Beleidsplan mantelzorg 2021 – 2025

De kernboodschap sociaal domein De Fryske Marren bevat verschillende onderdelen. Hieronder lichten we de verschillende onderdelen nader toe.

Kernboodschap sociaal domein De Fryske Marren:

De inwoner draagt verantwoordelijkheid voor zichzelf en zijn omgeving. De gemeente stimuleert de samenleving om in beweging te komen, te ontwikkelen en mee te doen. We doen dit met lef!

We streven naar een inwoner die verantwoordelijkheid draagt voor zichzelf en zijn omgeving

Hierbij beginnen we met het zelf organiserend vermogen van de inwoner, zijn plan, wat hij zelf kan en wil. Waar nodig met ondersteuning vanuit zijn sociale netwerk of met ondersteuning vanuit onze gemeente. We richten ons daarbij niet op een deel van de inwoners, maar op álle inwoners.

Wat bedoelen we met in beweging komen, ontwikkelen en meedoen?

•In beweging komen: zelf actie ondernemen en een eigen plan maken in plaats van afwachten. Het betekent actief zijn, je kunnen verplaatsen en initiatief tonen.

•Ontwikkelen: ontwikkelen betekent vooruitgang, het versterken van het zelf organiserend en probleemoplossend vermogen. Ontwikkelen doe je je hele leven lang. Je past je steeds weer aan bij een veranderde situatie en verandert zelf mee.

•Meedoen: meedoen is samenwerken. Samenwerken in alle vormen: samenwerken in een dorp, samenwerken tussen professionals en vrijwilligers én samenwerken met de gemeente. Meedoen is een bijdrage leveren, er voor elkaar zijn, een plek te hebben en ertoe doen. Dit geldt voor alle contacten en activiteiten binnen het sociaal domein. De bijdrage kan per persoon en situatie verschillend zijn. Daar houden we rekening mee.

We doen dit met lef!

Dit betekent dat we goed aansluiten bij de werkelijke vraag van de inwoner en samen nieuwe mogelijkheden realiseren en oplossingen op maat vinden.

Bijlage 2: Infografic mantelzorgers beter bereiken

Bijlage 3: Samenvatting denktanks, gesprekken met mantelzorgers

Werkende mantelzorger

Deelname

•7 mantelzorgers

•2 procesbegeleiders

Als ik de term mantelzorg noem, waar denkt u dan aan?

•Boosheid.

•Dankbaarheid. Mooi en fijn dat ik dit kan doen. Maar dit is ook afhankelijk van de zwaarte van de mantelzorg.

•Frustratie. M.b.t. aanvragen bijvoorbeeld bij het CIZ.

•Bureaucratie. Soms loop je tegen een muur. De weg vinden, informatie vinden.

•Niet gezien willen worden, hierover bezwaard voelen. Ik ben geen mantelzorger, maar ouder van….

•Zwaar maar ik wil het er niet bij laten zitten. Maar hoe lang houd ik het vol?

•Positief

•Mantelzorg is niet vrijwillig

Werk en mantelzorg, wat roept dit bij jullie op?

•Afleiding, mezelf zijn, ‘tijd’ voor mezelf

•Fijn dat het dichtbij huis is

•Flexibele werktijden

•Gevoel van dankbaar moeten zijn

•Soms wel maar vaak niet gezien, gewaardeerd worden door werkgever

•Gevoel dat het om geld gaat. Geeft een onveilig gevoel.

•Angst om je werk kwijt te raken

•Altijd zorgen over of je je uren wel maakt.

•Ik voel me niet veilig, kom zelf snel met oplossingen

•Ik heb het er niet veel over, zou dit echter wel willen

•Talenten die je ontwikkeld hebt door je mantelzorgsituatie: wordt door de werkgever niets meegedaan.

Wat wil je de werkgever meegeven?

•Vertrouwen hebben in de medewerkers/mantelzorgers. Er leeft het gevoel dat het bij op werk vooral om resultaten, productiviteit en geld gaat. Daardoor heeft men weinig vertrouwen en gevoel van loyaliteit.

•Ontzorgen. Je niet druk hoeven maken wanneer er thuis een calamiteit is. Geen zorgen moeten hebben over zorgverlof, etc.

•Het zou mooi zijn als er een speciaal persoon is voor de mantelzorgers. Vertrouwenspersoon.

•Heldere communicatie

•Lotgenotencontact onder werktijd. Dit kan juist energie op leveren en een boost om het werk weer op te pakken.

•Ruimte voelen om je open te kunnen stellen.

Jonge mantelzorger

Deelname

5mantelzorgers tussen de 13 t/m 17 jaar; 2 procesbegeleiders

Hoe is mantelzorgen voor jou? En wat doe je dan?

•Vermoeiend

•Biedt veel hulp

•Helpen met schoolwerk/huiswerk van broers/zussen

•Huishoudelijke dingen

•Verzorgende taken

Hoe wist je dat je mantelzorger was? En is het daardoor veranderd?

•Via een Flyer die ik met mijn mentor van school besproken heb

•Via oma, die had een flyer

Wat vind je van sociaal werk De Kear en wat is er veranderd?

•Ervaringen delen is fijn

•Mensen bij sociaal werk De Kear begrijpen het en mensen op school niet. Maar je hoeft het er niet altijd over te hebben

•Je kan jezelf zijn, je kan weer even kind zijn

•Kamp en FUN dagen zijn heel leuk. Echt tijd voor jezelf en je denkt dan even niet aan het zorgen en je hoeft dan ook niet te zorgen.

Zouden jullie behoefte hebben aan een coach die jullie op een normale/leuke manier met jullie in gesprek gaat. En wat hebben jullie dan nodig of wat voor coach?

•Coach die aansluit bij de situatie. Dus heeft mijn moeder een bindweefselaandoening dat de coach daar dan ook wel een beetje wat van af weet. Of dat hij/zij dan iemand kent die die aandoening dan ook heeft.

•Coach rond de 20/30

•Vooral behoefte aan iemand waar je alles tegen kan zeggen.

Wat is jullie behoefte van sociaal werk De Kear? Of wat zou je willen zodat je niet hoeft te zorgen of aan zorg hoeft te denken?

•Weekendje weg met vrienden, soms bij De Kear ga ik dan toch weer zorgen voor de jongere mantelzorgers.

•Naar pretparken

•In vrije tijd bv een filmavond bij De Kear of gewoon relaxen. Bv eten en chillen.

•Een keer wat samendoen met de jonge mantelzorgers van 14+ i.p.v. met iedereen

•Kamp moet doorgaan! 1e weekend van de vakantie is altijd top.

•Uitstapjes in een bus

•Pretpark; skiën/ snowboarden; escape room; bingo

Hebben jullie tips voor de gemeente?

•Klusjes in huis zijn soms wel heel veel

•We hebben wel hulp maar die komt maar 1 dag en we zouden het wel vaker willen omdat niet alles in 1 dag lukt. Ervaar dat wel als een extra last zodat ik dit vaker in de week moet doen. Dus op moment dat er meer thuis gedaan moet worden en er geen extra hulp is, komt dat op de schouders van de jonge mantelzorger.

•Wisseling van medicijnen is vervelend. Fout van apotheek of arts. Zorgt voor meer stress en komt er steeds meer op ons bordje. Wie helpt?

•Dingen duren super lang bij de gemeente. Soms hebben we even een extra zetje nodig om iets sneller voor elkaar te krijgen. Soms duurt het zo lang en dan komt er weer extra zorg bij.

•Soms moet het even snel geregeld worden want anders nog meer zorg. Dat snelle zetje zou ‘HEEL FIJN ZIJN’.

Hebben jullie nog wensen?

•Dat er meer aandacht komt voor jonge mantelzorgers, dat het allemaal meer normaal zou zijn. Dat als je zegt dat je mantelzorger bent dat mensen je niet per se zielig hoeven te vinden maar ze weten wat het is en dat je niet alles meer hoeft uit te leggen.

•Meer voorlichting, meer bekendheid.

•Wat zou daar positief aan zijn? Niet hoeven uit te leggen. Wat negatief? Dat ze je anders gaan behandelen. Daar goede balans in vinden.

•Ouderavond organiseren  wat is er mogelijk als ouders of jonge mantelzorger? Er is hulp en wat levert het op voor de jonge mantelzorger of de mantelzorger? Er zitten veel voordelen aan. Goed zichtbaar maken!

•Twitter/facebook/Instagram en die dan aan ouders meegeven zodat ze De Kear kunnen volgen met uitjes/activiteiten/informatie.

•Groepsapp

•Vaker bij elkaar komen als jonge mantelzorgers.

Tips om meer jonge mantelzorgers te bereiken?

•Sociaal media en dan vooral korte filmpjes (vlogs) Instagram voor de jongeren en Facebook voor de ouders.

•Overtuigen door te laten zien wat we bij De Kear allemaal doen met jonge mantelzorgers. Sport, cultuur, gamen, chillen, filmavond. Vloggen of korte filmpjes.

•Jeugd is snel afgehaakt en wil daarom snel een filmpje zien wat ze interesseert.

•Laten zien/horen dat je jezelf kan zijn en dat dat prettig is.

•Via ouders.

•Via de huidige jonge mantelzorgers. Geef hen iets kleins/leuks dat ze door kunnen geven aan andere jonge mantelzorgers, met daarbij informatie over De Kear.

•Via school

Mantelzorger algemeen

Deelname

•5 mantelzorgers tussen de 38 t/m 80 jaar

•2 procesbegeleiders

Als ik de term mantelzorg noem, waar denkt u dan aan?

•Zwaar

•Zorgtaken: fysiek en mentaal

•Zorgen om

•Agenda

•Afspraken

•Veel zelf doen

•Bureaucratie

•Sociale leven wordt beperkter

Wat is de mooie en/of moeilijke kant van mantelzorg?

•Netwerk wordt kleiner. ‘We gaan niet meer naar verjaardagsfeestjes omdat men niet weet hoe met de zorgvrager om te moeten gaan’.

•Niet meer iets onverwachts kunnen doen.

•Gescheiden worden door opname in zorginstelling.

•Gescheiden leven kan ook ruimte bieden. Geeft mantelzorger rust.

Aan wie heeft u uw eerste (hulp)vraag m.b.t. mantelzorg gericht (gemeente, welzijns- organisatie etc.) en hoe is dit verlopen?

•Gemeente

•Huisartsenpost

•Miks welzijn

•Casemanager dementie

•Specialist

Een medewerker van het SWT, Miks welzijn en de Casemanager dementie werden er positief uitgelicht.

Wanneer gaat u ondersteuning vragen?

•Wanneer ik fysieke zorg moet gaan geven. Ik wil graag man/vrouw blijven.

•Wanneer er een opname moet komen.

•Wanneer het over mijn grenzen gaat.

Wie zou idealiter uw eerste contactpersoon moeten zijn om geholpen dan/wel gefaciliteerd te worden?

•De huisarts. Nadeel: In de praktijk blijkt dat de huisarts meedenkt maar vooral gericht op de zorgvrager.

•WMO/Gemeente

•Casemanager Dementie

Mantelzorgondersteuning

•Men is bekend met de mantelzorgondersteuning vanuit de welzijnsorganisatie.

•Erkenning van het mantelzorger zijn, informatie, emotionele ondersteuning, respijtzorg zoals respijtweekend en De Ferfanger, lotgenotencontact.

•Een paar mantelzorgers waren bekend met de ondersteuning van de Mantelzorgmakelaar. Zijn hier erg blij mee. Moet zeker blijven.

•De mantelzorgwaardering is bij iedereen bekend. Maar het is erg verwarrend dat dit per gemeente verschillend wordt opgepakt. De waardering in De Fryske Marren wordt niet per se als een hoog bedrag ervaren.

Wat kan sociaal werk De Kear voor mantelzorgers betekenen?

•Bewustwording

•Bij professionals die om de zorgvrager heen staan. Dat zij zich bewust zijn van de inzet en gesteldheid van de mantelzorger en weten waar en hoe zij mantelzorgers kunnen doorverwijzen (WMO, huisarts, thuiszorg, casemanager) -> Intervisie (rol en impact) zal helpen. En ook kunnen doorverwijzen

•Bij kerken, verenigingen, scholen, bibliotheek, etc. Zijn zich vaak niet bewust van de rol die ze hebben (netwerk in stand houden van de mantelzorger).

•Bij bedrijven, organisaties (werkende mantelzorger)

•Kleine gebaren, het onverwachte. Zoals een cadeautje, een kaartje van de burgemeester, etc.

•Hoe kunnen huidige geregistreerde mantelzorgers ingezet worden om het bestand te vergroten. Via mantelzorgers nieuwe mantelzorgers werven.

•Het luisterende oor.

•Verzorgen van lotgenotencontact. Verbondenheid met andere mantelzorgers en leeftijdsgenoten.

•Ontmoeting cafés met thema’s

•Bijeenkomsten op doelgroepenniveau

•Dag van de Mantelzorg

•Respijtweekend.

•Kan ’s avonds maar ook overdag.

•Aandacht voor werkende mantelzorgers.

Bijlage 3: Samenvatting respijtconferentie

Conclusies

•Er is behoefte aan een aanspreekpunt die vinger aan de pols houdt en doorverwijst naar passende Ondersteuning (vraag gericht)

•Secundaire behoefte is individueel maatwerk, waarbij de volgende vormen van respijtzorg vooral worden gevraagd:

•Hulp in het huishouden

•Dagopvang

•Ondersteuning thuis

•Drempels om van respijtzorg gebruik te maken zijn

•Vraag verlegenheid

•Niet weten waar hulp te vragen

•Financiële overwegingen

•Lotgenoten contact ervaren mantelzorgers ook als respijt

Focusgroepen

Algemene indrukken

•Mantelzorg is vanzelfsprekend

•De meeste deelnemers ervaren de mantelzorg als zwaar tot zeer zwaar

•Overbelasting is duidelijk zicht- en hoorbaar

•De hulpvraag stellen wordt zoveel mogelijk uitgesteld

•Netwerk van de mantelzorgers is over het algemeen klein

•Men heeft de focusgroepen als prettig ervaren, fijn om verhaal te delen

Vinden

•Respijtzorg kent men nauwelijks als begrip

•Men gaat pas op zoek naar hulp als het echt niet meer gaat

•Men kent de vormen van respijtzorg mondjesmaat

•Dagopvang wordt het meeste genoemd

•Ondersteuning vanuit de gemeente wordt wisselend ervaren

•Ondersteuning naar zorgvrager vanuit WMO wordt als goed ervaren

•Er is weinig oog voor de behoefte van de mantelzorgers

•Het is aanbodgericht, de mantelzorgers ervaren onvoldoende aansluiting bij hun vraag

Verbinden

•De verschillende zorgaanbieders bieden separaat goede ondersteuning volgens de mantelzorgers

•Het is voor mantelzorgers niet altijd duidelijk waar ze aan moeten kloppen.

•Er is behoefte aan een aanspreekpunt die bekend is met het ondersteuningsaanbod en die hen begeleidt naar passende ondersteuning

Versterken

•Er is sprake van een grote hoeveelheid aan regels en procedures

•De regeldruk levert veel stress en spanningen op bij mantelzorgers

•De financiële eigen bijdrage belemmert mantelzorgers

Verlichten

•Er is een sterke behoefte aan professionele individuele ondersteuning & persoonlijke aandacht en contact over de tijd heen

•Verder is er een behoefte waargenomen bij mantelzorgers aan;

•Mentale ondersteuning; praktische/huishoudelijke ondersteuning; dagopvang/logeeropvang; vrijwilligers/ondersteuning thuis.

•Goed in ogenschouw nemen dat de stap groot is voor zowel de mantelzorger als de zorgvrager

•Zowel de mantelzorger als de zorgvrager geven aan dat de respijtzorg zoveel mogelijk moet aansluiten bij het dagelijks leven

•Ook al maakt de mantelzorger gebruik van verschillende vormen van respijtzorg, het blijft nog steeds zwaar.

•Men heeft behoefte aan een gesprek met elkaar (lotgenoten groepen)

Bijlage 4: Samenvatting mantelzorgmonologen

Een greep uit de gedroomde successen:

•De mantelzorgondersteuning is goed geregeld, bij de aanmelding én bij de overdracht van de zorg. De warme overdracht vindt altijd plaats bij de instantie waar de cliënt vandaan komt, zoals het ziekenhuis. Eén professional regelt alles goed voor de zorgvrager en de mantelzorger. Is nog niet alles thuis goed geregeld, dan kan de zorgvrager nog een nacht in het ziekenhuis blijven. Mantelzorgers ervaren de ruimte om goed voor zichzelf te zorgen, te ontspannen en iets leuks te doen.

•Er is één vaste zorgverlener die de mantelzorger helpt. Deze persoon geeft 1-op-1-begeleiding aan zowel de mantelzorger als de verzorgde.

•Er is één centraal loket waar de mantelzorger alle informatie krijgt. Vandaaruit wordt de mantelzorger doorverwezen. Dit mantelzorgloket is laagdrempelig toegankelijk in de bibliotheek in Joure, Balk en Lemmer.

•Mantelzorgers worden actief benaderd. Want het is bekend dat ze te lang doormodderen. Ze melden zich niet allemaal zelf, uit schaamte of andere motieven. De gemeente werkte hiervoor nauw samen met de welzijnsorganisatie. Samenbrengen ze de mantelzorgers in beeld.

•De gemeente heeft 24-uurszorg, ter ondersteuning van mantelzorgers.

•De campagne richting huisartsen heeft succes. Huisartsen signaleren eerder en beter welke mantelzorgers nog niet worden ondersteund en wijzen hen de weg.

Belangrijkste inzichten

•‘De strijd, wanhoop en eenzaamheid van de mantelzorgers.

•‘Als je iets overneemt van de mantelzorger dan is dat nog maar een fractie van de taken die zij hebben. Dus een heleboel beetjes helpen misschien’

•‘De mantelzorger verdient meer aandacht en ondersteuning. En de weg naar hulp moet eenvoudiger worden geregeld’

•‘De regeltjes en de verschillende instanties waar iemand in deze situatie mee te maken krijgt, kosten zoveel energie die de mantelzorger eigenlijk niet heeft. Het is verloren tijd en energie. Dit zou opgepakt moeten worden door bundeling van vele instanties’

•‘Het is belangrijk om een luisterend oor te bieden, aandacht te hebben voor elkaar. En om goed te luisteren naar de behoeften van de mantelzorg en juist daar aansluiting te vinden’

•‘We hebben nog een lange weg te gaan totdat zorg en welzijn echt goed samenwerken vanuit de behoeftes van de burger’

•‘De weg naar hulp moet makkelijker worden geregeld’

•‘Ik zou meer als belangenbehartiger voor de mantelzorger kunnen opkomen en het systeem willen prikkelen om op zoek te gaan naar passende oplossingen evt. in samenwerking met partners in de wijk.’

•‘Dat in de palliatieve fase innige samenwerking tussen diverse hulpverleners en mantelzorgers het allerbelangrijkste is’

Concrete acties

•‘Beter luisteren en samen kijken naar gepaste ondersteuning’

•‘De brede samenwerking zoeken’

•‘In gesprek gaan met de beleidsambtenaar over bespoediging van inzet dienstverlening bv. op indicatie van de wijkverpleegkundige’

•‘Kortere lijnen tussen Wmo en het werkveld’ en ‘vaste contactpersoon bij de Wmo met telefoonnummer’

•‘Nazorg voor de mantelzorger regelen als de mantelzorgrol stopt’

•‘Nadenken hoe we meer tijd kunnen maken voor de mantelzorger, vooral door een luisterend oor te zijn. Ik ben bezig met de opleiding verpleegkundige. Hoe ga je met de mantelzorger in gesprek? Dit neem ik mee naar mijn collega’s’

•‘De draagkracht van de mantelzorgers van onze cliënten in kaart brengen en daarover in gesprek gaan met de mantelzorgondersteuner van de gemeente, om te ontdekken wat ze daarin voor elkaar kunnen betekenen’

•‘De mantelzorg vaker aan de orde stellen en de samenwerking stimuleren’

•‘Het is goed om een gesprek te plannen met bijvoorbeeld enkele wijkverpleegkundigen en andere professionals in de zorg, mensen van de lokale welzijnsorganisatie en mantelzorgers zelf om verhalen uit te wisselen en nader af te stemmen over gezamenlijke doelen en mogelijke acties’.