Aanhef
Samenvatting
Mensenhandel is ‘het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon, met gebruik van dwang (in brede zin) en met het doel die persoon uit te buiten’ (bron: Het Bureau Nationaal Rapporteur mensenhandel). De beoogde uitbuiting is de kern van mensenhandel. Mensenhandel komt in vier vormen voor: seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting, criminele uitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering.
Ambitie en activiteiten
Mensenhandel is onacceptabel en moet gestopt worden. Daarom willen we als gemeente De Bilt mensenhandel actief en volledig bestrijden. Dit willen we bereiken door in te zetten op vier activiteiten:
1We vergroten de bewustwording over mensenhandel onder bestuurders en medewerkers, ondernemers, professionals en inwoners door middel van gerichte communicatie per doelgroep.
2We verlagen de drempel om signalen van mogelijke mensenhandel te melden, door in de gehele gemeente kenbaar te maken waar men kan melden.
3Alle slachtoffers van mensenhandel binnen de gemeente De Bilt worden zo snel mogelijk naar de juiste hulp en ondersteuning toe geleid.
4Bij casuïstiek met als thema mensenhandel, wordt het signaal altijd integraal besproken en indien mogelijk en noodzakelijk integraal aangepakt.
Deze vier activiteiten zijn nader uitgewerkt in het Uitvoeringsplan mensenhandel.
Effectieve samenwerking
Als gemeente hebben we vier rollen in de aanpak van mensenhandel: signaleerder, beleidsmaker, regisseur van de integrale aanpak en verantwoordelijke voor de zorg en opvang van slachtoffers. In deze samenwerking hebben veel partners een rol. Om ervoor te zorgen dat de veiligheids- en zorgpartners zo effectief mogelijk samenwerken, zijn een ketenregisseur, zorgcoördinator en aandachtsfunctionaris mensenhandel aangesteld. Daarnaast wordt samengewerkt met onder meer de politie, Openbaar Ministerie, zorgaanbieders, Veilig Thuis, het RIEC MN en de Nederlandse Arbeidsinspectie.
2. Aard mensenhandel
2.3 Vormen van mensenhandel
2.3.1 Seksuele uitbuiting
Seksuele uitbuiting gebeurt wanneer iemand onder dwang seksuele diensten moet verlenen. De gedwongen seksuele handelingen moeten worden verricht, tegen betaling van geld of andere vergoedingen zoals onderdak of eten, of de belofte daarvan. De uitbuiter wordt er financieel beter van en krijgt de opbrengsten of een deel ervan. Bij deze uitbuiting wordt gebruik gemaakt van de kwetsbaarheid van het slachtoffer, zijn of haar ondergeschikte positie of het vertrouwen wat diegene heeft in de ‘dader’, voor seksuele en/of commerciële doeleinden. Iedereen kan slachtoffer worden van seksuele uitbuiting: man, vrouw of ‘x’, jong en oud, ongeacht juridische status.
Seksuele uitbuiting is onder andere prostitutie en pornografie onder dwang en gedwongen seksuele dienstverlening. Dat kan bij iemand thuis zijn, in een hotel of club, in een massagesalon of in de entertainmentindustrie. De gedwongen seksuele diensten moeten worden geleverd aan onbekenden of juist aan bekenden. Ook uitbuiting door loverboys is mensenhandel. Hoewel de naam loverboy anders doet vermoeden, is hier niets ‘lieflijks’ aan. Veelal jonge meisjes of vrouwen worden door hun uitbuiter verliefd gemaakt, om vervolgens ofwel te worden misleid om te gaan werken als prostituee ofwel hiertoe te worden gedwongen. Stoppen met het werk wordt niet geaccepteerd.
Seksuele uitbuiting kan ook voorkomen zonder fysiek contact met anderen. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer iemand gedwongen wordt om seksuele diensten via de webcam te verrichten.
Van de in 2020 bij CoMensha bekende slachtoffers van mensenhandel (984 personen) was 41% (408 personen) slachtoffer van seksuele uitbuiting (bron: Slachtoffermonitor mensenhandel 2016–2020 van de Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen
3De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen onderzoekt de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in Nederland. De Nationaal Rapporteur is onafhankelijk, rapporteert aan de regering en is bij wet aangesteld voor vier jaar.
).
Hij moet naar (oudere) mannen toe en wordt gedwongen tot seks
Een jongen van zestien brengt zijn avonden door op Instagram en Snapchat. Hij komt in contact met een vrouw met wie hij goede gesprekken voert en aan wie hij zijn verhaal kwijt kan. Ze chatten een tijdje en wisselen online pikante foto’s uit. Later wordt hem gevraagd filmpjes van zichzelf te maken. Hij twijfelt, maar stuurt de filmpjes toch door. Daarna krijgt hij berichten waarin hem wordt verteld wat hij moet doen, anders komen de foto’s en filmpjes bij zijn familie terecht. Hij moet naar (oudere) mannen toe en wordt gedwongen tot seks. De uitbuiter blijft hem chanteren. De jongen wordt stelselmatig uitgebuit.
Bron: Kompas mensenhandel VNG
2.3.2 Arbeidsuitbuiting
Arbeidsuitbuiting is het gedwongen tewerkstellen van mensen, waarbij bovendien sprake is van een ernstige inbreuk op de lichamelijke of geestelijke integriteit en/of de persoonlijke vrijheid. Ook wordt doelbewust misbruik gemaakt van personen, of van hun kwetsbare positie, om hen vervolgens te dwingen tot arbeid of diensten. Vaak zijn de omstandigheden waarin mensen worden gedwongen te werken zeer slecht: ingeperkte vrijheid, slechte huisvesting, onderbetaling, lange werkdagen, weinig rust en slechte arbeidsomstandigheden. Arbeidsuitbuiting wordt ook wel moderne slavernij genoemd. Door de dwang die wordt uitgeoefend hebben mensen geen vrije keuze, waardoor een eventuele instemming van het slachtoffer met de werkzaamheden niet meer ter zake doet.
Arbeidsuitbuiting komt in verschillende sectoren voor. De Nederlandse Arbeidsinspectie
4De Nederlandse Arbeidsinspectie is toezichthouder gericht op de naleving van de wet- en regelgeving over arbeidsomstandigheden, de arbeidsmarkt, arbeidsverhoudingen en het sociale zekerheidsstelsel.
heeft sectoren aangewezen als extra kwetsbaar voor uitbuiting: de horeca, de bouw, de schoonmaakbranche, de uitzendbranche, slachterijen en de land- en tuinbouw. Iedereen kan slachtoffer worden van arbeidsuitbuiting. Migranten, vluchtelingen en mensen met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) zijn extra kwetsbaar.
Van de in 2020 bij CoMensha bekende slachtoffers van mensenhandel (984 personen) was 46% (449 personen) slachtoffer van arbeidsuitbuiting (bron: Slachtoffermonitor mensenhandel 2016–2020 van de Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen).
Overuren voor onderdak
Zonder matrassen, tussen vieze was slapen acht asielzoekers uit Syrië in een wasserette in Zaandam. Ze verdienen nog niet de helft van het minimumloon en moeten gratis extra uren werken om op de grond te mogen overnachten in de wasruimte. De eigenaren zijn nergens te bekennen wanneer de inspecteurs van Inspectie SZW, politie en Belastingdienst binnenvallen. De wasserette wordt meteen gesloten, de mannen worden door CoMensha naar een opvanglocatie voor slachtoffers van mensenhandel gebracht.
Bron: Kompas mensenhandel VNG
2.3.3 Criminele uitbuiting
Criminele uitbuiting vindt plaats wanneer iemand gedwongen wordt om criminele handelingen te verrichten, dus arbeid of diensten die strafbaar zijn. Voorbeelden zijn het gedwongen knippen van hennep, smokkelen van drugs, gedwongen zakkenrollen en het plegen van diefstallen. Het verkregen voordeel gaat niet naar degene die de criminele handeling heeft verricht, maar naar de uitbuiter. Bij criminele uitbuiting is het slachtoffer tegelijkertijd dader, terwijl ze veelal alleen als dader worden gezien. Bij deze vorm van mensenhandel is het non-punishment beginsel van belang: slachtoffers van deze vorm van mensenhandel worden niet vervolgd of bestraft vanwege hun gedwongen betrokkenheid bij de criminele handelingen die zij hebben begaan vanuit hun slachtofferpositie.
Van de in 2020 bij CoMensha bekende slachtoffers van mensenhandel (984 personen) was 16% (154 personen) slachtoffer van criminele uitbuiting (bron: Slachtoffermonitor mensenhandel 2016–2020 van de Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen).
Een klein klusje
Een minderjarige jongen met een licht verstandelijke beperking woont in een instelling voor beschermd wonen. Hij wordt benaderd door wat oude bekenden uit zijn wijk. Ze vragen of hij een pakketje - met drugs - weg wil brengen. Na dit eerste ‘klusje’ volgen er meer. Stoppen is geen optie. De jongens bedreigen hem en zijn zusje. Deze jongen voert nu onder dwang criminele activiteiten uit en is daardoor slachtoffer van mensenhandel.
Bron: Kompas mensenhandel VNG
2.3.4 Gedwongen orgaanverwijdering
Bij gedwongen orgaanverwijdering moet iemand onder dwang zijn of haar organen afstaan. Van de in 2020 bij CoMensha bekende slachtoffers van mensenhandel (984 personen) was 1 persoon (0,01%) slachtoffer van gedwongen orgaan verwijdering (bron: Slachtoffermonitor mensenhandel 2016–2020 van de Nationaal Rapporteur mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen). Vanwege het geringe voorkomen ervan wordt deze vorm niet meegenomen in dit beleid.
In de samenwerking tegen mensenhandel hebben, naast de gemeente, veel andere partners een rol.
Bijlage Samenwerkingspartners
In de samenwerking tegen mensenhandel hebben werken we als gemeente samen met veel andere partners, zowel veiligheids- en zorgpartners. Onze samenwerkingspartners (met hun taken en interventiemogelijkheden) zijn onder andere:
•Politie, in het bijzonder de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM)
o Direct optreden bij een acuut vermoeden van mensenhandel
o Opsporing mensenhandel
o Strafrechtelijk onderzoek naar mensenhandel
o Hulp bieden aan hen die dat behoeven (slachtoffers)
•Openbaar Ministerie
o Opsporen en vervolging van strafbare feiten (daders mensenhandel)
•Nederlandse Arbeidsinspectie
o Opsporing arbeidsuitbuiting
o Strafrechtelijk onderzoek naar arbeidsuitbuiting
o Boetes opleggen en werkzaamheden preventief stilleggen
•Belastingdienst
o Opsporing belastingfraude
o Heffen en innen van rijksbelastingen
o Fiscaalrechtelijke sancties door het opleggen van boetes
•RIEC MN
o Partners ondersteunen bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit en ondermijning
o Overheid en maatschappij weerbaarder maken
o Pilot signalentafel Mensenhandel
o Aanstellen ketenregisseur met de volgende taken:
■ Regie houden op keten
■ Gemeenten ondersteunen in bestuurlijke aanpak mensenhandel
■ Regionale activiteiten / initiatieven ontplooien
■ Verbinding houden met andere regio’s en landelijke partners;
■ Landelijke ontwikkelingen vertalen naar de regio;
•Jongerenwerk
o Signaleren van mensenhandel
o Preventie van mensenhandel (jonge aanwas)
•Moviera:
o Advies en hulp bieden op gebied van huiselijk geweld
o Aanstellen zorgcoördinator met de volgende taken:
■ Het behartigen van de belangen slachtoffers mensenhandel en uitbuiting
■ het organiseren van hulpverlening, bescherming en opvang
■ opbouwen en onderhouden van een landelijk en regionaal netwerk
■ geven van voorlichting
•Veilig Thuis Utrecht
o Advies- en meldpunt mensenhandel: inventariseren en classificeren signalen
o Onderzoek. crisisinterventie of begeleiding
•Zorg- en Veiligheidshuis Utrecht
o Complexe casuïstiek rondom daders met multiproblematiek
•Zorgaanbieders:
o Zorg, begeleiding en ondersteuning
•CoMensha
o Behartigen belangen en rechten van slachtoffers van mensenhandel
o Registreren aantallen slachtoffers mensenhandel en doorgeven cijfers aan National Rapporteur mensenhandel
o Verzorgen voorlichting en training
•Meld Misdaad Anoniem:
o Meldpunt voor informatie over criminaliteit en misdaad, waaronder mensenhandel
o Delen anonieme signalen met gemeente en politie
•Koninklijke Marechaussee
o Optreden als grenspolitie voor grensoverschrijdende mensenhandel
o Signalen onderzoeken en opvolgen
o Strafrechtelijk onderzoek
•Immigratie- en Naturalisatiedienst
o Signalen mensenhandel doorzetten naar opsporingsinstanties
o Slachtoffers doorverwijzen
o Verblijfsrechtelijk traject van slachtoffers zonder verblijfsvergunning
Als gemeente hebben we de volgende taken, bevoegdheden en interventiemogelijkheden:
•Sluiten panden (woning of lokaal)
•Controleren, weigeren of intrekken vergunning
•Bibob-toets voor vergunningen van seksinrichtingen en woonruimte voor arbeidsmigranten
•Regierol bij integrale aanpak mensenhandel
•Integrale controles van locaties op (illegale) prostitutie en mensenhandel
•Signaleren van mensenhandel
•Aanstellen aandachtsfunctionaris met de volgende taken:
o Aanspreekpunt binnen gemeente
o Bewustwording creëren
o Meedenken over signalen
o Oppakken signalen, verrijken en beleggen bij partners
o Ontwikkelingen en trends bijhouden
•Verantwoordelijk voor zorg en opvang slachtoffers
•Beleid maken
•Regionale afstemming