Aanhef
Deel I: Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis gemeente Castricum 2026-2027
Leeswijzer
Voor u ligt de gebiedsanalyse 2026-2027 voor het verstevigen van de sociale basis van de gemeente Castricum. Het document “Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Castricum” bestaat uit twee delen. Voorliggend eerste deel schetst de beleidsmatige kaders, doelen en opgaven én presenteert een cijfermatige analyse op de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Castricum. Het document bestaat uit verschillende hoofdstukken die elk een specifiek onderwerp behandelen. In deel 2 worden de opgaven en thema’s, op basis van de analyse in deel I concreet vertaald naar beoogde resultaten voor de jaren 2026 en 2027.
Deel I is als volgt opgebouwd:
Het begint met een inleiding met daarin de bestuurlijke kaders: het integraal beleidskader, evenals de lokale doelstellingen en wettelijke taken van de gemeente Castricum. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de opgaven, thema’s en focuspunten, gevolgd door een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en trends die betrekking hebben op de sociale basis in de gemeente Castricum. Daarna volgt een analyse van (nieuwe) cijfers, een verdieping op basis van actuele cijfers over verschillende opgaven zoals Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. Tot slot bevat deel I een bijlage met een vergelijking van de huidige analyse met het gebiedsplan van 2025, inclusief een overzicht van veranderingen en trends.
Het doel van deze gebiedsanalyse is om zowel beleidsmatig als operationeel inzicht te bieden in de sociale basis van de gemeente Castricum en om richting te geven aan de inzet op de belangrijkste thema’s die bijdragen/bij dienen te dragen aan het verstevigen van de sociale basis. De gebiedsanalyse 2026-2027 bevat cijfers uit de volgende bronnen: Dashboard Zaffier, Veiligheidsmonitor, Woonmonitor, Monitor Jeugd en WMO, GGD gezondheidsatlas en (prognose-) cijfers van CBS.
Opbouw deel II:
Voorliggende gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 60 maatschappelijke partners op 8 april 2025. De opgaven: Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden en de bijbehorende thema’s zijn getoetst bij de partners. De huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig. In de bijlage van het tweede deel staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee” zijn vertaald naar de drie opgaven en de thema’s die daaronder vallen.
Bijlage 1: analyse verschillen gebiedsplan 2025
Op onderdelen lopen we met u door het gebiedsplan 2025 om aan te kaarten waar zich mogelijk veranderingen hebben voorgedaan: De Bevolkingssamenstelling is nagenoeg gelijk gebleven. De vergrijzing zet door binnen de kernen.
■Gezond en KansrijK opgroeien – KansrijKe start
1De meeste ouders hebben de zwangerschap positief ervaren (72,6%). In Castricum rookt 2,1% van de moeders tijdens de zwangerschap. Dit is lager ten opzichte van 2021 (was toen 3,2%). Geen enkele ouder aangegeven dat de moeder tijdens de zwangerschap alcohol heeft gedronken.
2Een kind dat te vroeg geboren wordt of een te laag geboortegewicht heeft, heeft meer kans op gezondheidsproblemen. Cijfers:
•3,6% werd te vroeg geboren;
•5,6% heeft in een couveuse gelegen;
•5,6% had een laag geboortegewicht (tot 2500 gram);
3Wanneer een baby minstens drie dagen per week, meer dan 3,5 per dag huilt en niet te troosten is wordt er over een huilbaby gesproken. Volgens 7% van de ouders is hun kind een huilbaby geweest;
4Meer ouders geven aan dat ze Informatie hebben gemist tijdens zwangerschap (33,9%). Het vaakst wordt informatie gemist over het zorgen voor de baby, de kraamtijd en over het geven van borstvoeding.
Gezond en Kansrijk Opgroeien (0 t/m 11 jaar)
1De meerderheid van de kinderen is gelukkig. 94,1% van de ouders beoordeelt de gezondheid van hun kind als (zeer) goed. Minder kinderen zijn volledig gevaccineerd. 43,3% van de kinderen heeft een ziekte of aandoening.
2Een kwart van de kinderen heeft problemen op het gebied van emoties, gedrag of sociale contacten. Het percentage ouders dat hun kind niet weerbaar vindt is gestegen. Het regelmatig pesten op school is toegenomen. Het aantal kinderen dat een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt is afgenomen ten opzichte van 2021;
3Meer gezinnen hebben moeite met rondkomen. In Castricum gaat het 12,3% van de gezinnen;
4De meeste kinderen wonen bij beide ouders (94%) en 3,3% groeit op in een eenoudergezin. Dit percentage is lager dan in de regio NHN (6,7%). 9,9% van de ouders ervaart de opvoeding als (heel) moeilijk. 8,7% van de ouders heeft behoefte aan deskundige hulp/advies in verband met opvoeding. 67,5% krijgt hierbij sociale steun van familie en vrienden, dit is afgenomen van 75,5% in 2021;
5Er is een afname te zien in het beeldscherm gebruik onder 4- tot 11 jarigen; minder kinderen hebben een smartphone en het gebruik van sociale media is afgenomen.
Gezond en Kansrijk Opgroeien (12 t/m 15 jaar)
1De inzichten in de mentale en fysieke gezondheid van jongeren (tot 16 jaar) in Castricum blijft in de analyse onveranderd. Dit komt omdat hier geen nieuwe cijfers van zijn (de gezondheidsmonitors van de GGD worden niet jaarlijks uitgevoerd).
Gezond en Kansrijk Opgroeien (16 t/m 25 jaar)
1Rondom de psychosociale problematiek (van jongvolwassenen ervaart 21,2% geen gevolgen (meer) van de coronaperiode. 31,7% ervaart nu nog positieve én negatieve gevolgen, 15,3% uitsluitend positieve gevolgen van de coronaperiode.
2De mentale en fysieke gezondheid van jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar):
a.De mentale gezondheid van jongvolwassenen blijft aandacht nodig hebben. Deze is verslechterd over de periode van 2017-2024. Slechts de helft van de jongvolwassenen beoordeelt de eigen mentale gezondheid als goed. Een kwart voelt zich sterk eenzaam. Ruim 29,3% jongvolwassenen had in het afgelopen jaar serieuze gedachten over zelfdoding. Een groot deel (40,4%) ervaart veel stress en prestatiedruk. Vooral studie of school en werk geven veel stress. De meerderheid (56,7%) herstelt na een moeilijke periode meestal weer snel;
b.Vertrouwen in eigen toekomst is de afgelopen jaren gedaald. 44,1% heeft vertrouwen in de toekomst. Zij hebben de meeste zorgen over de woningmarkt (67,3%) en stijgende prijzen (65,4%);
c.Een kwart van de jongvolwassenen heeft overgewicht. Jonge vrouwen hebben vaker overgewicht dan jonge mannen en overgewicht neemt toe naarmate de leeftijd stijgt. Slechts 30,8% van de jongvolwassenen beweegt voldoende volgens de beweegnorm voor volwassenen;
d.Alcoholgebruik is licht gedaald en is vergelijkbaar met het gemiddelde alcoholgebruik in Nederland onder deze groep. Ruim 1 op de 5 is een zware drinker. Jongvolwassenen gokken in Castricum relatief veel online (bijna 21%), 4,2% gokt minstens 1 keer per week online. 2,8% heeft afgelopen jaar geldproblemen gehad door online gokken. Het roken daalt niet, vapen is de afgelopen jaren toegenomen. Ten slotte heeft de meer dan de helft van de jongvolwassenen heeft ooit hasj of wiet gebruikt, ruim 28,9% van de jongvolwassenen gebruikte wel eens harddrugs of partydrugs.
■Financiële zeKerheid
1Voor de inkomens tot 120% is 75% (569) van de minimahuishoudens in beeld. Ongeveer 240 huishoudens zijn nog niet in beeld bij Zaffier en maken (nog) geen gebruik van hun regelingen. 299 huishoudens ontvangen een bijstandsuitkering. 85% van de minimahuishoudens heeft langdurig (3 jaar of langer) een minimum inkomen. Eenoudergezinnen zijn oververtegenwoordigd (13%) in de minimapopulatie. 7% van alle huishoudens in Bakkum heeft een inkomen tot 120% Wsm, dit is hoger dan in andere kernen;
2Minimaproblematiek: 29% maakt gebruik van WMO-voorzieningen, 7% zit in de schuldhulpverlening, 20% jeugdwet op huishoudniveau;
3Bereik van de regelingen ligt rond het gemiddelde van gemeenten met vergelijkbare omvang (65% van de mensen die bekend zijn bij Zaffier gebruiken minder dan 3 van de 7 regelingen);
4Het aantal Jongvolwassenen met schulden (excl. studieschuld en hypotheek) lijkt ten opzichte van het gebiedsplan 2025 afgenomen te zijn. 30,8 % van de jongvolwassenen heeft moeite met rondkomen;
5Taalvaardigheid van inwoners van Castricum: 10% van de inwoners van 18 jaar en ouder in Castricum heeft moeite met lezen en schrijven. Hiervan is het grootste aantal Nederlandstalig en 50 jaar of ouder.
■Gezond en vitaal ouder worden
1Voor volwassenen is er geen nieuwe gezondheidsmonitor uitgevoerd.
a.Ten opzichte van 2020 zijn er in de kernen minder inwoners die hun gezondheid als goed of zeer goed ervaart (van 83,5% naar 76,9%). In Limmen is deze met 74,9% lager dan in Castricum & Bakkum (77,2%) en Akersloot (78,2%). De afname zien we in elke leeftijdsgroep. Overgewicht is het hoogst in Akersloot (56,5%), daarna Limmen (46,4) en Castricum en Bakkum (43,3%);
b.Onder inwoners was een flinke toename aan eenzaamheid te zien. 12% van de inwoners in de kernen voelt zich ernstig eenzaam (tegenover 6% in 2020). Voor inwoners tussen 18 en 64 jaar is deze toename het grootst. In Castricum Zuid, de omgeving Kooiweg, Bakkum Zuid en Albertshoeve zijn deze cijfers het hoogst.
c.9,4% van de inwoners in de kernen heeft weleens serieus gedacht aan zelfdoding in het afgelopen jaar (cijfers uit 2022)+ 16,4% van de volwassenen ervaart (heel) veel stress.
d.Tussen 2020 en 2022 is het aantal inwoners van de kernen wat vrijwilligerswerk doet toegenomen (met name onder 65-plussers). Het aantal inwoners wat in de kernen vrijwilligerswerk uitvoert is met 30% meer dan het landelijke gemiddelde. In Limmen voert ongeveer een derde van de inwoners vrijwilligerswerk uit. In Akersloot is dit 28% en in Castricum & Bakkum 30%.
e.Het alcoholgebruik in de kernen is met 83,1% nog steeds bovengemiddeld ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder 18-64 jarigen is het gebruik wel afgenomen. In Akersloot wordt het meeste gedronken. 30% van de inwoners is een overmatige alcoholdrinker. Tegenover 26,7% in Limmen en 20,2% in Castricum & Bakkum.
f.Qua beweging zijn geen significante verschillen te melden. In de kernen wordt bovengemiddeld bewogen door volwassenen. In Akersloot (42% voldoet aan beweegrichtlijn) beduidend minder dan in Limmen (54%) en Castricum & Bakkum (60%). In Castricum is 41,2 % lid van een sportvereniging.
g.In vergelijking met Noord-Holland-Noord zijn er in de kernen relatief veel valongevallen onder ouderen. 36% van de ouderen geeft aan het afgelopen jaar gevallen te zijn. In 2022 waren er 118 valongevallen 65-plus met ziekenhuisopname.
h.Het aantal WMO-cliënten is in 2023 ongeveer gelijk gebleven. Volgens het WMO voorspelmodel neemt het aantal WMO-gebruikers toe met 9% in 2027.