Aanhef
De raad van de gemeente Bronckhorst;
gelezen het voorstel van het college van b en w van 20 december 2022;
besproken in de commissievergadering van 8 februari 2023;
gelet op de wet Publieke gezondheid (WPG);
Besluit:
1De 'Nota Lokaal Gezondheidsbeleid 2023-2026, Gezonde keuzes in Bronckhorst' vast te stellen.
2In te stemmen met de reactie op het advies van de participatieraad.
Inleiding
Preventie en gezondheid staat al lang hoog op de agenda bij de gemeente Bronckhorst. In dit document vindt u dan ook geen grote koerswijzigingen. Wel schetst het een beeld van de huidige situatie. Ook benoemen we de kansrijke onderwerpen waar we kansen zien om extra aandacht aan te geven waarop inwoners gezonde keuzes kunnen maken. Uitgangspunt hierbij is koersen op positieve gezondheid. Ook in onze Omgevingsvisie
1Gemeente Bronckhorst (2022), Omgevingsvisie.
(vastgesteld in februari 2022), speelt gezondheid een wezenlijke rol.
Gezondheidsbeleid wordt op lokaal en regionaal niveau uitgevoerd samen met onze (maatschappelijke) partners ten behoeve van het welbevinden van onze inwoners.
De overgrote meerderheid van de inwoners ervaart hun gezondheid als goed of zeer goed. Het welbevinden komt voort uit een sterk saamhorigheidsgevoel, een sterk verenigingsleven en de inzet van veel vrijwilligers. De mate van ervaren eenzaamheid is onder onze inwoners lager dan het landelijke en regionale gemiddelde. En als we kijken naar de lichamelijke beperkingen (horen, zien en mobiliteit) tussen 2016 en 2020, dan is er een verbetering te zien. Dit geldt met name voor mobiliteitsbeperkingen bij 65-plussers.
Maar er zijn ook zorgen: het overgrote deel van de 65-plussers heeft te maken met chronische aandoeningen. We zien een stijging in de mate van eenzaamheid. De weerbaarheid/veerkracht van kinderen en jongeren is de laatste jaren gedaald en de kans op psychosociale problemen is toegenomen. Het gebruik van alcohol onder de jongvolwassenen is een extra zorgpunt.
Een ander aandachtspunt is dat met de vergrijzing en de inzet van het Rijk om mensen met een kwetsbare gezondheid langer zelfstandig thuis te laten wonen, de druk op zorg en ondersteuning thuis toeneemt. Dit heeft een direct effect op onze mantelzorgers.
Ook staan maatschappelijke (welzijns) organisaties, die een belangrijke partner zijn, onder druk, doordat er steeds minder vrijwilligers inzetbaar zijn. Signalen die we zeer serieus moeten nemen.
De ontwikkeling- en uitvoering van het lokale gezondheidsbeleid vraagt om een integrale benadering. Vanuit het gedachtengoed van Positieve gezondheid richten we ons hierbij op zowel de sociale als de fysieke leefomgeving en op individueel gedrag. In regionaal verband werken we aan de grotere zorgproblematiek, die lokaal niet op te lossen is.
Het gaat echter naast zorg, ook om welzijnsactiviteiten en specifieke interventies. Denk aan een aantrekkelijke (rookvrije) buitenruimte voor bewegen en ontmoeten. Het gaat ook over toegankelijke voorzieningen, het beperken van werkloosheid en schulden en het creëren van passende en betaalbare huisvesting. Dit is verwoord in het brede ‘Beleidskader Sociaal domein 2019-2022, Gewoon Meedoen’.
Om prioriteiten te bepalen, baseren we ons op ontwikkelingen uit de samenleving, signalen van professionals en gegevens van de GGD Gezondheidsmonitor. Deze zijn onderverdeeld in vijf kaders van het Beleidskader Sociaal Domein Bronckhorst en sluiten aan op het coalitieakkoord 2023 – 2026 ‘Bouwen aan een dienstbaar, leefbaar en sociaal Bronckhorst’
2Gemeente Bronckhorst, (2022). Coalitieakkoord 2023 – 2026 ‘Bouwen aan een dienstbaar, leefbaar en sociaal Bronckhorst’.
.
Deze nota heeft raakvlakken met vele andere thema’s zoals armoedebeleid, vrijwilligersbeleid, etc. Daar gaan we ook nota’s over schrijven. In de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s Sociaal Domein 2023-2026, met de focus op gezondheid en preventie, benoemen we vervolgens subdoelen en concrete acties waar we samen met inwoners, (vrijwilligers) organisaties en andere maatschappelijke partners aan gaan werken. Dit biedt ruimte om in te zetten op onderwerpen die op dat moment relevant zijn. Doen wat nodig is. Vanuit de andere nota’s volgen vervolgens ook uitvoeringsprogramma’s Sociaal Domein’, met de focus op het onderwerp van die nota, zie het overzicht hiervan in bijlage 2.
Algemeen (meerjarig) doel op het gebied van preventie en gezondheid:
In 2026 maken meer mensen gezonde keuzes dan dat ze nu doen.
Leeswijzer
Wat kunt u verwachten van deze nota?
In Hoofdstuk 1 gaan we in op Publieke gezondheid, wettelijke taken, preventie en beleidskaders.
In hoofdstuk 2 lichten we het gedachtengoed van Positieve gezondheid toe.
In hoofdstuk 3 beschrijven we hoe we de toekomst zien en wat we gaan doen. Tevens is een paragraaf gewijd aan ‘Kosteneffectiviteit van preventie’.
In hoofdstuk 4 beschrijven we de huidige stand van zaken en hoe we dat duiden langs de vijf pijlers van het beleidskader sociaal domein.
Het algemeen meerjarig doel dat hieruit volgt, beschrijven we in hoofdstuk 5.
In hoofdstuk 6 gaan we in op de financiën en besteden we aandacht aan toekomstige ontwikkelingen.
In hoofdstuk 7 staat beschreven hoe we het doel gaan evalueren.
Daarna is de bronvermelding weergegeven.
Ten slotte treft u in bijlage 1 een overzicht van de huidige preventieve interventies en bij bijlage 2 een visuele weergave proces beleidsontwikkeling.
Bronvermelding
AO Volksgezondheid/Publieke gezondheid, (2020). Wat is publieke gezondheid?
Driesten,G.& Wessels,K.,(2018). Zo werkt publieke gezondheidszorg.
Geletterdheidinzicht.nl, (2022). Aandeel laaggeletterden naar regio, Bronckhorst.
Gemeente Bronckhorst, (2021). Benchmark Gemeente Bronkhorst.
Gemeente Bronckhorst, (2022). Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Bouwen aan een dienstbaar, leefbaar en sociaal Bronckhorst’.
Gemeente Bronckhorst, (2018). Uitvoeringsplan Alcoholmatiging Gemeente Bronkhorst, 2018-2022.
Gemeente Bronckhorst, (2020). Lokale Inclusie Agenda 2020-2021.
Gemeente Bronckhorst (2022), Omgevingsvisie.
Gemeente Bronckhorst, (2021), Participatie, Uitwerking 2021.
GGD NOG, (2020). Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, Bronckhorst.
GGD NOG, (2020). Gezondheidsmonitor jongvolwassenen gemeente Bronckhorst.
GGD NOG, (2021). Corona Gezondheidsmonitor Jeugd – klassen 2 en 4 Vmbo, Havo, Vwo, Bronckhorst.
GGD NOG, (2021). Gezondheidsmonitor kinderen, gemeente Bronckhorst.
GGD NOG, (2022). Factsheet Vitaal ouder worden in Gelderland.
Kompas Volksgezondheid Noord- en Oost Gelderland, (2020), Bevolkingsomgang, gemeente Bronckhorst.
https://www.kvnog.nl/onderwerpen-bronckhorst/bevolking-bronckhorst/leeftijdsopbouw.
GGZ nieuws, (2021). CBS: 1859 zelfdodingen in 2021, 36 meer dan in 2020, www.ggznieuws.nl.
Lange,de M.& Rozer,J. (2021). Een waarde van preventie in een veranderd sociaal domein. Een quikscan van de literatuur, hoofdstuk 2, Hogeschool van Amsterdam.
Monitor Discriminatiezaken, (2021).Nummer 1 grond, Handicap of chronische ziekte.
Het college voor de rechten van de mens.
Movisie (2018). Feiten en cijfers LHBTI op een rij.
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-08/LHBTI-feiten-cijfers-2018.pdf
Pharos.nl, (2022). Factsheet Sociaal Economische Gezondheidsverschillen (SEGV).
https://www.pharos.nl/factsheets/sociaaleconomische-gezondheidsverschillen-segv/
Pharos, (2019) Gezondheidsverschillen duurzaam aanpakken.
https://www.pharos.nl/wp-content/uploads/2019/05/Gezondheidsverschillen-duurzaam-aanpakken_Pharos_mei-2019.pdf.
Plantinga, A.,(2018). De effecten van armoede op voelen, denken en doen.
Reijgersberg,A.,(2020). Regioplan Aanpak Laaggeletterdheid 2020-2024, Achterhoek, (2020), Stichting ABC.
Van ’t Land, K. e.a. (Juli 2022), Preventie levert veel meer dan gedacht, Voorkomen van ziekte is veel lucratiever dan berekeningen laten zien, Medisch contact.
Veiligheid.nl, (2020). Inwoners 65 jaar en ouder met verhoogd valrisico per gemeente 2020-2025. https://www.veiligheid.nl/kennisaanbod/advies/gemeenten-aan-zet-voor-valpreventie
8RHK, (2022). Projectplan Digivaardige achterhoekers.
Bijlage 1. Overzicht preventieve interventies 2022
•Uitvoeringsplan Alcoholmatiging 2018-2022 (Educatie, wetgeving, handhaving).
•Subsidie 2022 Verslavingspreventie, Uitvoering door Iriszorg in de buurt.
Preventieve activiteiten van sociaal consulenten
•Kies (kinderen in echtscheiding) training
•Kortdurende, lichte ondersteuning
•Vroeg er-op-af
•‘Waakvlam-methode’ (monitoring) bij ingezette reïntegratietrajecten
•Aansluiting bij ondersteuningsteams basisscholen
•Signaleren
•Mantelzorg ondersteuning
•Huurachterstandenoverleg
•Aansluiting bij peuterspeelzaal
•Themabijeenkomsten en training voor mantelzorgers
•Huisbezoeken 75+
•Verbetertraject jonge mantelzorgers
Onderwijs
•Preventieactiviteiten Halt: Voorlichting op scholen over o.a. online veiligheid, groepsdruk, overlast tijdens jaarwisseling
•Weerbaarheidstraining groep 5 t/m 8 door sociaal consulenten (individuele kinderen)
•Sociaal medische indicatie: Kinderopvang
•Initiatieven Stichting Present.
•Kwetsbare jongeren in beeld: jongeren van 23-27 zonder MBO1/2 HAVO of VWO diploma, geen werk en geen inkomen.
•Voorlichting door Moviera en Veilig Thuis
•Project POH/SOH is ook deels preventie (voorkomen van doorverwijzing 2e lijn).
Preventie voor jeugd
•JGZ: Yunio en GGD algemeen
•JGZ: Yunio maatwerkproducten Homestart, Young & Kids, Voorzorg, InHuis Steungezinnen, Thuisbegeleiding.
•JGZ: GGD (extra contactmoment) adolescenten
•Sociaal consulent in zorgteam/ondersteuningsteam
•JMW voortgezet onderwijs
•VVE, (ruime doelgroep beschrijving dus niet alleen taalachterstand maar ook sociaal-emotionele achterstand)
•Kinderopvang / peuteropvang + ‘spreekuur’ sociaal consulent
•POH / SOH bij huisartsen
•Humanitas: Begeleide Omgangsregeling (BOR), Brede maatjesproject Tandem, Thuisadministratie, Steun bij Verlies en Vriendschappelijk Huisbezoek,
•Mee: Integrale vroeghulp
•Graafschap College: sociale raadslieden, school-ex, trajectcoach
•GGD: cursus ‘Nu niet zwanger’
•Kindertaalcoach
Ondersteuning van GGZ-mantelzorgers
•KOPP & Brussen
•Volwassen GGZ-mantelzorgers
•POM-trajecten (preventieve ondersteunende gesprekken voor mantelzorgers)
Combinatiefunctionarissen
•Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)
•Valpreventie
•Jongerensportgroep
•Naschoolse sport
•Vakleerkracht bewegingsonderwijs (17 scholen PO)
•Gezonde school
•Peutergym
•Extra gym
•OldStars sporten
•Wandelgroepen
•NDC
•Ouderen(sport)dag
•1-1 (sport)begeleiding
•Fitgids 55+
•Beweegmakelaar
•Status/nieuwkomers projecten diverse leeftijden (o.a. zwem- en fietslessen)
•SportStart
•Special Gym & Dance
•(Kies je sport) activiteiten
•MQ scan
•Signaleren
•Jongerenwerk
•etc. (werken vraaggericht, gedurende het jaar komen projecten langs).
Amphion Cultuurbedrijf
•Lang leve kunst; diverse activiteiten gericht op het verhogen van de levenskwaliteit voor ouderen (zoals kunst in de brievenbus, kunst aan de keukentafel, fotoclub Samen Kiek’n).
•Cultuureducatie diverse activiteiten gericht op kennismaking met cultuur en erfgoed en de eigen talenten (zoals Muziek Start, CMK-traject, menukaart gericht op kunst maken, beleven en verrijken).