Omgevingsvisie Diemen 2040

2.1 De identiteit van Diemen

Bij het opstellen van de Omgevingsagenda is een uitgebreide enquête uitgezet onder de inwoners van Diemen. Hier is aan hen gevraagd wat de belangrijkste kwaliteiten van Diemen zijn. Op basis van dit onderzoek is het DNA van Diemen bepaald.

De sterke identiteit (het DNA) van Diemen is goed te beschrijven aan de hand van de volgende vijf kernkwaliteiten:

1Rust en ruimte nabij de grote stad

2Groen en water in de buurt

3Dorps met een stedelijk karakter

4Centraal gelegen en goed bereikbaar

5Divers Diemen

Rust en ruimte nabij de grote stad

In Diemen kun je rustig wonen nabij de grote stad. Wie wil ontsnappen aan de reuring van de hoofdstad is in Diemen op zijn plek. Kinderen groeien veilig op in een rustige en groene omgeving. De basisschool en speelplekken zijn altijd in de buurt. Door de ontwikkeling van de wijken Holland Park en Plantage de Sniep is het woningaanbod sterk gegroeid. Studenten vinden huisvesting in één van de grote studentencomplexen. Er is een ruim aanbod aan (zorg) voorzieningen, waar zeker ook ouderen baat bij hebben. Ook kom je vanuit de wijken snel in ruime groengebieden om te ontspannen en tot rust te komen.

Groen en water in de buurt

De Diem

De Diem

Groen en water in de buurt

Diemen is ontstaan langs landschappelijke lijnen en waterstructuren zoals de Diem, het Amsterdam-Rijnkanaal en de Muider- en Weespertrekvaart. Deze nog duidelijk zichtbare structuren hebben in grote mate bijgedragen aan de cultuur en de identiteit van Diemen. Vanuit alle woonwijken van Diemen ben je met de fiets binnen vijftien minuten in de natuur of aan het water. Het Diemerbos in de Diemerscheg is niet alleen een bijzondere plek in Diemen, maar ook een uitloopplek voor heel de regio. Het

is één van de weinige grote groengebieden waar je even kan ontsnappen aan het drukke stedelijke leven. Ook park Spoorzicht en het Penbos bezitten bijzondere natuurlijke en recreatieve kwaliteiten. Voor liefhebbers van nog meer rust en natuur is de Diemer Vijfhoek een ware ontdekking. Dit is een stukje woeste natuur, met verwilderde paden en de mogelijkheid om de ringslang tegen te komen en bijzondere vogels te spotten.

Bloemenkraam Diemen Centrum

Dorps met een stedelijk karakter

Diemen wordt door vele inwoners gekenmerkt als ‘dorps’. Dit lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig, gezien de ligging van Diemen direct naast Amsterdam. Het dorpse gevoel komt echter door de hechte gemeenschap. Over het algemeen kennen veel mensen elkaar, ze zeggen elkaar gedag en gaan op een prettige manier met elkaar om. Passend bij het dorpse karakter zijn de kerken, de ontmoetingsplekken, de wekelijkse markt op het plein, de verschillende festivals, evenementen en de (sport) verenigingen. Bij de vele verenigingen heb je gemakkelijk contact met plaatsgenoten.

Inwoners en ondernemers waarderen de korte lijnen met de gemeente. Toch staat Diemen niet op zichzelf en is de nabijheid van Amsterdam ook juist een voordeel voor veel inwoners en ondernemers. Daar zijn bijzondere musea, verschillende theaters, kun je uitgaan, winkelen en zijn er andere recreatieve voorzieningen. Deze nabijheid geeft Diemen naast het dorpse gevoel ook een stedelijk karakter dat erg gewaardeerd wordt. Dit stedelijke karakter wordt versterkt door de sterke groei die Diemen in de afgelopen

jaren heeft meegemaakt. Inwoners van Holland Park en bewoners van de studentencampussen, lijken meer op Amsterdam te zijn georiënteerd dan op Diemen.

Centraal gelegen en goed bereikbaar

Diemen ligt aan de oostkant van Amsterdam, midden in het stedelijke gebied. Deze ligging biedt veel voordelen voor zowel de bereikbaarheid van Amsterdam als andere delen van het land. De gemeente is met de auto makkelijk bereikbaar via de autosnelwegen A1 (Amsterdam-Amersfoort), de A2 (Amsterdam-Utrecht), de A9 (Gaasperdammerweg) en de A10 (rondweg om Amsterdam).

Er zijn twee NS-stations. Het station Diemen ligt aan de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort/Almere. Met deze lijn ben je binnen 10 minuten op Amsterdam Centraal. Het station Diemen Zuid heeft directe verbindingen met Schiphol/ Den Haag en Lelystad/Hilversum. Hier vandaan reis je binnen 20 minuten naar Schiphol. Behalve de trein rijden in Diemen ook de Amsterdamse metro (lijn 53), verschillende buslijnen en natuurlijk tramlijn 19. De tramlijn komt onder andere langs de Dappermarkt, het Tropenmuseum en het Leidseplein in Amsterdam. Deze goede bereikbaarheid is prettig voor inwoners en daarnaast essentieel voor de lokale economie.

Station Diemen Zuid

Tram 19

Divers Diemen

Wat Diemen tot slot kenmerkt is dat Diemen zeer divers is.

Zowel in de contrasten binnen het karakter van de gemeente als in de bewoners en wijken. Vaak wordt genoemd dat Diemen niet één dorp is maar dat iedere wijk zodanig een eigen karakter en sfeer heeft dat ze bijna op zichzelf staan als dorp. Dit is het meest direct te herkennen in de verschillen tussen Diemen Zuid als gezellige ‘bloemkoolwijk’ versus de moderne hoogbouw in Holland Park die weleens als ‘klein Manhattan’ wordt omschreven. Deze diversiteit in woonmilieus trekt allerlei soorten inwoners naar Diemen toe. In leeftijd, inkomen, opleidingsniveau en culturele achtergrond van bewoners zit een enorme rijkdom aan diversiteit. Gemiddeld 45% van de inwoners heeft een migratieachtergrond, van wie twee derde ‘niet-westers’.

Dat zet Diemen op de vijfde plek in de ranglijst van Nederlandse gemeenten als het gaat om het percentage Nederlanders met een migratie-achtergrond. Ook is er niet één dominantie branche/sector in Diemen. De werklocaties zijn allemaal gemengd: veel verschillende soorten bedrijven en ondernemers.

3.2.1. Ontmoeten en verbinden

Ontmoeting en verbinding

In 2040 willen we nog steeds een relatief dorpse en rustige gemeente zijn, vergeleken met de rest van de regio. Inwoners ontmoeten elkaar makkelijk en voelen zich met elkaar verbonden. Dit draagt bij aan het welzijn van inwoners, doordat het bijvoorbeeld helpt om eenzaamheid tegen te gaan. Ook helpt dit om de veiligheid in Diemen te verbeteren, doordat mensen (nog) meer naar elkaar omkijken. We willen dat elke wijk in 2040 een zogenaamd hart heeft waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, zoals een plein of een park. Het belangrijkste hart van Diemen is het Diemerplein. Het Diemerplein functioneert in 2040 als buitenontmoetingsplaats met de markt maar ook met bijvoorbeeld ruimte voor muziek, voorstellingen en kleinschalige (food-)festivals. Ook op een lager schaalniveau in de buurt en in appartementengebouwen is het belangrijk om ontmoeting mogelijk te maken. We stimuleren buurtinitiatieven die bijdragen aan de onderlinge saamhorigheid en we ondersteunen bestaande (sport) verenigingen om dezelfde reden. We willen dat in 2040 ook de stations in Diemen uitnodigende plekken zijn. Het dorpslint (de Ouddiemerlaan en het verlengde van deze laan richting Diemen Zuid en Holland Park) verbindt de ontmoetingsplekken, winkelcentra en de buurten.

Dit lint heeft groene fiets- en voetpaden, bankjes en ontmoetingsplekken voor jong en oud. De centrale OostWest As (Hartveldseweg-Muiderstraatweg) is een levendige boulevard waar je een drankje kunt drinken en kunt ontspannen. Ook op en aan het water kunnen Diemenaren ontspannen en elkaar ontmoeten.

“Wat maakt een leefomgeving fijn? Dat zijn de mensen en dat is de omgeving. Wanneer we dieper kijken dan zijn het de relaties van mensen onderling en is het hun relatie met de omgeving”

Citaat van een inwoner

Cultuurhistorie en identiteit

In 2040 maken we goed gebruik van de cultuurhistorische kenmerken van Diem en we versterken hiermee de identiteit van Diemen. Verspreid over Diemen zijn er bijzondere plekken van herkenbare waarde en betekenis voor de Diemenaren. De waarde van deze plekken kan bijvoorbeeld bestaan uit een groene of landschappelijke kwaliteit of historische waarde. We noemen dit de Diemense koesterplekken. We koesteren deze plekken als onderdeel van de identiteit van Diemen. Aanwezige waarden worden beschermd maar tegelijkertijd ook gecombineerd met een ontmoetingsfunctie zodat ze een herkenbare functie krijgen. De gemeente Diemen wil monumenten behouden en versterken. Er bevinden zich zeventien Rijks- en provinciale monumenten in Diemen. Daarnaast ligt fort Diemerdam in Diemen. Dit fort maakt onderdeel uit van de Stelling van Amsterdam dat is aangewezen als UNESCO werelderfgoed. Een overzicht van alle monumenten in Diemen is opgenomen in het Milieueffectrapport dat bij de Omgevingsvisie hoort.

We creëren herkenbare entrees wanneer je de gemeente binnenkomt per fiets, het openbaar vervoer of de auto. We gaan de architectonische waarde van onze bebouwing herwaarderen en beter beschermen. De Overdiemerweg en de Stammerdijk zijn historische structuren die nog iets laten zien van vroeger en zijn een prachtige entree naar het achterliggende landschap. Hier ervaar je de boerenerven, de Diem, de Gaasp en de rijke cultuurhistorie. Door het landschap en het water beter herkenbaar en beleefbaar te maken versterken we de identiteit van Diemen als geheel. Ook landschapshistorische kenmerken die verbonden zijn met de strijd tegen het water willen we zichtbaarder en herkenbaarder maken, bijvoorbeeld door wandelpaden langs molens en gemalen. Ook is de juiste communicatie en voorlichting over de aanwezige cultuur(historie) van groot belang voor de toekomst.

Voorzieningen

Het voorzieningenniveau is in 2040 op orde (sport, zorg, detailhandel, onderwijs, welzijn en cultuur). Ook hebben we een modern en duurzaam zwembad. De (sport) verenigingen in Diemen dragen bij aan het onderlinge saamhorigheidsgevoel en hebben een grotere betekenis voor de wijken. De routes naar het Diemerbos worden verbeterd. Voorzieningen zijn geclusterd op wijkniveau en het niveau is op peil. Er zijn winkelcentra in Diemen Centrum, Diemen Noord, Diemen Zuid en in Holland Park. In Diemen Zuid staat de nieuwe middelbare school. Het sportpark kan wanneer strikt noodzakelijk en er binnen de huidige bebouwingsgrens geen ruimte meer is uitbreiden naar de weilanddriehoek bij het Diemerbos. Sportterreinen, scholen en kinderdagverblijven zijn multifunctionele locaties waar ook buurtfuncties aan zijn gekoppeld. We maken ontmoetingsclusters met onderwijs, opvang en gezondheid. We zetten in op sterke wijken; het versterken van de sociale cohesie, oud worden in je eigen wijk, kennen en gekend worden.

De weilanddriehoek: accent op natuur &recreatie

De weilanddriehoek is een weiland met schapen en koeien tegenover de ingang van het Diemerbos. De gemeente Diemen wil zuinig zijn op dit buitengebied. Het gebied maakt onderdeel uit van het Natuurnetwerk Nederland en het fungeert als waterberging bij

hevige regen. Anderzijds hebben we in de toekomst waarschijnlijk meer ruimte nodig voor sportvoorzieningen. Circa 60% van de Diemenaren heeft aangegeven dat deze driehoek van hen in de toekomst een plek mag worden waar inwoners kunnen sporten, naast het al bestaande sportpark. Circa 30% van de inwoners is het hiermee oneens. Ook is deze locatie in beeld voor het opwekken van zonne-energie, maar circa 50% van de inwoners is het hiermee oneens (en circa 30% eens).

Conclusie

Gezien de verschillende ambities die de gemeente Diemen heeft, in combinatie met de uitkomst van de enquête, blijft het accent voor de weilanddriehoek in de toekomst op natuur liggen, in combinatie met recreatie. De weilanddriehoek moet meer gebruiks- en natuurwaarden krijgen en verbonden worden met bestaande fiets- en wandelnetwerken. Mocht in de toekomst blijken dat we ruimte voor sportvoorzieningen tekort komen, dan is dit de plek waar we willen uitbreiden met inachtneming van belangrijke natuurwaarden. We achten deze locatie niet geschikt voor de realisatie van grootschalige zonnevelden. Op een kleinere schaal kan zonne-energie mogelijk wel een rol spelen, bijvoorbeeld in een goed doordachte integratie met natuur- en/of sportvoorzieningen.

“Het is belangrijk dat devoorzieningen voor ouderen welin de buurt blijven.”

Citaat van een inwoner

Cultureel Diemen

Ontmoeten en verbinden zijn belangrijke uitgangspunten voor cultureel Diemen. Cultuur mag in Diemen (nog meer) op de kaart gezet worden. Ons doel is het vergroten van cultuurbereik en participatie: zoveel mogelijk mensen doen mee. De doorgemaakte groei van Diemen vereist ook een nadere oriëntatie op een groei van het culturele aanbod. De aanwezige culturele instellingen zijn laagdrempelig en hebben een breed aanbod. We staan voor een intensieve samenwerking tussen culturele instellingen, het onderwijs, bedrijven, zorgaanbieders en de Stichting Welzijn Diemen. Hierbij kijken we ook over de gemeentegrenzen heen. Veel Diemenaren maken graag gebruik van het rijke culturele aanbod in Amsterdam.

Evenementen

In Diemen zetten we in op evenementen die passen bij de dorpse schaal, zoals het Diemer Festijn en de kermis op het Diemerplein. Ook de Loswal/Venserkade en het Van Markenplantsoen zijn geschikt voor kleinschalige evenementen. In het Diemerbos vinden passende activiteiten plaats als de Diemercross, buitenbioscoop en bijvoorbeeld natuurwerkdagen. Waar mogelijk gaan we met evenementenorganisaties in gesprek over verduurzamingsmogelijkheden. Tot slot organiseren we elk jaar Vaart in Diemen voor Diemense ondernemers.

“Er hangt hier een dorpse sfeerzonder verstikkend te zijn.Men kent elkaar.”

Citaat van een inwoner

Sociaal en inclusief Diemen

We bieden een kansrijke start voor de jeugd van Diemen met voor iedereen een actieve vrijetijdsbesteding voor een fit en sociaal leven. Ook zijn er plekken waar de jeugd hun eerste werkervaring op kan doen. We bieden waar nodig hulp en ondersteuning en we werken goed samen met professionals en vrijwilligers. Gezondheid is een belangrijk middel om andere doelen te kunnen bereiken, zoals: mee kunnen doen in de samenleving, kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en het hebben van waardevolle sociale contacten. We werken

preventief en de inrichting van de openbare ruimte heeft daar veel invloed op. We maken een inclusieve buitenruimte waarin buurtbewoners met diverse achtergronden, beperkingen, geaardheden en andere kenmerken prettig kunnen verblijven en (voort)bewegen. We willen ervoor zorgen dat bewoners zich collectief eigenaar van de buitenruimte in de buurt voelen door buurtinitiatieven te stimuleren. Zo wordt het gevoel van veiligheid en meedoen bevorderd.

Een veilige leefomgeving

Ook in de toekomst willen we in Diemen een sociaal veilige en een fysiek veilige leefomgeving. In een sociaal veilige leefomgeving kun je je vrij bewegen zonder overlast en angst voor bedreigingen en criminaliteit door andere mensen. Wat hierbij kan helpen is bijvoorbeeld overzichtelijkheid en verlichting in de openbare ruimte. Bij fysieke veiligheid gaat het over bescherming door ongevallen en door niet-menselijke factoren, zoals een natuurramp. Een veilige leefomgeving is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, waarbij alle partijen hun verantwoordelijkheid nemen. Door samen te werken met partners binnen de Veiligheidsregio zorgen we voor een veilig en gezond ontwerp van gebouwen en omgeving. Samen zorgen we voor de bescherming tegen risico’s van branden, rampen en crises en waarborgen we de hulpverlening.

Het beleid van de Veiligheidsregio Amsterdam Amstelland is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Hierbij nemen we de volgende minimale kernwaarden in acht:

–het bepalen en afwegen van de fysieke veiligheidsrisico’s;

–veilig bouwen rekening houdende met mate van zelfredzaamheid;

–goede bereikbaarheid en voldoende bluswater voor hulpdiensten zodat adequate incidentenbestrijding mogelijk is.

We verbeteren waar mogelijk ook de verkeersveiligheid. Hierbij kun je denken aan het maken van vrij liggende fietspaden op drukke fietsroutes, heldere bewegwijzering, het voorkomen van scholen naast drukke wegen en het wijzigen van de wegenstructuur om druk snel rijdend verkeer door woongebieden te weren.

Externe veiligheid

Externe veiligheid gaat over het maken van goede afwegingen bij de ruimtelijke ordening van risicobronnen, zoals een bedrijf met gevaarlijke stoffen of het vervoer hiervan. Diemen is zodanig veilig ingericht dat mensen die er wonen of werken, voldoende beschermd zijn bij een mogelijk ongeval. Dichte bebouwing kan problemen geven als mensen gebouwen of de omgeving willen ontvluchten bij een incident. Om dit te ondervangen, wordt de omgeving zo ingericht dat evacuatie van gebouwen en ook het ontvluchten van het hele gebied mogelijk zijn. We maken veilige routes naar centrale plekken. Bij (her)ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de aandachtsgebieden voor brand, explosie en gifwolken. Dit geldt onder meer voor gebieden in de buurt van risicobronnen, zoals bedrijven, buisleidingen en transportroutes (weg en spoor). In beginsel worden er geen nieuwe risicobronnen toegelaten, tenzij uit onderzoek gebleken is dat er geen belemmeringen zijn of ongewenste ruimtelijke effecten ontstaan. Gebouwen voor het verblijf van (zeer) kwetsbare groepen personen (zoals kinderdagverblijven, scholen en zorgbehoevenden) en vitale infrastructuur plaatsen we op een grotere afstand van mogelijke risicobronnen. Dit vergroot de mogelijkheid om mensen die niet zelfredzaam zijn in veiligheid te brengen. Door nabij de risicobron minder (kwetsbare) mensen toe te staan, zorgen we ervoor dat bij een calamiteit het aantal slachtoffers, letsel, hinder, overlast en economische schade beperkt blijven.

Ontmoeten en verbinden

3.2.2. Groene en gezonde leefomgeving

Groen is gezond

In 2040 heeft Diemen een gezonde leefomgeving. Dit houdt in dat deze veilig, groen, aantrekkelijk en klimaatadaptief is, maar ook uitnodigt om te spelen, bewegen en om elkaar te ontmoeten. Dit draagt positief bij aan sociale opgaven in Diemen, zoals het tegengaan van eenzaamheid en overgewicht.

Aantrekkelijkere woonomgeving met hoge biodiversiteit

De natuurwaarden in de woonwijken zijn verhoogd. Het wijkgroen is verbonden met het buitengebied en versterkt zo de ecologische functie van het groen. De woonomgeving is zo nog aantrekkelijker geworden en draagt bovendien bij aan het verhogen van de biodiversiteit in Diemen. Bewoners voelen zich geïnspireerd en gestimuleerd om hun eigen tuinen te vergroenen en op die manier zelf verder bij te dragen aan hun aantrekkelijke groene woonomgeving, waarbij hittestress ook verminderd wordt. Bij nieuwe ontwikkelingen in de gemeente worden groen en water integraal meegenomen vanaf de eerste planvorming.

Het is wetenschappelijk bewezen dat een groeneleefomgeving goed is voor onze gezondheid:

•In een groene omgeving daalt onze hartslag enneemt de hoeveelheid stresshormonen af(Ward Thompson e.a., 2012)

•Een groenere inrichting kan de gezondheidsklooftussen lage en hoge inkomens met de helftverminderen (Mitchell & Popham, 2008)

•Opgroeien in een groene omgeving leidt tot tussende 15-55% minder kans op psychische klachtenop latere leeftijd (Engemann e.a., 2019)

•Bij wekelijks bezoek aan een park of bos om tebewegen neemt de kans op ernstige psychischeproblemen met 50% af (Mitchell, 2012)

“Natuur is een van de redenendat ik in Diemen woon. Hieris het rustig, anders dan inAmsterdam.”

Citaat van een inwoner

Het verhogen van de groene verblijfskwaliteit in deopenbare ruimte

Bestaande parken en groenstructuren zijn beter toegankelijk en de verblijfskwaliteit is verbeterd. In de groengebieden wordt op basis van de aanwezige natuurwaarde(kansen) altijd een afweging gemaakt over de mogelijke combinatie met recreatie. Waar dit kan, zijn routes, opgewaardeerd met sport, kunst, cultuur, historie en spelen. Er zijn aantrekkelijke buitenbuurtkamers zodat iedereen in Diemen naar buiten kan; aantrekkelijke groene plekken met spellen zoals schaaktafels maar ook bankjes. Ook zijn er beschutte groene schoolpleinen en groene plekken om buitenonderwijs te geven. In groene speeltuinen leren kinderen ook al op vroege leeftijd een waardering voor de natuur aan. Het buiten sporten is goed gefaciliteerd door middel van bijvoorbeeld bootcampruimtes, buitensportpleinen en goede sportfaciliteiten. Ook de bedrijventerreinen willen we vergroenen. Ook voor werknemers in Diemen is het belangrijk om een ommetje te kunnen maken en om elkaar te kunnen ontmoeten. Door het versterkte groene karakter van Diemen zal ook ons economische vestigingsklimaat verbeteren.

Een omgeving die uitnodigt om te bewegen

In Diemen wordt bewegen in alle opzichten gestimuleerd, onder andere door het verbinden van de woongebieden, scholen, zorg, winkelcentra en buurthuizen via prettige fiets- en wandelpaden. We zorgen ervoor dat de buitenruimte toegankelijk is voor iedereen, dus ook voor mensen met een beperking. Het wandellandschap is uitgebreid en recreatief versterkt. Er zijn bijvoorbeeld pluktuinen, volkstuinen, “Diemense bossies” (kleine bosjes) en voedselbossen. Ook de

Weespertrekvaart

rest van de openbare ruimte nodigt uit tot wandelen, fietsen en spelen. Dit gebeurt dankzij een aantrekkelijke uitstraling en een hoge mate van sociale veiligheid. Bewoners voelen zich collectief eigenaar van de buitenruimte, waardoor deze netjes en veilig blijft. Bewonersinitiatieven om buurten te vergroenen worden aangemoedigd en gefaciliteerd.

Naar het buitengebied

De Oost-West As is een prettige, groene verbinding naar het buitengebied, zodat het uitnodigender wordt om ernaartoe te gaan. Een tramhalte bij de Provincialeweg, bij doortrekking tram 19 naar Amsterdam Zuidoost, zou als een groene poort kunnen fungeren. Waar mogelijk voegen we passende recreatieve voorzieningen toe, zoals een openluchttheater en waterspeelplekken.

“Het groene landschap is goedbereikbaar maar niet echttoegankelijk.”

Citaat van een inwoner

Waterrecreatie

Het water en de oevers van de Diem horen bij het Natuurnetwerk Nederland en door het water loopt een ecologischeverbindingszone. Bij de Diem zijn verschillende kleinschalige vormen van waterrecreatie gewenst, zoals kanoverhuur en zwemstrandjes en -steigers. De Overdiemerweg is het recreatielint met ruimte voor de waterrecreant, maar ook voor fietsers en wandelaars. Met het belang van dit natuurgebied centraal, willen we in de toekomst onderzoeken wat passende en kleinschalige recreatiemogelijkheden zijn. Voor het herstel van biodiversiteit is het belangrijk dat er ook rust en ruimte is in de natuur.

Verschillende wateren in Diemen vallen onder een KRW

7De Kaderrichtlijn Water (KRW) vraagt om rapportage van de toestand van waterlichamen. Voor een KRW-waterlichaam gelden waterkwaliteitsdoelen.

waterlichaam en de gemeente heeft de ambitie om te voldoen aan de KRW-doelstellingen en neemt dit mee in de plannen. De Weespertrekvaart en de Muidertrekvaart zijn belangrijke historische blauwe verbindingen. We maken deze beter beleefbaar en verbeteren de gebruikskwaliteit. De Weespertrekvaart is een belangrijke verbinding voor de pleziervaart. In de Muidertrekvaart kan worden gezwommen.

“Het water is nu onbereikbaar.Er zijn meer steigers nodig.”

Citaat van een inwoner

Een omgeving met beperkte gezondheidsrisico’s

Een leefomgeving kan pas echt gezond zijn wanneer gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk beperkt worden. Luchtvervuiling en geluidsoverlast hebben een

negatieve invloed op het welzijn van inwoners. Voor luchtkwaliteit houdt Diemen de advieswaarden aan van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De gemeente Diemen streeft ernaar om in 2030 te voldoen aan de WHO doelstelling uit 2005 en in 2050 aan de aangescherpte doelstelling uit 2021. Hiermee sluiten we aan bij het ambitieniveau van de provincie Noord-Holland. Voor de andere milieuaspecten wordt er tenminste voldaan aan de verplichte EU en nationale omgevingswaarden en verplichtingen (zoals voor geluid). Wanneer hier sterke aanleiding toe is, wordt onderzocht of er lokaal kan worden afgeweken met iets strengere normen. Bijvoorbeeld op plekken waar veel kwetsbare doelgroepen komen of in de buurt wonen: zoals schoolomgevingen of verzorgingstehuizen. Door te kiezen voor geluid reducerende wegdekken bij het aanleggen en bij groot onderhoud van wegen, streven we naar een zo laag mogelijke geluidsbelasting van verkeer over die wegen. De gemeente zet zich in om het gebruik van schadelijke (bouw)materialen in de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk tegen te gaan en past zelf geen schadelijke materialen toe. Ook worden er geen chemische bestrijdingsmiddelen in de openbare ruimte gebruikt. Om luchtkwaliteit te beschermen ontmoedigt de gemeente het gebruik van open haard en sfeervuren, de verbranding van houtige biomassa en werktuigen en aggregaten op fossiele energie.

Gezonde en schone mobiliteit

We stimuleren gezonde manieren van vervoer zoals wandelen, fietsen en het openbaar vervoer. Dit doen we onder andere door aantrekkelijke wandel- en fietsvoorzieningen te creëren, zoals vrij liggende fietspaden tussen het groen en veilige routes vanaf de stations. In grote delen van Diemen is de auto te gast. Schoolomgevingen zijn ook autoluw. Kwalitatief goede verbindingen tussen de wijken en buurten onderling zijn cruciaal. Een extra langzaam verkeersverbinding langs het spoor over de Weespertrekvaart om Holland Park/Diemen Zuid en Diemen Centrum/Plantage de Sniep te verbinden, is in 2040 gerealiseerd. Geluidshinder en luchtvervuiling willen we terugdringen door in overleg met het Rijk de snelheid op de snelwegen te verlagen naar maximaal 80 km per uur. Binnen de bebouwde kom verlagen we de snelheid zoveel als mogelijk is naar maximaal 30 km per uur. Parkeerplaatsen worden verminderd ten gunste van groen, door het gebruik van de overige parkeerplaatsen te optimaliseren en ondergrondse parkeerplaatsen op eigen terrein te stimuleren bij nieuwe ontwikkelingen. Tot slot stimuleren we schonere en innovatievere vormen van (deel)mobiliteit. We streven naar een uitstootvrij regionaal OV systeem in 2030 en het overige regionale mobiliteitssysteem is uitstootvrij in 2050.

3.2.3. Duurzaam Diemen

Diemen kiest voor het klimaat

In 2040 wil Diemen een gemeente zijn met duurzame energie, zoveel mogelijk klimaatadaptief ingericht, met sterke ecologische structuren, hoge natuurwaarden en een hoge biodiversiteit. Schone mobiliteit en een circulaire economie dragen ook bij aan de duurzaamheidsambities. We willen dat afval in 2050 niet meer bestaat, doordat we grondstoffen optimaal hergebruiken, aansluitend bij de nationale doelstelling op dit gebied.

Duurzaamheidsdoelstellingen:

–2030 Een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie(doelstelling uit Duurzaamheidsagenda)

–2040 Een fossiel onafhankelijk Diemen (doelstellinguit Duurzaamheidsagenda)

–55% CO2-reductie in 2030 (nieuwe EU-doelstelling)

–2050 Circulaire economie (nationale doelstelling)

–2050 Klimaatadaptieve gemeente (Europese richtlijn)

Duurzame energie

Samen met de Diemense samenleving wil de gemeente flink op energie besparen, want wat we niet gebruiken hoeven we ook niet duurzaam op te wekken. Een groot deel van de woningen is in 2040 geïsoleerd en van het gas afgegaan. Alle gemeentelijke nieuwbouw is tenminste energieneutraal en aardgasloos. De buurten en wijken worden in toenemende mate geschikt voor verwarming gekoppeld aan een duurzame warmtebron, zoals aquathermie (warmte uit water) of de restwarmte van een bedrijf. De overgang naar nieuwe, duurzame manieren van verwarmen en koken hebben grote impact op inwoners. Vaak zijn er ingrijpende veranderingen in de woningen noodzakelijk die kostbaar zijn.

Met deze aspecten houden we rekening bij de transitievisie warmte van de gemeente Diemen. Daarnaast onderzoekt de gemeente Diemen momenteel de mogelijkheden voor wind- en zonne-energie. De gemeenteraad van Diemen heeft in juni 2021 de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES) van de energieregio Noord-Holland Zuid vastgesteld. Hiermee heeft de raad ook groen licht gegeven voor een verdere verkenning naar de mogelijkheden van wind- en zonne-energie in de Diemense zoekgebieden. De zoekgebieden uit de RES zijn verwerkt in deze Omgevingsvisie. Ze liggen in het buitengebied langs de zware infrastructuur en ook langs de Gooiseweg. Alle wind-zoekgebieden van Diemen liggen in beschermde gebieden in de Diemerscheg. De gemeente Diemen gaat daarom eerst onderzoeken wat de effecten zijn op de natuur en of er mogelijkheden zijn voor het compenseren van natuur. De resultaten van deze natuurtoets verwachten we begin 2022. Het college van Diemen zal daarna de afweging maken of een verdere zoektocht naar de mogelijkheden voor windturbines in de Diemense zoekgebieden zin heeft. De zoekgebieden liggen op minimaal 400m afstand van woningen. De 400 meter afstandsmaat is een voorlopige ruimtelijke vertaling van de normen voor geluid en slagschaduw. In een later stadium (nadat eerst is gebleken dat er in Diemen daadwerkelijk ruimte is voor windturbines en er ook een initiatiefnemer is die daarmee aan de slag wil gaan), zal de exacte geluidproductie en slagschaduwduur moeten worden berekend en zal dit onder de geldende normen moeten vallen. Tussen het spoor en de A1 zijn mogelijkheden voor een energiepark: een opwekgebied voor groene energie tussen spoor en snelweg met een sterke recreatieve belevingswaarde. Voor het opwekken van zonne-energie gebruiken we de zogenoemde zonneladder: bestaande ongebruikte plekken eerst. Denk hierbij aan daken van parkeergarages, bedrijven, scholen en woningen. Waar mogelijk stuurt de gemeente bij nieuwbouw aan op dakconstructies die voldoende robuust zijn om zonnepanelen te dragen. Ook wanden van wooncomplexen, taluds en geluidschermen kunnen mogelijk worden gebruikt. We gaan hierbij slim om met de ruimte die we hebben en sparen onze open groengebieden zoveel mogelijk voor andere functies.

Zoals we ook in het ontwikkelperspectief Diemerscheg hebben opgenomen, zien we ruimte voor initiatieven die passen bij de grote beweging van de energietransitie. Als voorbeeld: biedt de (over-)ruimte rondom de Diemercentrale geen mooie kans voor het ontwikkelen van een educatieve energiecampus? Dé plek waar alles op het gebied van energie en de transitie hiervan te leren, te beleven en te bespreken is en daarmee ook kan bijdragen aan inzicht en draagvlak voor de transitie. Daarnaast willen we graag dat de Diemercentrale verduurzaamt en dat deze wordt ingezet voor het gasvrij maken van de wijken. Hier liggen kansen om aardwarmte te benutten. Binnen de grenzen van wat wettelijk mogelijk is, weert de gemeente het gebruik van houtige biomassa voor verwarmingsdoeleinden (dus geen verwarming op o.a. houtige biomassa noch complexmatige palletburners). In het dichtbevolkte Diemen is geen plaats voor een kerncentrale.

“Je kunt de windmolens niet tegenhouden, noodzakelijk kwaad. Je komt anders niet van het gas af.”

Citaat van een inwoner

Aardwarmte

De gemeente Diemen onderzoekt samen met andere gemeenten uit de MRA de mogelijkheden van aardwarmte (ook wel geothermie genoemd). Aardwarmte is een onuitputtelijke duurzame energiebron. Het kan bijvoorbeeld worden ingezet om huizen te verwarmen. Er is alleen nog weinig bekend over de mogelijkheden van aardwarmte in onze regio. Onderzoek wijst naar verwachting eind 2021 uit of en waar de ondergrond geschikt is. Op basis van deze informatie kan worden bepaald waar en op welke diepte aardwarmte kan worden gewonnen. Winnen van aardwarmte moet zorgvuldig gebeuren en de risico’s die dit met zich meebrengt voor het grond- en oppervlaktewatersysteem moeten vermeden worden. Een aardwarmtebron kan het beste nabij een warmtenet liggen. Dit bespaart kosten en warmteverlies. Bovengrondse ruimtelijke reserveringen voor aardwarmte zullen dus voornamelijk nabij het warmtenet komen te liggen. De bovengrondse minimale benodigde ruimte voor aardwarmte in de gebouwde omgeving bedraagt een half tot één voetbalveld voor boring, opslagruimte, logistiek en een veiligheidszone. Maar één boorlocatie is niet genoeg. De gemeente Amsterdam heeft bijvoorbeeld uitgerekend dat als ze in 2040 voor 20% van het warmteaanbod gebruik willen maken van geothermie, er zo’n twintig boorlocaties ontwikkeld zullen moeten worden. Er zijn in de regio reeds opsporingsvergunningen aangevraagd door verschillende partijen, waaronder in de gemeenten Amsterdam en Almere.

Ruimte voor het energiesysteem

De energietransitie leidt tot nieuwe onder- en bovengrondse infrastructuur. Ondergronds is ruimte nodig voor warmtenetten, warmte en koude opslag, aardwarmte en elektriciteitsleidingen. Bovengronds zijn meer warmteoverdrachtstations en warmteregelkamers nodig. En voor de elektra moeten er meer verdeel- en transformatorstations komen. Op dit moment is nog niet precies bekend hoe deze infrastructuur eruit komt te zien en wat hiervoor nodig zal zijn. Wel weten we dat het een uitdagende opgave is die hoog op de agenda van de gemeente Diemen staat. De uitwerking vindt plaats via de RES en de transitievisie warmte.

Klimaatadaptieve inrichting van het dorp

In Diemen is de leefomgeving in 2050 klimaatadaptief ingericht om zo hitte- en waterstress zoals overstromingen te voorkomen. Hittestress speelt met name op drukbezochte en versteende locaties zoals het Diemerplein en de Kruidenhof in Diemen Zuid. Ook langzaam verkeerroutes zijn aandachtslocaties. Daarnaast moet overal een bui van 120mm afgevoerd kunnen worden, zonder dat gebouwen en (parkeer)kelders onderlopen. Door in de openbare ruimte laaggelegen groen toe te voegen stroomt overtollig water daar vanzelf naar af. Dit zorgt ervoor dat de riolering minder water hoeft op te vangen. En dat er minder water versneld afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater en hoofdwatersysteem. Wanneer een wijk toch al op de schop moet vanwege bodemdaling, groot onderhoud en/ of de energietransitie, wordt dit moment aangegrepen om verbeteringen toe te voegen. Bij aanleg en onderhoud van de riolering wordt alleen waar nodig regenwater afgevoerd, om het hoofdwatersysteem niet teveel te belasten. Daarnaast is het belangrijk dat er lokaal voldoende water aanwezig is om groen van water te kunnen voorzien. Bij elke herinrichting worden nut en noodzaak van het verhard oppervlak beoordeeld en wordt zoveel mogelijk oppervlak vergroend. In de toekomst zijn in de tuinen van Diemenaren, in de openbare ruimte en op schoolpleinen de tegels grotendeels verdwenen. Er is meer ruimte voor waterberging in de bodem en ecologisch groen met meer biodiversiteit vlakbij huis, dankzij een lokale aanpak met tuinambassadeurs. Het bomenbestand in Diemen wordt vergroot en we proberen een langere levensduur te realiseren voor de bomen. Dit doen we door ze hoger te planten en ook ondergronds voldoende ruimte te reserveren. Meer schaduw zorgt ervoor dat Diemen ook tijdens hete dagen leefbaar blijft. Bovendien is er binnen 300 meter van elke woning een hittebestendige plek te vinden, waar mensen verkoeling kunnen opzoeken bij hittestress. Op gebouwen worden zoveel mogelijk groene daken gerealiseerd, waar mogelijk in combinatie met zonnepanelen.

Buitengebied

In het buitengebied wijzen we waterbergingsgebieden aan om een robuust watersysteem en natuurontwikkeling te combineren. Om bodemdaling en uitstoot van broeikasgassen door afbraak van organisch bodemmateriaal tegen te gaan, gaan we op slimme wijze om met de grondwaterstanden in de veenweidegebieden. Waar mogelijk verhogen we deze. We vormen het Diemerbos samen met onze partners om tot een groot nat klimaatbos met een variatie aan natuurwaarden en daarbij passende kleinschalige extensieve natuurrecreatie. Denk hierbij aan wandelen over kade-, vlonder-, laars- en waadpaden. De hond uitlaten kan hier nog steeds.

De Diem

Maar ook activiteiten zoals otterspotten en ringslangexcursies, buitensport met misschien wel ruimte voor ‘mudraces’, varen, kanoën en natuurspelen zijn hier denkbaar. Overal in Diemen waar dat mogelijk is worden oevers natuurvriendelijk aangelegd en waterpartijen verbonden in samenwerking met relevante partijen.

“De combinatie tussen natuuren recreatie is mogelijk.”

Citaat van een inwoner

Ruimte voor plant en dier

De biodiversiteit krijgt in Diemen een kans door meer aandacht te geven aan de natuur. De groengebieden buiten de bebouwde kom behouden een natuurbestemming. Overal in de gemeente verhogen we de natuurwaarde en biodiversiteit van ons groen. Zo gaan we tevens essentaksterfte, de eikenprocessierups en iepenziekte tegen. Exoten met een negatieve invloed op de biodiversiteit, zoals de Japanse Duizendknoop, worden aangepakt. Ook de bebouwde omgeving richten we natuurinclusief in. Pleinen, daken en gevels worden vergroend en nieuwe gebouwen worden natuurinclusief ontwikkeld en gebouwd. De Diemer Vijfhoek en het Diemerbos zijn kerngebieden in de ecologische structuur. Daarnaast zijn er kleinere ondersteunende gebieden ofwel ecologische stapstenen zoals Park Spoorzicht, de Diemerpolders, de Omloop, het Penbos, de Weilanddriehoek en de Spoordriehoek. Deze kerngebieden en ondersteunende gebieden worden optimaal ingericht en beheerd voor de doelsoorten die zich hier (kunnen) bevinden. Daarnaast en daartussen is het fijnmazige ecologische netwerk versterkt. Ook de natte ecologische verbindingen doen ertoe. Ecologische verbindingszones worden in stand gehouden en kwalitatief verbeterd. De knelpunten in het systeem van ecologische verbindingszones worden opgelost. De ecologie wordt hier verbeterd door onder andere het toevoegen van natuurvriendelijke oevers, ruigtes en bloeiende bermen. Hierdoor kunnen vele soorten zich goed bewegen van en naar het Diemerbos. Bomenroutes en waterpartijen door Diemen fungeren als de belangrijkste ecologische verbindingen maar zorgen ook voor prettige, koele routes voor langzaam verkeer. We kiezen voor inheemse en biodiverse beplanting in een afwisselend en natuurlijk landschap zodat vlinders, bijen, vogels en andere soorten hier kunnen floreren. Bij het bepalen van het assortiment aan straatbomen en voor plantsoenen wordt de voorkeur gegeven aan inheems (vruchtdragend) materiaal. Op prominente locaties worden vaste planten gebruikt die een mooi aanzien hebben, maar ook goed zijn voor de biodiversiteit. De gemeente kiest voor ecologisch beheer. Bermen worden zoveel mogelijk onderhouden met een ecologisch maaibeleid dat rekening houdt met ecologie en biodiversiteit. De gemeente gebruikt daarnaast geen chemische bestrijdingsmiddelen. Bij aanleg van nieuwe wegen en herprofilering van wegen wordt gekeken of er mogelijkheden zijn om met faunatunnels de passeerbaarheid voor dieren te verbeteren. Bij verbreding van de autosnelwegen en spoorwegen moet schade aan natuur en recreatieve mogelijkheden worden gecompenseerd.

Toewerken naar een circulaire economie

In een circulaire economie ontstaat er geen afval meer. Materialen worden zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt of kunnen weer worden opgenomen door de natuur. Om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben, zetten we in op een aantal speerpunten, te weten: preventie van afval en zo hoogwaardig mogelijk hergebruik van reststromen, het uitbannen van giftige en milieuschadelijke stoffen, een circulaire aanpak van grondstofstromen en strategische grondstoffen binnen de MRA en Meerlanden regio. De gemeente stimuleert en faciliteert waar mogelijk duurzaam bouwen en slopen. Hieronder valt ook het toepassen van houtbouw en andere vormen van biobased bouwen. Daarnaast stimuleert en faciliteert de gemeente o.a. het slim benutten van organische reststromen, duurzamer ontwerp, productie en gebruik van spullen en de ontwikkeling van (lokale) circulaire producten en diensten.

De gemeente zet zoveel mogelijk in op duurzaam en circulair inkopen. In principe weegt duurzaamheid voor tenminste 20% mee indien het onderdeel is van een gemeentelijke aanbesteding op economisch meest voordelige inschrijving. Hiervan kan alleen gemotiveerd worden afgeweken. Dit gaat ook over de ontwikkeling van de openbare ruimte en de keuze voor straatmeubilair zoals bankjes, tafels, omheiningen etc. Bij ontwikkelingen streeft de gemeente naar een zoveel mogelijk gesloten grondbalans. Bij het gebruik van beton, asfalt en bestratingsmateriaal past de gemeente zoveel mogelijk gerecyclede en duurzame varianten toe. Organische reststromen vanuit het beheer van het openbaar groen en ingezameld gft-afval worden slim benut.

Duurzame mobiliteit

De verduurzaming van het vervoer is in 2040 vervolmaakt. In 2040 zijn wandel – en fietsverbindingen verbeterd en is er een dekkende laadinfrastructuur voor het rijden op elektriciteit en/of fossielvrije brandstoffen als waterstof en biogas uit biologische restafvalstromen. Diemen zet in op een netwerk van laadpalen dat zowel kan laden als kan leveren aan het net. Hiermee kunnen de accu’s van elektrische voertuigen ingezet worden voor het afvlakken van pieken en dalen in de elektriciteitsproductie. Het gebruik van deelauto’s, deelfietsen/scooters en het openbaar vervoer is een gewoonte geworden van veel Diemenaren, omdat er standplaatsen van deelvoertuigen aanwezig zijn in iedere wijk. Autodeellocaties worden zo goed mogelijk over de gemeente verspreid. Locaties moeten minimaal 200 meter uit elkaar liggen.

Water

We zetten in op het versterken en verbinden (en zichtbaar maken) van de groenblauwe structuren, het beperken van bodemdaling, waterveiligheid, het voorkomen van wateroverlast, de beschikbaarheid van voldoende zoetwater, het verbeteren van de (zwem)waterkwaliteit, het verbeteren van het inzamelen van afvalwater en het verbeteren van de waterzuivering en de kwaliteit van het drinkwater. Samenwerking met het waterschap, drinkwaterbedrijven en natuurorganisaties is zeer belangrijk om de genoemde ambities te kunnen realiseren. Diemen is onderdeel van het deelgebied Amstelland binnen het Waterschap Amstel Gooi en Vecht. Het watersysteem van Diemen hoort bij het Amstelland hoofdwatersysteem, waarmee de polders van Diemen drooggehouden kunnen worden en van vers en gezond water kunnen worden voorzien. De keringen zorgen daarbij voor een veilige leefomgeving onder de waterspiegel beneden zeeniveau. De capaciteit van het hoofdwatersysteem is ontoereikend om klimaatverandering (zonder extra maatregelen) op te kunnen vangen. Daarom is het nodig om water beter vast te houden, daar waar het valt. Deze sponswerking is zowel in het stedelijke dorp als het buitengebied een belangrijk leidend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen. Hierrnee voorkomen we piekafvoeren bij extreme buien in het water- en rioolsysteem en zo is er ook meer water beschikbaar bij droogte. Dat vraagt om meer ruimte voor water bij ruimtelijke ontwikkelingen in Diemen. Een goede waterkwaliteit is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde, ook voor een levendige biodiversiteit. Dit vraagt om schoon water en schone bodems en ook om een natuurlijke inpassing van watergangen.

In deelgebied Amstelland spelen vele waterthema’s een rol, waarbij het grootste accent in deze regio ligt op de volgende opgaven:

–Het hoofdwatersysteem beschermen en lokaal meer waterberging creëren.

–Klimaatbestendige inrichting en een robuust watersysteem.

–Bodemdaling remmen.

–Verbeteren van de waterkwaliteit.

–Benutten potentie aquathermie en oog voor de invloed op het watersysteem.

–Beschermen ondergrondse transportleidingen afvalwater.

–Bescherming cruciale infrastructuur.

Bodem

De ondergrond is een complex natuurlijk ecosysteem dat onlosmakelijk met de bovengrond verbonden is. Diemen wil duurzaam omgaan met haar ondergrond en zoekt in alle ontwikkelingen en beheersopgaven naar een balans tussen gebruiken en beschermen van de bodem. In Diemen streven we naar een gezonde bodemkwaliteit en rijke biodiversiteit van de bodem. Een vitale en gezonde (boven) grond is van belang als basis voor andere thema’s zoals een groene en gezonde leefomgeving. De gezondheid van de bodem kan bepaald worden aan de hand van tools zoals de Soil Health Index

8Het waterschap heeft een ‘Waterpraatplaat’ gemaakt met de belangrijkste ambities en gebiedsopgaven. De gemeente Diemen onderschrijft deze gebiedsopgaven. www.soilhealthindex.nl/

. De ondergrond biedt ook kansen bij de schaarser wordende bovengrondse ruimte in Diemen. In Diemen richten we ons op de vraag hoe de ondergrond kan helpen onze doelstellingen te verwezenlijken. De integrale aanpak die de Omgevingswet voorstaat zet Diemen in bij een 3D-ordeningsaanpak. Opgaven als vervanging van nutsvoorzieningen (energietransitie), aanpassingen aan het klimaat (klimaatadaptatie) en behoud van eigenschappen van de ondergrond (waarborgen van duurzaam gebruik) leggen druk op de draagkracht van de (onder)grond.

Deze opgaven, die elk bijdragen aan de opgaven in deze Omgevingsvisie, dwingen tot het zoeken naar balans tussen benutten en beschermen van de ondergrond.

De Spoordriehoek: een complexe locatie

De spoordriehoek is een weidelandschap met paarden, tussen drie spoorwegen en tussen Diemen Centrum en Plantage de Sniep. Dit gebied is voor meerdere toekomstige functies interessant: wonen, een versterking van de natuurfunctie en duurzame energieopwekking. Dit gebied laat goed zien, hoe complex het is wanneer verschillende belangen moeten worden afgewogen en er een keuze moet worden gemaakt. In onze online vragenlijst heeft circa 55% van de inwoners aangegeven dat ze hier woningbouw kansrijk vinden (circa 30% was het hiermee oneens). We komen echter enkele forse uitdagingen tegen bij de eventuele uitvoering hiervan:

–Het gebied is heel slecht bereikbaar. Het is het overwegen waard om te onderzoeken hoe we dit gebied bereikbaar kunnen maken. De ontsluiting zal echter hoge kosten met zich meebrengen en bestaande gebieden langs het spoor doorsnijden;

–Doordat het gebied op dit moment slecht ontsloten is en hierdoor geen duidelijk onderdeel van Diemen is, is de sociale veiligheid een obstakel;

–Er ligt op dit moment een reservering voor de IJmeerlijn in dit gebied (voor een metro naar Almere) – maar het precieze tracé is nog niet bekend en hiervoor zijn overigens ook nog andere alternatieven in beeld;

–De geluidsbelasting door het spoor en de A1 is een obstakel dat moet worden opgelost;

–In het gebied staan hoogspanningsmasten waarvoor richtafstanden m.b.t. magneetvelden gelden en die een nadelig effect hebben op de beleving van het gebied;

–Dit gebied maakt onderdeel uit van de ecologische structuur;

–Dit gebied is nodig voor incidentele waterberging. Bij hevige regenval komen de waterbergingsgebieden als eerste onder water te staan, waardoor geen schade optreedt in het stedelijk gebied. Bebouwing in het gebied maakt compensatie middels dure ingrepen mogelijk noodzakelijk;

–Dit gebied is in de RES 1.0 vastgesteld als een zoekgebied voor zonne-energie.

Spoordriehoek

Conclusie

Gezien de complexiteit van dit gebied, is het voor de gemeente geen prioriteit om dit gebied te ontwikkelen. Momenteel is het ook nog een zoekgebied voor zonne-energie en heeft het een ecologische en waterbergende functie. Mochten we dit gebied op termijn toch kunnen ontwikkelen, dan gelden de spelregels van hoofdstuk 5.

Duurzaam Diemen

3.2.4. Groei binnen grenzen

Diemen groeit

De vraag naar goede en betaalbare woningen in Diemen, is enorm. Dit maakt het moeilijk voor jongeren om op zichzelf te gaan wonen en voor ouderen om een levensloopbestendige woning te vinden. We vinden het echter wel belangrijk dat Diemenaren oud kunnen worden in hun eigen wijk, maar dat ook jongeren in Diemen kunnen blijven wonen. We willen daarom tot 2040 woningen laten bouwen, door goed doordacht gebruik te maken van kleinschalige locaties. Dit doen we enkel binnen de huidige bebouwingsgrens. Er zal een studie moeten worden gedaan naar welke locaties hiervoor geschikt zijn. Dit kunnen overigens ook tijdelijke woonlocaties zijn. Ook moeten we kijken naar de ruimtelijk mogelijkheden en het draagvlak per wijk. Uiteindelijk is het doel om tot sterke wijken te komen met kwalitatief goede en passende woningen, een verscheidenheid aan mensen en huishoudens, een goed onderhouden woonomgeving en een gedifferentieerd voorzieningenaanbod. Dit sluit aan bij de pijlers van de Woonvisie van de gemeente Diemen.

Woningdifferentiatie – voor wie bouwen we nog?

Aangezien we nog maar beperkte ruimte beschikbaar hebben, willen we duidelijke keuzes maken waar we nog woningen bouwen en voor welke doelgroep. In Diemen willen we woningen laten bouwen voor het maatschappelijk belang en sturen we op het sociale huursegment en het middeldure huursegment, waarbij we borgen dat deze woningen langdurig (minimaal 25 jaar) in deze huursegmenten blijven.

We onderscheiden twee soorten locaties:

1Inbreidingslocaties: er wordt gebouwd op een voorheen onbebouwde locatie (veelal groen of braakliggend) in bestaand stedelijk gebied. Bij deze locaties hanteren we het uitgangspunt dat er enkel gebouwd wordt ingeval er het volgende kan worden gerealiseerd:

–100% sociale huurwoningen

–100% middeldure huurwoningen voor starters, senioren of mensen met een zorgvraag

–Maatschappelijke voorzieningen

–Een combinatie van voorgenoemde.

2Transformatielocaties: er wordt gebouwd op een locatie waar al iets stond. Dit wordt gesloopt/verbouwd en er komt een andere functie of intensievere invulling voor terug. Bij deze locaties hanteren we het uitgangspunt dat er enkel gebouwd wordt ingeval er het volgende kan worden gerealiseerd:

–Minimaal 30% sociale huurwoningen én minimaal 25% middeldure huurwoningen voor starters, senioren of mensen met een zorgvraag

–Maatschappelijke voorzieningen

–Een combinatie van voorgenoemde waarbij minimaal 30% sociaal en 25% middeldure huur wordt gerealiseerd.

Maatwerk bij bijzondere omstandigheden blijft natuurlijk mogelijk.

Duurzaam bouwen

Waar mogelijk stuurt de gemeente bij nieuwbouw aan op tenminste energieneutraal en circulair, klimaatadaptief, natuurinclusief en levensloopbestendig bouwen en duurzaamheidsmaatregelen voor de bouw- en de gebruiksfase. Binnen de grenzen van wat wettelijk mogelijk is gaat de gemeente het gebruik van houtige biomassa voor verwarmingsdoeleinden tegen. Gebouwen en woningen die nog niet planologisch of contractueel zijn vastgelegd worden tenminste energieneutraal en waar mogelijk

energiepositief ontwikkeld. In het geval van centrale verwarming eist de gemeente hierbij waar mogelijk lage temperatuur verwarming (hierdoor is het energieverbruik lager en kan de woning ook goed op toekomstige warmte en koude bronnen worden aangesloten). Ook stelt de gemeente hierbij, indien dat redelijkerwijs haalbaar is, strengere eisen aan de milieuprestatie (MPG) en de temperatuuroverschrijdingsnorm. Ook sluit de gemeente hierbij voor zover mogelijk zeer milieuschadelijke en/of uitlogende bouwmaterialen uit zoals lood, koperen of teer-houdende dakbedekking, koperen leidingen en ongecoat zink.

Ten aanzien van klimaatadaptieve nieuwbouw verwijzen we naar de basisveiligheidsniveaus zoals we dit regionaal hebben afgesproken.

Levensloopbestendige woningen

Door de decentralisatie van de zorg verandert er veel op het gebied van wonen met zorg en welzijn. Van mensen wordt verwacht dat zij langer zelfstandig wonen en zelf zorgen voor zowel de benodigde aanpassingen aan hun woning. Net als voor de benodigde zorg, vaak in de vorm van ondersteuning door mantelzorgers. Het uitgangspunt van de gemeente Diemen is dat je oud moet kunnen worden in je eigen wijk, ook als je zorg nodig hebt. Dit vraagt om inspanningen van bewoners, zorgaanbieders, corporaties en de gemeente.

Woningen moeten zo worden gebouwd dat je er prettig oud kunt worden. Dit geldt in principe voor alle gestapelde bouw, m.u.v. eengezinswoningen en woningen voor specifieke doelgroepen zoals jongeren. Combinaties van wonen en zorg worden gestimuleerd en ook het bouwen voor één- en tweepersoonshuishoudens met voldoende kwaliteit. Het bestaande huidige aanbod van levensloopbestendige woningen wordt daarnaast behouden.

Stedelijke mobiliteit en parkeren

Om groeiend Diemen bereikbaar te houden, investeren we in mobiliteit. Te denken valt aan betere verbindingen tussen de verschillende wijken in Diemen, het doortrekken van tramlijn 19 naar Amsterdam Zuidoost en bijvoorbeeld hubs voor deelauto’s. Bij de eventuele inpassing van de IJmeerlijn richting IJburg en Almere op Diemens grondgebied, zetten wij ons in voor een optimale landschappelijke inpassing, en waar mogelijk extra stations op het traject binnen onze gemeente. We faciliteren schone mobiliteitsvormen en we stimuleren wandelen en het gebruik van de fiets en het OV. Tegelijkertijd willen we de parkeerdruk verminderen. De auto neemt veel ruimte in beslag. We gebruiken de overbodige parkeerruimte in woonwijken voor onder andere groen en speelvoorzieningen. Overloop van parkeerders van bedrijventerreinen naar aangrenzende woonwijken, en andersom, willen we voorkomen d.m.v. parkeerregulering. Bij ruimtelijke ontwikkelingen (inbreiding, transformatie en functieverandering) wordt het parkeernormenbeleid toegepast. ‘Parkeren op eigen terrein’ is daarbij het uitgangspunt. We streven naar een parkeerexploitatie die minimaal kostendekkend is en waarbij eventuele meeropbrengsten terugvloeien in het parkeren en maatregelen die een positief effect hebben op het terugdringen van het autogebruik in Diemen.

Werken in het Diemen van 2040

Het aantal arbeidsplaatsen houden we op peil, zodat Diemenaren (en mensen van buiten Diemen) ook in Diemen kunnen werken. We zetten in op aantrekkelijke werklocaties en een aantrekkelijke buitenruimte. De huidige bedrijventerreinen blijven behouden en hebben in 2040 een eigen gedifferentieerd karakter en worden geïntensiveerd en vergroend. Daarin maken we ook keuzes in welk type bedrijven we willen aantrekken en welke bedrijven we geen ruimte bieden in Diemen. Duurzame bedrijven die voor veel arbeidsplaatsen zorgen hebben de voorkeur. Datacentra blijven niet toegestaan op de reguliere bedrijventerreinen vanwege onder andere de verhouding tussen de ruimte die zij innemen en het beperkte aantal arbeidsplaatsen dat ze verschaffen. Daarnaast zijn zij grootverbruikers van elektriciteit en daarmee een grote belasting voor het elektriciteitsnetwerk. Ook bijvoorbeeld kerkgenootschappen en partycentra staan we niet toe op de bedrijventerreinen vanwege de overlast die dergelijke organisaties (in het verleden hebben) veroorzaakt. Kantorenpark Bergwijkpark is een interessant gebied om wonen en werken in de toekomst te combineren. De ruimtebehoefte van de kantoren is hierbij leidend. Er kan alleen worden getransformeerd wanneer er sprake is van incourante leegstand. De gemeente Diemen werkt permanent aan het versterken van de lokale economie en het verbeteren van het ondernemersklimaat door onder andere: goed in verbinding te blijven staan met de lokale ondernemers, initiatieven van ondernemers te ondersteunen, ondernemers van persoonlijke advisering te voorzien en starters en ruimtezoekers te ondersteunen.

Gooiseweg

Transformatie Gooiseweg tot stadslaan

De Gooiseweg is een primair op de auto gerichte weg in het zuiden van Diemen. De weg heeft een belangrijke stedelijke functie en loopt ook door de gemeenten Amsterdam en Ouder-Amstel. In ons online onderzoek heeft circa 60% van de inwoners aangegeven dat zij de Gooiseweg geschikt vinden om te veranderen tot een straat met woningen en voorzieningen (circa 20% van de inwoners was het hiermee oneens). Volgens de RES 1.0 wordt er langs de Gooiseweg ook gezocht naar mogelijkheden voor de plaatsing van zonnepanelen.

Conclusie

De visie van de gemeente Diemen is dat de Gooiseweg weg in 2040 een aantrekkelijke weg is die naast de auto-ontsluitingsroute ook belangrijk is voor de fiets en het openbaar vervoer. Het wordt een prettige stadslaan met woningen, voorzieningen, werklocaties en groen. Het signaal uit ons onderzoek komt overeen met de ambities van de gemeente Amsterdam om de Gooiseweg te transformeren. We trekken regionaal op om deze opgave gedaan te krijgen.

De ecologische verbinding moet zo goed mogelijk behouden blijven/worden ingepast. Dit geldt ook voor de zonnepanelen. Voor de ontwikkeling van dit gebied, hanteren wij de spelregels zoals we deze hebben opgenomen in hoofdstuk 5.

Bedrijfslofts aan de Venserweg

‘’Durf te verdichten binnen bestaande buurten en op bedrijventerreinen.’’

Citaat van een inwoner

Detailhandel

We zetten in op het behoud en de versterking van de huidige detailhandelsstructuur en willen toe naar een diverse en toekomstbestendige detailhandelsstructuur. Het Diemerplein is het bruisende, multifunctionele hart van Diemen. Dit gebied dient in 2040 nog steeds de huiskamer van Diemen te zijn. Het Gruttoplein en de Kruidenhof zijn de boodschappencentra voor Diemen Noord en Diemen Zuid. De gevestigde supermarkten zijn de dragers van deze centra, en moeten (indien nodig) kunnen uitbreiden tot een toekomstgerichte omvang. In de overige gebieden (Arent Krijtsstraat en Hartveldseweg/ Muiderstraatweg, inclusief Ouddiemerlaan) wordt een verdere ontwikkeling als winkelgebied niet nagestreefd. Deze gebieden mogen “verkleuren” naar andere functies. De bestaande branchebeperkingen (Perifere Detailhandels Vestigingen) op bedrijventerrein De Sniep blijven in stand. In de herijking van het detailhandelsbeleid is in 2020 als voorkeursscenario vastgelegd voor Holland Park (inclusief de Holland Park Campus): verruiming van de detailhandelsmogelijkheden in de vorm van een geclusterde buurtvoorziening, bestaande uit één volwaardige supermarkt, geflankeerd door enkele (vers) speciaalzaken en aanverwante commerciële voorzieningen.

5.4.1 Investeringen

Maatregelen voortvloeiend uit de Omgevingsvisie zullen de komende jaren in Omgevingsplannen of Programma’s terecht komen, met bijbehorende kostenramingen. Zonder op dit moment al volledig te kunnen zijn, zijn op hoofdlijn de beoogde investeringen verdeeld naar een drietal thema’s:

1Mobiliteit richt zich op het verbeteren van verbindingen en het stimuleren van gezonde vervoerskeuzes. Het gaat hier om investeringen om fietsverbindingen, wandelroutes, bruggen en tunnels aan te leggen of te verbeteren. Maar ook zal geïnvesteerd moeten worden in meer en verbeterde fietsparkeerplekken, het verbeteren van de aantrekkelijkheid van stationslocaties, het vereenvoudigen van de OV-overstap door veilige snelle looproutes (bijvoorbeeld van trein naar bus) om fietsen/ OV als logische en makkelijke gezonde keus te laten prevaleren boven het gebruik van de auto. Daarnaast maatregelen om doorstroming van autoverkeer te verbeteren of herinrichtingsmaatregelen om de auto te gast te laten zijn.

2De investeringen openbare ruimte zijn met name gericht op openbaar groen en klimaatadaptatie. Het verbeteren van parken, speelplekken, en straten, waarbij investeringen in wateropvang, verkoelingsmaatregelen (meer bomen, ontharding), biodiversiteit (o.a. gevarieerde beplanting, bestrijding exoten) en het tegengaan van vandalisme (bijv. anti-graffiti kunst) en vervuiling (goede afvalinzameling) voor de hand liggen.

3Voor de overige maatschappelijke opgaven, waaronder sociale woningbouw, maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs en sport) en de warmte- en energietransitie zijn de investeringen nog vrij abstract maar zullen de kosten aanzienlijk zijn. Bij onderwijs en sport zullen investeringen in vastgoed (gebouwen en velden) nodig zijn, bij de warmte- en energietransitie een veelvoud aan ondergrondse (net)infrastructuur, koppelstations etc. en daarnaast een veelvoud aan stimuleringsprogramma’s/subsidies en voorlichting. Met name bij de warmte- en energietransitie is het een actueel maatschappelijke vraagstuk waar de rekening terecht komt. De verwachting is dat we ook als gemeentelijke overheid hier op enige wijze financieel aan bij (moeten) dragen.

Diemerbrug

5.4.2 Dekking

Op hoofdlijnen bestaan er, vanuit de gemeente bezien, vier dekkingsmogelijkheden om investeringen te bekostigen:

1Gemeentelijke exploitatie;

2Subsidies en bijdragen;

3Gemeentelijke grondexploitatie;

4Kostenverhaal en financiële bijdragen op basis van de Omgevingswet.

Gemeentelijke exploitatie

Een groot deel van de gemeentelijke uitgaven wordt bekostigd door de algemene uitkering en belastingen. Gemeenten ontvangen geld van de Rijksoverheid uit het gemeentefonds (algemene uitkering). De algemene uitkering is vrij besteedbaar en de raad bepaalt de besteding. Hiermee betalen wij een deel van onze uitgaven, samen met de verkregen inkomsten uit belastingen.

De Omgevingsvisie heeft straks invloed op de wijze waarop we de openbare ruimte (her)inrichten en bijvoorbeeld maatregelen nemen voor de groene en gezonde leefomgeving. Het onderhoudsniveau en de wijze van onderhoud van de openbare ruimte worden vastgelegd in onderhoudsplannen en een kwaliteitsplan openbare ruimte.

De onderhoudsplannen worden tweejaarlijks geactualiseerd en financieel vertaald middels een jaarlijkse dotatie aan de voorzieningen voor het (groot) onderhoud. Dit geeft de raad ook de mogelijkheid tot sturing hierop.

Het voorzieningenniveau (sport, onderwijs, infrastructuur, etc.) wordt financieel vertaald in investeringsbudgetten. Vervangings- en nieuwe investeringen als gevolg van de Omgevingsvisie worden opgenomen in het meerjaren investeringsplan en liggen jaarlijks voor ter besluitvorming bij de Kadernota en Begroting. De afschrijvingslasten worden meegenomen in het meerjarenperspectief.

Naast eenmalige investeringen kunnen gevolgen van de Omgevingsvisie zich ook vertalen in jaarlijks terugkerende exploitatiekosten (bijvoorbeeld bij de bouw van buurthuizen of extra sportvoorzieningen) en opbrengsten (bijvoorbeeld bij verhuur van gebouwen). Ook deze kunnen worden ingebracht bij de Kadernota en Begroting.

Subsidies en bijdragen

Naast de eigen gemeentebegroting bestaan er verschillende subsidieregelingen, op regionaal, provinciaal, landelijk en Europees niveau. Zo kan er voor veel investeringen in OV-voorzieningen of langzaam verkeerverbindingen een beroep gedaan worden op regelingen van de Vervoerregio Amsterdam. Afhankelijk van de investeringsopgave zoeken wij dan ook subsidies als cofinanciering. Het overige zal uit de eigen begroting worden bijgelegd, door middel van voorstellen bij de Kadernota en Begroting.

Gemeentelijke grondexploitatie

Bij veel nieuwbouwontwikkelingen waar verdienpotentie is (onder andere woningbouw, kantoren en bedrijventerreinen) worden de investeringen voor de bouw van het vastgoed en bijbehorende noodzakelijke ingrepen in de openbare ruimte in principe gedekt door de revenuen die bij dergelijke ontwikkelingen ontstaan. Als de gemeente de te ontwikkelen gronden in eigen bezit heeft, worden de gemeentelijke kosten binnen de gemeentelijke grondexploitatie gedekt. Dat gaat bijvoorbeeld over de dekking van ambtelijke kosten en ingehuurde adviseurs. Benodigde bijdragen aan eventuele grootschalige (bovenplanse) investeringen, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur en groen, worden ook verrekend in een hogere grondprijs en gedekt uit de eventuele winst van de grondexploitatie. Overige winsten vanuit grondexploitatie worden afgedragen aan de Reserve grondzaken. Ingeval er weinig verdienpotentie is (bijvoorbeeld bij projecten waar grotendeels sociale huurwoningen worden gerealiseerd) kan een grondexploitatie met een tekort ontstaan, doordat de verkoop van gemeentegrond te weinig oplevert om de projectkosten te dekken. De Reserve grondzaken wordt dan ingezet om dergelijke negatieve grondexploitaties te dekken.

Kostenverhaal en financiële bijdragen onder de Omgevingswet

Bij nieuwbouwontwikkelingen waar de gemeente niet de gronden in eigen bezit heeft, worden de kosten gedekt door de private initiatiefnemers. De gemeente Diemen is wettelijk verplicht om de kosten die de gemeente zelf maakt, te verhalen op de (private) initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen. Alle kosten die de gemeente moet maken om dit mogelijk te maken, brengt de gemeente in rekening bij de initiatiefnemer. Daarvoor vraagt de gemeente een exploitatiebijdrage. Bij private initiatieven borgt de gemeente het kostenverhaal met een exploitatiebijdrage in een anterieure overeenkomst (privaatrechtelijk spoor). Dit heeft altijd de voorkeur, bij elk initiatief. Alleen als we er met een private partij echt niet uitkomen, gaan we het kostenverhaal afdwingen (publiekrechtelijk spoor). Tot op heden heeft Diemen echter nog nooit het kostenverhaal hoeven af te dwingen.

Kostenverhaal onder de Omgevingswet

Het kostenverhaal vloeit nu nog voort uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro), maar heeft straks een wettelijke basis in de Omgevingswet. Het instrumentarium bestaat straks uit twee hoofdgroepen elk verdeeld naar twee subgroepen:

Regulier kostenverhaal:

–Bij integrale ontwikkeling;

–Bij organische ontwikkeling.

Kostenverhaal van financiële bijdragen:

–Bij integrale ontwikkeling;

–Bij organische ontwikkeling.

Een gemeente dient voortaan voorafgaand aan de planvorming een keuze gemaakt te hebben over de te voeren planologische en kostenverhaalstrategie. Deze keuze leidt tot het model kostenverhaal van integrale of organische ontwikkeling. In Diemen kiezen we in principe voor het model van integrale ontwikkeling. Inherent aan binnenstedelijk bouwen is namelijk werken met gedetailleerde Omgevingsplannen in verband met de rechtszekerheid voor omwonenden. Het organische kostenverhaalsmodel ligt meer voor de hand bij grote gebieden waar de gemeente nog niet precies weet wat waar komt, maar alleen op hoofdlijn. Dat is in Diemen vooralsnog nergens het geval.

Financiële bijdragen

Naast het kostenverhaal is een publiekrechtelijke mogelijkheid opgenomen voor het afdwingbare verhaal van financiële bijdragen aan de uitvoering van een Omgevingsplan. Dit is een nieuwe regeling waarmee voor bepaalde categorieën ontwikkelingen, ter verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, een financiële bijdrage kan worden verhaald op degene die een (bouw)activiteit verricht. Deze nieuwe afdwingbare regeling vergt een functionele samenhang tussen de activiteit en de beoogde ontwikkeling, maar kan buiten de ontwikkeling gelegen zijn. Bijv. vanuit de revenuen van de bouw van een woonwijk wordt een bijdrage afgeroomd om mee te betalen aan de aanleg van een ringweg of een wijk overstijgend recreatiegebied. De functionele samenhang moet zijn beschreven in de Omgevingsvisie of een Programma. Ook moet de bekostiging van de beoogdeinvestering niet al anders verzekerd zijn (bijv. door subsidies). Tevens moet hierover publiekelijk verantwoording worden afgelegd en kent het bedrag een aftopping. Deze financiële bijdrage komt in volgorde ná regulier kostenverhaal. Dat wil zeggen op het moment dat een ontwikkeling een beperkte waardestijging heeft om mee te betalen aan publieke kosten, zullen eerst de direct uit de ontwikkeling voortvloeiende kosten (het kostenverhaal) worden verhaald en daarna pas deze bijdrage. Het is expliciet een bijdrage, dus geen bekostigingssysteem.

De gemeenteraad kan de financiële bijdrage kwaliteits-verbetering in een Omgevingsplan opnemen. De gemeente wijst daarbij de ontwikkelingen aan en de hoogte van de bijdrage.

Ook hier geldt, net als bij het reguliere kostenverhaal, dat publiekrechtelijk (en afdwingbaar) mag worden afgezien van het vastleggen van deze bijdrage in een omgevingsplan, op het moment dat de bijdrage anderszins is verzekerd (via privaatrechtelijke anterieure overeenkomst).

Financiële bijdragen mogen gevraagd worden voor kosten die worden gemaakt ten behoeve van:

a.Herinrichting landelijk gebied;

b.Natuurherstel (vermindering stikstof en verbetering watersystemen);

c.Aanleg van infrastructuur of OV;

d.Aanleg recreatievoorzieningen en regionaal groen;

e.Realiseren van sociale huur-of koopwoningen;

f.Stedelijke herstructurering (sloop/nieuwbouw).

Toepassing financiële bijdragen in Diemen; functionelesamenhang woningbouwlocaties

In Diemen zetten we dit instrument in om een financiële bijdrage van een projectontwikkelaar te vragen (en zo nodig af te dwingen) op het moment dat een ontwikkelaar een plan realiseert waar hoofdzakelijk vrije sector woningen kunnen

komen en de gemeente desondanks wel wil meewerken. Onder “hoofdzakelijk” wordt in dit geval verstaan; in afwijking van de percentages genoemd onder spelregels 3a en b in de paragraaf 5.5. Spelregels. De bijdrage kan dan worden ingezet om elders binnen Diemen te compenseren met sociale woningbouw. Hierdoor is sprake van een functionele samenhang tussen woningbouwlocaties met hoofdzakelijk vrije sector woningen en woningbouwlocaties waar hoofdzakelijk sociale huur of middeldure huur wordt gerealiseerd. Voor een goed functionerende en evenwichtige woningmarkt zal immers in alle segmenten aanbod moeten zijn.

Uitwerking van de systematiek van dit instrument volgt in een later stadium in een Programma, de Nota Grondbeleid of het Omgevingsplan.