

Openbaar groen draagt bij aan de volgende aspecten van de leefbaarheid van de openbare ruimte;

•aangenaam klimaat

•gezondheid

•betere sociale cohesie

•veiligheid

Aangenaam klimaat

De voordelen van klimaat en milieu bestaan uit luchtkwaliteit, geluid en het vasthouden en zuiveren van water. Veel klimaatproblemen zijn ontstaan door de overproductie van CO2. Een gevolg hiervan is vaak wateroverlast. Een groot probleem is dat het stedelijk gebied als een hitte eiland fungeert, waardoor buien worden gevormd. De temperatuur in een dorp of een stad kan op een zomerse dag 2-6°C hoger zijn dan de temperatuur in het omliggende landschap. Door meer groen in de kernen en steden toe te passen daalt de temperatuur, waardoor piekbuien afnemen. Een ander voordeel is dat het groen het water langer kan bergen waardoor riolen minder snel overbelast raken.

De schaduwwerking van groen is bij een ieder wel bekend, maar door het slim neerzetten van groen in de stedelijke omgeving kan dit ook een voordeel bieden tegen extremen in warmte, koude, vochtigheid en droogte.

Gezondheid

De gezondheid van mensen in een groene wijk is over het algemeen beter dan mensen die in een minder groene wijk wonen. Uit onderzoek is gebleken dat met iedere 10% meer groen het aantal gezondheidsklachten met 0,15% afneemt

Bomen hebben ook invloed op het voorkomen van huidkanker blijkt uit Engels onderzoek. Bomen houden zonlicht tegen en voorkomen zo dat de huid in aanraking komt met schadelijk zonlicht. Het plaatsen van bomen kan bijvoorbeeld rond schoolpleinen en speelplaatsen een zeer positief effect hebben.

Betere sociale cohesie

Groen wordt ook ingezet om mensen bij elkaar te brengen. Groen geeft kleur aan de buurt, brengt leven in de buurt en brengt mensen bij elkaar. Onderzoek van Alterra (onderdeel van Wageningen UR) heeft het onomwonden bevestigd, buurtgroen heeft een positief effect op de samenhang in de buurt. Het effect van groen blijkt groter te zijn naarmate een buurt sterker verstedelijkt is. Kleinschalig groen, zoals buurt- en wijkgroen, heeft een groter effect op de sociale cohesie dan grote parken. Deze laatste dragen niet bij aan sociale contacten tussen bewoners, zo blijkt.

Veiligheid

De rol van groen in het menselijk welzijn is zeer belangrijk. Groen zorgt voor ontstressing, versnelt genezing en voor uitdaging aan en stimulering van de geest.

In een groene omgeving zijn mensen minder geneigd tot agressie en criminaliteit,

•Het ontbreken van recreatieve voorzieningen werkt kleine criminaliteit en vandalisme in de hand,

•Goed aangelegd groen reduceert criminaliteit met 7%,

•Bewoners in een groene omgeving gaan meer met elkaar om,

•Groen bevordert herstel na ziekte en voorkomt gezondheidsklachten,

6.3.7 Recreatie en toerisme

De mogelijkheden om te kunnen recreëren zijn in onze gemeente ruim aanwezig.

De gemeente Dinkelland moet voor toeristen een aantrekkelijke bestemming blijven en voor ondernemers in de toeristenbranche een aantrekkelijke vestigingsplaats. Toerisme genereert werkgelegenheid en inkomsten en het zorgt voor levendigheid.

De ruimtelijke kwaliteit in Dinkelland is onder meer de aantrekkelijke natuurlijke omgeving, de rijke cultuurhistorie en de aantrekkelijke kernen met elk hun eigen karakter. De ruimtelijke kwaliteit van de stads en dorpskernen en het buitengebied is dan ook een belangrijk pluspunt van Dinkelland dat in de toekomst verder moet worden beschermd door nog meer in te zetten op de ontwikkeling van groen wonen, werken en recreëren. Dinkelland wordt gekenmerkt door een aantrekkelijke leefomgeving, waar het goed wonen en goed toeven is.

Bij het ondersteunen van recreatie en toerisme, dient het eigen karakter van de stads- en dorpskernen, de streek en de natuur zo veel mogelijk benadrukt, benut, beschermd en waar nodig versterkt te worden.