Aanhef
De raad van de gemeente Bronckhorst;
gelezen het voorstel van het college van b en w van 12 september 2023;
besproken op de Politieke Avond van 21 november 2023;
Besluit:
In te stemmen met en vast te stellen de Nota vrijwilligers en vrijwilligerswerk 2024-2026.
Samenvatting
In Bronckhorst staan we voor een brede basis waar inwoners zoveel mogelijk zelfstandig en met eigen verantwoordelijkheid deelnemen aan de maatschappij. Vrijwilligerswerk is van groot belang voor Bronckhorst. Vrijwilligers doen ontzettend veel en op verschillende vlakken. We mogen in Bronckhorst spreken van een actief en rijk verenigingsleven en vrijwilligersbestand. Bovendien is de sociale cohesie in Bronckhorst nog steeds sterk. In Bronckhorst zijn bovengemiddeld veel vrijwilligers vergeleken met landelijke cijfers.
De afgelopen jaren zien we grote verschuivingen binnen het vrijwilligerslandschap. Trends zoals vergrijzing en druk op de zorg hebben ook effect in Bronckhorst. Uit de data-analyse en gesprekken met organisaties, vrijwilligers en inwoners kwamen de volgende knelpunten naar voren:
•Het vinden van nieuwe (jonge) leden, met name op bestuursfuncties
•Het binden en betrekken van (nieuwe) leden
•Het hoofd bieden aan de vele regelingen (bijvoorbeeld VOG, AVG)
•De vervagende grens tussen professioneel en vrijwillig werk, complexiteit van taken
•Erkenning voor en zichtbaarheid van vrijwilligers
De huidige tijd vraagt een verandering van vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. De vraag is of zij wel de capaciteit en kunde hebben om deze ontwikkelingen aan te kunnen.
Bronckhorst speelt hierop in door beleid te ontwikkelen op vrijwilligerswerk. Om te zorgen dat vrijwillige inzet in de toekomst duurzaam is én leuk blijft. In het beleid ligt de focus voor de komende drie jaar op faciliteren en stimuleren. Deze drie jaar beschouwen we als pilot. In deze periode zal, naast meer aandacht voor vrijwilligers, ook een centraal vrijwilligerspunt opgezet worden waar vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties terecht kunnen voor vragen en ondersteuning. De nota wordt vervolgens geëvalueerd op het resultaat en of er extra (structurele) middelen nodig zijn na 2026.
BIJLAGE 1 - Figuren en grafieken
Figuur 1: Percentage vrijwilligers 2020 (Gezondheidsmonitor)
Figuur 3: Vrijwilligerswerk per leeftijdscategorie (CBS)
Figuur 4: Redenen niet doen van vrijwilligerswerk (Gezondheidsmonitor 2020)
Figuur 5: Percentage deelname plek vrijwilligerswerk (CBS)
Figuur 6: Redenen om geen vrijwilligerswerk te doen Bronckhorst (Gezondheidsmonitor 2020)
BIJLAGE 2 - Onderzoek en adviezen
Vrijwilligers vinden & binden in de gemeente Bronckhorst
Themabijeenkomst Participatieraad Bronckhorst, maandag 3 oktober 2022
Begeleiders van de leefbaarheidsalliantie Gelderland
Medewerkers van Present
De behoeften van de vrijwilliger
KANSEN
BELEMMERINGEN
•Veel mensen willen bijdragen (groot aanbod)
•Ontwikkelmogelijkheden (‘deskundigheidsbevordering’)
•Kort/flexibele taak
•Gezelligheid en contact
•Betekenis en zingeving
•Zichtbaar resultaat
•Persoonlijk/toegankelijk
•Jeugd: beloning
•Vrijwilligersvergoeding/onkostenvergoeding
•Vertrouwen voelen van..
•Verantwoordelijkheid krijgen
•Openheid en transparantie
•Alles moet goed geregeld zijn
•Risico op overbelasting
•Teveel administratie
•Bureaucratie
•Structureel gevraagd worden
•Je taak als verplichting voelen
•Veel vrijwilligers houden vast aan oude gewoontes & weinig open voor verandering
•Vergrijzing belemmert vernieuwing
•Toegankelijkheid
•Versnippering aanbod ‘eilandjes’
•Valt en staat bij betaalde begeleiding
•Organisatie moet vrijwilliger goed instrueren
•Organisaties moeten de grenzen goed aangeven
•Vrijwilliger niet altijd geschikt voor de taak
•Aanspreken wie, en hoe je dat moet doen
Het bereiken van potentiële vrijwilligers
KANSEN
BELEMMERINGEN
•Social media
•Persoonlijke benadering
•Jongeren inzetten om vrijwilligers te werven
•Actief benaderen
•Via warme contacten/sleutel figuren
•Specifiek, concreet en SMART aanbieden
•Jongeren ook inzetten voor vrijwilligerswerk
•Maatschappelijke stages stimuleren (o.a. MDT)
•Vaste betaalde krachten is een aanbeveling
•Aandacht voor duurzaamheid
•Info voor nieuwe inwoners
•Verbindingen leggen tussen personen
•Per kern inrichten
•Ga uit van aanbod (‘alles is goed en helpend’)
•Koppelpersoon/vliegwiel ‘betaalde functie’
•Maak gebruik van ingang van bijv. school/sport
•Onduidelijk aanbod
•Er is een kartrekker nodig
•Je zit in dezelfde vijver te vissen
•Plannen opleggen aan vrijwilligers (top down)
•Onzichtbaarheid van de organisatie
•Eigen identiteit niet op willen geven
•Helder zijn in tijdsinvestering
De opbrengst vertaalt naar mogelijk beleidsadvies
1De bestaande manier van werven van vrijwilligers is sterk vraaggericht. Denk aan de vrijwilligersvacaturebank op de site van MEEDOEN in Bronckhorst en de oproepen in de krant. Een verschuiving naar aanbodgerichtheid is wenselijk. Dat betekent meer bottom up i.p.v. top down.
2Bij potentiële vrijwilligers zijn er enkele kwetsbare momenten waardoor mensen kunnen afhaken. Het gaat vooral om:
a.Persoonlijk contact/ontmoeting waarin geluisterd wordt naar de behoefte van de vrijwilliger en de wederzijdse verwachtingen ter sprake komen.
b.Duidelijkheid over de taken (en verantwoordelijkheden) vanuit de vraag organisatie
c.Goede ondersteuning en begeleiding om de vrijwilliger wegwijs te maken en te zorgen dat hij/zij zich opgenomen en gezien voelt.
3Om de omslag te maken naar een aanbodgerichte aanpak om zo de vrijwilligers op de juiste plek te krijgen, is professionele inzet als ‘kartrekkers’ noodzakelijk. Zij zijn in staat om de behoeften van de vrijwilligers om te zetten in een passende plaats.
4De gemeente maakt in het sociaal domein veel beleid dat gebaseerd is op de inzet van vrijwilligers zonder dat duidelijk wordt hoe de gemeente aan die benodigde vrijwilligers komt en behoudt voor de continuïteit en de langere termijn.
5Het is niet duidelijk wat de taak en rol is van de combinatiefunctionarissen van de gemeente. Ook zijn ze niet zichtbaar. De vraag is of ze alleen ondersteuning bieden aan verenigingen of instellingen of dat ze ook op individueel niveau inzetbaar zijn.
6De inzet van de gemeente voor dorps- en buurthuizen is een uitgelezen kans om voor de samenleving en voor vrijwilligers iets te betekenen. Voor deze locaties zou een actief loket wenselijk zijn waar vrijwilligers zich kunnen melden en er een professional is (een soort vrijwilligersmakelaar) die de vraag van de vrijwilliger samenbrengt bij een passend aanbod. Dit zou wellicht ook een taak van de combinatiefunctionaris kunnen zijn. Een mooi voorbeeld om dit vorm te geven is de vrijwilligerscentrale zoals de gemeente Doetinchem heeft ingericht.
Drie casussen als voorbeeld
Een potentiële vrijwilliger A meldt zich bij een organisatie als reactie op een oproep op de vacaturebank. Het gaat om redactiewerk bij een stichting en A heeft wat ervaring met schrijven en beleeft daar plezier aan. Hij neemt contact op, gaat langs en heeft een gesprek met de voorzitter. Deze kan niet duidelijk aangeven wat er gevraagd wordt en wat er verwacht wordt, dat hij hier eigenlijk niet over gaat en dat A binnenkort wel een keer kan deelnemen aan een activiteit/kan komen helpen. Dat gaat om een actieve natuurklus, waar de afspraak niet goed over gemaakt wordt. Hij is op een verkeerd tijdstip aanwezig, vertrekt en daarna is er geen contact meer. A heeft het gevoel dat men hem op onjuiste gronden heeft geprobeerd te betrekken. Een vrijwilliger verloren.
Een potentiële vrijwilliger B wordt spontaan een hulp voor een oude buurvrouw die zich niet meer goed zelfstandig redt. Ze springt bij voor allerhande klusjes en houdt haar soms wat gezelschap. Na het overlijden van de buurvrouw stelt ze vast dat ze het best aardig vindt om af en toe een oudere inwoner te bezoeken en ze neemt contact op met de vrijwilligerscoördinator van een verzorgingshuis, om dit aan te geven. B krijgt te horen dat ze op een vaste ochtend kan komen koffie schenken in een verzorgingshuis. Dat is wat B niet voor ogen had en wil zich op die manier niet vastleggen. Een vrijwilliger verloren.
Vrijwilliger C doet voor de gemeente de huisbezoeken aan 75-plussers. Ieder jaar moet ze opnieuw een VOG aanvragen. Naast de kosten van de VOG van € 45, die de gemeente betaald, moet de vrijwilliger persoonlijk naar het gemeentehuis komen ter identificatie. i.p.v. via DigiD. De vrijwilliger bespreekt de gang van zaken: de extra kosten en tijd om de VOG te verkrijgen (bureaucratie), het gebrek aan vertrouwen in de vrijwilliger en de ongelijke behandeling t.o.v. betaalde medewerkers die met dezelfde kwetsbare cliënten werken. De vrijwilliger is zo ontevreden over de gang van zaken dat ze ermee stopt. Een vrijwilliger verloren.
Advies Participatieraad
Er is een advies uitgebracht van de Participatieraad over het thema vrijwilligerswerk. In de themabijeenkomst van de Participatieraad Bronckhorst van oktober 2022 zijn kansen en belemmeringen in kaart gebracht. Daarnaast is een advies opgesteld wat naar beleid vertaald kan worden. Eind maart heeft een verdiepend gesprek plaatsgevonden om het thema vrijwilligerswerk verder te duiden. De belangrijkste conclusies waren als volgt:
•Er is meer erkenning gewenst voor de vrijwilliger
•Vraag en aanbod vanuit de vrijwilliger bekijken, een bottom-up benadering.
•Professionele inzet als ‘kartrekkers’ is noodzakelijk om een aanbodgerichte aanpak te realiseren.
•Gemeentelijk beleid heeft aandacht voor de duurzame inzet en werving van vrijwilligers
•Een centraal punt waar vraag en aanbod bij elkaar komen.
Advies raadswerkgroep sociaal domein
De raadswerkgroep sociaal domein heeft het thema vrijwilligerswerk behandeld. Zij zien dezelfde trends die eerder voorbij zijn gekomen, zoals vergrijzing, moeite met invulling bestuursfuncties, en het overvragen van vrijwilligers. Op 10 mei hebben zij aanvullend op het in kaart brengen van de huidige situatie, een richting gegeven voor het nieuwe beleid. Hun belangrijkste conclusies en adviezen zijn:
•Vrijwilligerswerk moet bekeken worden in de breedte en variatie. Het zou samenlevingsbeleid kunnen heten in plaats van vrijwilligersbeleid.
•De inzet van vrijwilligers moet duurzaam zijn. Dit bestaat uit drie onderdelen waarbij wordt gedacht vanuit de vrijwilliger, namelijk; het plezier van de vrijwilliger, omstandigheden om het vrijwilligerswerk goed te doen, en de plek/accommodatie waar het vrijwilligerswerk gebeurt.
•Vraag en aanbod bij elkaar brengen is belangrijk voor een goede gematcht tussen vrijwilliger en organisatie.
•Vraagstukken regionaal oppakken waar mogelijk.
•De gemeente faciliteert vrijwilligers, maar regisseert niet. We willen randvoorwaarden creëren voor vrijwilligerswerk.
•Het wegnemen van regels en belemmeringen. Denk hierbij aan het ondersteunen van vrijwillige besturen met professionele krachten.
Varianten Vrijwilligerscentrale Buurtplein Doetinchem
“Er zijn veel verschillende varianten en combinaties mogelijk, van een onderdeel van iemands bredere takenpakket tot volledig zelfstandige organisatie. Of bijvoorbeeld de keuze om maatjesprojecten, mantelzorg of ‘Uitdagingen’ te combineren met de werkzaamheden van vrijwilligerscentrales. Eén exacte blauwdruk is er niet.
Toch hebben we een poging gedaan om een indeling te maken op basis van de werkzaamheden van verschillende vrijwilligerscentrales in Gelderland.”
Buurtplein Doetinchem
Gesprekslijst interactief proces
Platform Vrijwilliger Inzet (NOV)
MantelzorgNL
Netwerk Ouderen en Veerkracht Achterhoek
Kruiswerk Achterhoek en Liemers
Gemeente Bronckhorst
Wethouder vrijwilligers
Burgemeester
Participatieraad
Kinderparlement Bronckhorst
Raadswerkgroep sociaal domein
Cluster Zorg en Leren
Cluster Participatie
Cluster Wonen en Werken
Cluster Omgeving
Datateam
Combinatiefunctionarissen
Sociaal team
Oekraïne team
Lokale organisaties
Stichting Welzijn Zelhem
Noodhulp Zelhem
St. Welzijn Drempt, Hummelo en Keppel
Welzijn Vorden
Welzijn Steenderen - De Kei
Amphion
Dorpskamers
Stichting Buddy to buddy
Muziekfederatie Bronckhorst
Meedoen in Bronckhorst
Stichting Present
Buurtplein Doetinchem
Platform Vrijwilligers Berkelland
Voedselbank Doetinchem
Humanitas
Seniorensoos Velswijk
Inwoners op de weekmarkten van Hengelo, Vorden en Zelhem