Beleidsplan toezicht en handhaving gemeente Culemborg 2024 – 2027

1.2.1 Het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2023-2026

In het Integraal veiligheidsbeleid ligt een sterke link met dit (integraal) handhavingsbeleid op het gebied van de Alcoholwet, overlast gevende panden (ondermijning en Wet aanpak woonoverlast), drugshandel op straat, gebiedsontzeggingen, exploitatievergunningen, coffeeshops en prostitutie. Maar ook met het plan van aanpak Ondermijning 2022-2025, het beleidskader mensenhandel en het nog op te stellen beleid voor zorgfraude (dit wordt medio tweede kwartaal 2024 verwacht). Door integraal samen te werken met de partners in het veiligheidsdomein kunnen problemen op deze gebied effectief worden aangepakt.

1.2.2 Handhavingsarrangement

Het doel van het handhavingsarrangement is gelegen in het maken van afspraken over de samenwerking tussen politie en buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) en dan vooral de visie op samenwerking met de consequenties van deze samenwerking.

Aanleiding voor het implementeren van handhavingsarrangementen is de aanhoudende discussie in de media en bestuurlijke of landelijke overleggen over uitbreiding en taken van boa’s. Dit wordt gevoed door een her prioritering van de politie op het gebied van handhaving en een toenemende behoefte van gemeenten aan handhavende capaciteit in de wijken. In 2023 is door boa’s aan meer zogenaamde ‘buiten DVO meldingen’ vanuit de meldkamer van de politie opvolging gegeven.

Het handhavingsarrangement is in concept opgesteld en wordt vastgesteld in de lokale driehoek tussen de burgemeester, de Officier van Justitie en de teamchef van de politie. Het concept Handhavingsarrangement is als bijlage bijgevoegd.

1.2.3 Afvalstoffenverordening Avri

Het Dagelijks Bestuur van Avri vindt het noodzakelijk regels vast te stellen met betrekking tot het door haar uit te voeren handhavingsbeleid. Met dit handhavingsbeleid 2019-2023 wordt een basis geboden aan de uitvoering van het team Toezicht en Handhaving op het gebied van het basispakket voor de afvalstoffen verordening (ASV).

1.2.4 Beleidskader uitvoering VTH-taken Regio Rivierenland (2020-2024)

De Omgevingswet taken zijn ondergebracht bij de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR). De ODR stelde het VTH-beleid regio Rivierenland 2022-2024 op. VTH staat voor Vergunning, Toezicht en Handhavingstaken. Op 8 maart 2022 stelde het college van burgemeester en wethouders (hierna: het college) dit beleid lokaal vast:

1.2.5 Alcoholwet (voormalige Drank- en horecawet)

Het Handhavingsbeleid Drank- en horecawet 2014 van de regio is van nog toepassing. Er worden sanctiemaatregelen beschreven die zijn opgenomen in de bijbehorende sanctietabel DHW. Maatregelen zijn afhankelijk van de categorie van overtreding van licht tot zwaar. In het Overzicht spelers toezicht- en handhavingspraktijk staat de taken beschreven die de gemeente en haar samenwerkingspartners uitvoeren, en hoe die taken worden opgepakt. Partners zijn Avri, Jeugdboa.nl, ODR, Drank- en Horecaboa’s, politie en brandweer. Daarnaast is er ook nog een Horecavisie Culemborg 2021.

1.2.6 Overige wetgeving en onderwerpen

Tot slot laten we in dit toezichts- en handhavingsbeleid de sociale wetgeving, de leerplicht en de Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang Culemborg 2021 buiten beschouwing.

5.1.1 Deregulering

Deregulering betekent het schrappen van wettelijke voorschriften. Het gaat om regels/ voorschriften waarvan de betekenis verloren is gegaan of die conflicteren met andere wettelijke voorschriften. Het is de bedoeling dat alleen regels overblijven die nut en noodzaak hebben. In de afgelopen jaren hebben wij bijvoorbeeld onze APV voortdurend onder de loep genomen en kritisch naar de toegevoegde waarde van de wettelijke voorschriften gekeken. Dit blijven wij ook in de toekomst doen. Hier wordt niet actief op ingezet. Jaarlijks wordt bij de APV wijziging beoordeeld of de gehanteerde onderwerpen relevant zijn. In het verleden si er te veel geschrapt waardoor handhaving niet mogelijk was toen het wel nodig bleek.

5.1.2 Handhaafbaarheid van wettelijke voorschriften

Wettelijke voorschriften moeten afdwingbaar en handhaafbaar zijn. Om de handhaafbaarheid van wettelijke voorschriften te vergroten is het van belang dat er goede interne afstemming plaatsvindt tussen opsteller van deze voorschriften en de toezichthouders/handhavers hiervan.

5.1.3 Communicatie en voorlichting

Vaak zijn onwetendheid en onbekendheid de grootste oorzaken van het niet naleven van de gestelde wettelijke voorschriften. Door goede communicatie en voorlichting creëren we bewustwording. De communicatie moet daarom begrijpelijk en laagdrempelig zijn, op de juiste momenten plaatsvinden en via de juiste kanalen de doelgroep(en) bereiken. Dit is met name van belang bij nieuwe wettelijke voorschriften. De geldende wettelijke voorschriften zoals de APV, maar ook de Parkeerverordening, maar ook landelijke wetten zoals de Alcoholwet, Wet op de kansspelen en de Winkeltijdenwet zijn op www.culemborg.nl en www.overheid.nl te vinden. Voor verdere vragen kan men contact opnemen met de gemeente of toezichthouders/ boa’s op straat. In het uitvoeringsprogramma 2024 gaan we verder in op concrete activiteiten die binnen dit onderwerp vallen.

5.1.4 Buurtpreventie

Ook inwoners spelen een belangrijke rol in de naleving van wettelijke voorschriften. Zo draagt sociale controle in een wijk niet alleen positief bij aan het veiligheidsgevoel, het bevordert ook de naleving van regels. Wij stimuleren en faciliteren buurtpreventieteams/ Buurt Whatsappgroepen. Inwoners spreken elkaar aan op gedrag en/of kleine overtredingen.

Uit de gemeentelijke beleidsmonitor 2022 blijkt dat vier op de tien inwoners gebruik maakt van een buurtapp (40%), 12% maakt hier momenteel geen gebruik van maar zou dat wel willen. Het gebruik van een buurtapp verschilt sterk per wijk maar ligt in alle wijken boven de 30%.

De buurtapp wordt veruit het vaakst gebruikt wanneer inwoners onveilige situaties signaleren: zeven op de tien inwoners gebruiken de buurtapp hiervoor. Ook dit aandeel verschilt per wijk maar ligt op de 50% of daarboven. Voor vier op de tien inwoners is de buurtapp een middel om hulp aan te bieden of te vragen (42%). De buurtapp wordt minder vaak gebruikt voor het organiseren van activiteiten (24%) of het aanbieden aan of lenen van spullen van buurtbewoners (20%).

5.2.1 Aanbodgericht toezicht

Een toezichthouder heeft onder andere de taak om gericht toezicht te houden op basis van afgegeven vergunningen. Voorbeelden zijn de evenementenvergunningen, Alcoholwet vergunningen en exploitatievergunningen. In deze gevallen verleent de burgemeester of het college een vergunning en controleert de toezichthouder of aan de voorschriften en beperkingen in de vergunning wordt voldaan.

Actie op meldingen vormt een andere belangrijke taak. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen formele (handhavings)verzoeken en telefonische of schriftelijke meldingen. Het is wel belangrijk om bij actie op meldingen met het eerder vermelde stroomschema na te gaan of de melding binnen onze prioriteiten past en of de melding van zodanig hoog risico is dat er direct moet worden ingegrepen

5.2.2 Vrije veldtoezicht (surveillance)

Het vrije veldtoezicht is niet gericht op een specifieke locatie, gebouw of melding. Het gaat hierbij om algemeen toezicht in de openbare ruimte. Hieronder valt bijvoorbeeld overlast door honden en zwerfafval. Deze overtredingen constateren de toezichthouders/boa’s met regelmatige surveillance.

5.2.3 Projectmatig toezicht

Als de situatie zich voor doet, kunnen we ervoor kiezen om het toezicht op één of meerdere handhavingsthema’s op een projectmatige wijze uit te voeren. Dit bepalen we jaarlijks in het uitvoeringsprogramma. Gedacht kan worden aan ‘ondermijningscontroles’ op bedrijventerreinen. Hierbij kan worden aangesloten bij Provinciale of regionale projecten.

5.2.4 Opvoedend karakter

Het is belangrijk dat toezicht een opvoedkundig karakter heeft, zodat men zelf alsnog de verantwoordelijkheid kan nemen voor het naleven van een wettelijk(e) voorschrift(en). De toezichthouder moet informeren, overtuigen en waarschuwen. Waar mogelijk denken wij mee aan een oplossing in het informele voortraject (bijvoorbeeld buurtpreventie of Buurtbemiddeling).

5.3.1 Bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten

Zoals de naam al aangeeft, is deze vorm van handhaving verankerd in het bestuursrecht. Bestuursrechtelijke sancties zijn de (preventieve) last onder dwangsom, de last onder bestuursdwang, het intrekken of schorsen van een verleende vergunning en de bestuurlijke boete. Ook kan een pand worden gesloten voor (on)bepaalde tijd. Per situatie moet er op basis van de geldende wetten en specifieke beleidsregels een afweging worden gemaakt welke maatregel gepast is en worden de belangen van de overtreder gewogen. Afstemming met de politie, het OM, de ODR of andere partners is hierbij van belang. Het doel van deze vormen van handhaving is vooral het voorkomen van herhaling van de overtreding.

Het is belangrijk om de te nemen maatregelen/ sancties met de daarvoor behoefde portefeuillehouder namens het bevoegde bestuursorgaan (college of burgemeester) af te stemmen. De meeste handhavingstaken zijn belegd bij de burgemeester.

Om op te kunnen treden, is het van belang dat een overtreding door de toezichthouder/ boa wordt waargenomen. Is dit niet het geval, dan is het niet mogelijk om handhavend op te treden. Op het moment dat blijkt dat overtredingen tot veel overlast leiden, gaan we overlast projectmatig aanpakken door extra capaciteit vrij te maken. Zo is de kans groter om overtredingen door de toezichthouders/ boa’s waar te nemen.

5.3.2 Strafrechtelijke handhavingsinstrumenten

Strafrechtelijke handhaving is gericht op het straffen van de overtreder en vooral belegd bij de politie. Binnen de strafrechtelijke handhaving wordt onderscheid tussen een proces-verbaal en een bestuurlijke strafbeschikking. Beide kunnen worden opgesteld door een opsporingsambtenaar van de politie. Middels een bestuurlijk rapport kan de burgemeester op de hoogte worden gesteld van bepaalde feiten waarmee bestuursrechtelijk kan worden opgetreden. Deze ‘meersporen’ aanpak versterkt elkaar en vult elkaar aan.

5.4.1 Vormen en voorwaarden

Gedogen kan alleen actief, dus op basis van een expliciet (schriftelijk) besluit, een gedoogbeschikking. Stilzwijgend gedogen is dus niet toegestaan. Een gedoogbeschikking wordt in principe verleend voor een zo kort mogelijke, concrete termijn. Slechts in uitzonderlijke gevallen verlenen we deze voor onbepaalde duur, of is een persoonsgebonden gedoogbeschikking mogelijk.

Om zo snel mogelijk te komen tot een transparante situatie, zetten we in op een zo kort mogelijke voorbereidingsprocedure. Het besluit zal dan ook bekend worden gemaakt, onder vermelding van alle rechtsbescherming mogelijkheden, via de gemeentelijke website.

5.4.2 Landelijke richtlijn ‘gedogen in Nederland’

In het VTH-beleid is het volgende opgenomen over gedogen:

“Bij kamernota (Tweede kamer, vergaderjaar 1996-1997, 25 085) is landelijk duidelijkheid geschept over wat gedogen is, of en zo ja in welke gevallen, in welke mate en onder welke voorwaarden gedogen aanvaardbaar kan zijn en welke middelen ingezet worden om de oorzaken van gedoogpraktijken te voorkomen. Wanneer gedogen aan de orde is, volgen wij deze nota.

Dat betekent dat wij onder gedogen verstaan: het (nog) niet handhavend optreden na constateren van een overtreding door onze toezichthouders. Met andere woorden: bij ons moet bekend zijn dat er sprake is van een overtreding waarbij wij bewust de keuze maken (nog) niet handhavend op te treden. Wij maken van onze bevoegdheid tot gedogen slechts terughoudend, zorgvuldig en op verantwoorde wijze gebruik. Gedogen is voor ons daarom alleen aanvaardbaar als aan de volgende vier voorwaarden wordt voldaan:

1Slechts in uitzonderingsgevallen

De afweging die bij het stellen van regels is gemaakt, doen wij niet over. Naleving van de regels is dus het uitgangspunt. In sommige situaties kan gedogen echter rechtvaardig zijn, namelijk wanneer (a) handhaving duidelijk onrechtvaardig is, (b) het achterliggende belang van de regels beter gediend wordt met gedogen dan met naleven of (c) wanneer een ander zwaarwegend belang gedogen rechtvaardigt.

2Mits beperkt in omvang en/of tijd

Omdat gedogen alleen in uitzonderingsgevallen aan de orde mag zijn, betekent het ook dat het niet langer of in grotere mate mag plaatsvinden dan door de situatie gerechtvaardigd wordt.

Doet de uitzonderingssituatie zich niet meer voor, dan moet alsnog tot handhaving worden overgegaan. Als gedogen omvangrijk wordt of structureel dreigt te worden, moet heroverweging van de regel zelf plaatsvinden. Als dat (nog) niet mogelijk is, moet overwogen worden of legalisering aan de orde kan zijn. Waar (tijdelijk) legalisering van de overtreding mogelijk is, verdient dit altijd de voorkeur boven gedogen.

3Vindt expliciet en na zorgvuldige kenbare belangenafweging plaats

Gedogen is pas aan de orde wanneer dit door ons, expliciet, schriftelijk en na zorgvuldige kenbare belangenafweging is verklaard. De verklaring tot gedogen moet voor betrokkene duidelijk maken waar deze aan toe is en stelt eventuele derden-belanghebbenden in staat daartegen op te komen. Hierom zal de verklaring tot gedogen volstrekt duidelijk moeten zijn over de gedragingen die gedoogd worden, de termijn gedurende welke dat het geval zal zijn en welke voorwaarden daarbij gelden. Dit alles om de afwijking van de wet zo beperkt mogelijk te houden.

4Is aan controle onderworpen

Afhankelijk van de situatie zal regelmatig toezicht moeten plaatsvinden. Op deze wijze kan worden gecontroleerd of de overwegingen die tot gedogen hebben geleid nog actueel zijn. Ook kan zo worden gecontroleerd of de beperking in tijd, omvang of overige voorwaarden worden nageleefd. Zo niet, dan moet alsnog tot handhaving worden overgegaan.