Aanhef
In samenwerking met de gemeenten Doetinchem, Montferland en Oude-Ijsselstreek
Voorwoord
Voor u ligt de nota Integraal Veiligheidsbeleid 2023 – 2026. Met deze nota als fundament werken we met al onze ketenpartners in het veiligheids- en zorgdomein, met onze ondernemers en natuurlijk onze inwoners aan een veilige en leefbare gemeente. Hiermee zeggen we ook dat niet alleen de overheden onze gemeente veilig kunnen houden. We hebben alle partners hierbij nodig.
Het is mooi om te constateren dat we de afgelopen jaren hard gewerkt hebben aan veiligheid en leefbaarheid in onze gemeente, maar we zien ook dat het werken aan veiligheid nooit klaar is. Ook de coronapandemie heeft een enorme invloed gehad op bijvoorbeeld de criminaliteitscijfers. Daar waar de klassieke misdaadcijfers een positieve trend laten zien, zijn er nieuwe fenomenen die voor een verschuiving van de cijfers zorgen. Tijdens de coronapandemie heeft de digitale criminaliteit een vlucht genomen.
Het beleid om tegenwicht te kunnen bieden aan ondermijnende criminaliteit is op orde, het voorkomen dat jongeren in de criminaliteit raken, is en blijft een belangrijke opgave. Kwetsbare jongeren worden door criminelen benaderd en langzaam de criminaliteit ingezogen. Willen we voor de lange termijn de criminaliteit terugdringen dan kunnen we dit alleen maar kunnen doen in samenwerking met ouders, politie, jongerenwerk, onderwijs, HALT en anderen. Samenwerking verder intensiveren is ontzettend belangrijk, want een preventieve aanpak is een van de pijlers van het veiligheidsbeleid.
We staan voor een aantal nieuwe uitdagingen. Deze benoem ik al in dit voorwoord omdat ze echt belangrijk zijn. Hiervoor gaf ik al aan dat er een verschuiving is van traditionele criminaliteit naar meer onzichtbare criminaliteit, zoals ondermijning en cybercrime.
Waar we voor staan is hoe we meer zicht en grip op deze verborgen- en ondermijnende criminaliteit krijgen. We zijn in 2021 gestart met het DatalabGo om beter datagedreven en datagestuurd te kunnen werken, dat is mooi, maar we hebben ook onze ondernemers en inwoners nodig. Zij zijn de ogen en oren van onze gemeente. We moeten gebruikmaken van elkaars kennis, leren van elkaar en samen voor resultaat gaan.
Wij werken samen met andere veiligheidspartners aan de sociale veiligheid van onze gemeente. In deze nota Integraal Veiligheidsbeleid leggen we uit wat we willen bereiken en geven en welke onderwerpen prioriteit krijgen in onze aanpak. Zo zorgen we samen met onze partners voor de uitvoering van de aanpak in onze gemeente.
Het veiligheidsdomein is een zeer dynamisch domein. Ontwikkelingen doen zich voor op het gebied van veiligheid die je niet of niet zo snel ziet aankomen, denk alleen al aan de toename van de digitale criminaliteit tijdens de coronapandemie. We hebben ingezet op verschillende terreinen waarvan een aantal voorrang kreeg zoals personen met verward gedrag en ondermijning.
De belangrijkste stabiele ontwikkeling is de afname van de traditionele criminaliteit, maar we zien ook een andere ontwikkeling namelijk de verschuiving van traditionele criminaliteit naar nieuwe vormen van criminaliteit zoals digitale criminaliteit en ondermijning.
Inwoners zullen hier wellicht in eerste instantie minder van merken, maar de invloed van criminaliteit zoals digitale criminaliteit en ondermijning kan groot zijn. Denk alleen al aan een drugslab in het buitengebied en een hennepplantage in een woonwijk. Dat kan zeer gevaarlijke situaties opleveren.
De gemeente Bronckhorst geeft voor de aankomende vier jaar samen met de andere ketenpartners in het veiligheids- en zorgdomein prioriteit aan:
1Aanpak van ondermijning,
2Effectieve verbinding en versterking van zorg & veiligheid en
3Digitale weerbaarheid en veiligheid (“cybercrime”)
Deze drie thema’s lichten we uitgebreid toe en we leggen daarin ook uit waarom deze onderwerpen prioriteit krijgen. Dit laat onverlet dat wij natuurlijk onze taak blijven vervullen op de reguliere werkzaamheden namelijk, het beschermen van de openbare orde en veiligheid in onze gemeente. Voorts zetten we in op leefbaarheid en veiligheid in de dorpen en het buitengebied. Meer informatiegericht werken wordt een belangrijker onderdeel binnen veiligheid. Dat betekent dat we gebruikmaken van de ontwikkelingen van Datalab Go en de informatie en cijfers van het RIEC, naast de reguliere politiecijfers. Dit zijn instrumenten om ontwikkelingen in de gaten houden en mede op basis daarvan inzet, acties en handhaving bepalen.
We hopen dat deze nota u meer inzicht geeft in de werkzaamheden in het domein openbare orde en veiligheid.
Marianne Besselink
Burgemeester gemeente Bronckhorst
Hoofdstuk 1 Veiligheid algemeen
1.1 Inleiding
Veiligheid is een belangrijke voorwaarde om fijn te kunnen leven, te kunnen wonen, te kunnen werken en een vrijetijdsbesteding te hebben. Iedereen, of dat nu inwoners, ondernemers of bezoekers zijn moeten zich veilig voelen in onze gemeente. De gemeente voert de regie op veiligheid en is samen met andere partners verantwoordelijk voor deze veiligheid. Als gemeente alleen kunnen we niet onveiligheid voorkomen en aanpakken. De gemeente werkt samen met de ketenpartners, van politie en OM tot jongerenwerk en woningcorporaties, inwoners en ondernemers aan het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid binnen de gemeente.
Om deze taak te kunnen vervullen wordt iedere vier jaar door de gemeente een nota Integraal Veiligheidsbeleid opgesteld.
Dit is een wettelijke vereiste op grond van de Politiewet 2012 en is het noodzakelijk om in een veranderende wereld en een dynamisch werkveld de koers elke vier jaar te herijken en bij te stellen. Deze nota is een strategisch beleidsdocument dat wij gebruiken om sturing te geven aan onze lokale veiligheidsaanpak.
In deze nota wordt voor de komende jaren bepaald welke thema’s/onderwerpen prioriteit hebben en in deze nota komt de aanpak op hoofdlijnen aan bod. De ketenpartners moeten vanuit hun eigen verantwoordelijkheid, maar in samenhang met elkaar, uitvoering te geven aan de prioriteitstelling. Samen optrekken onder regie van de gemeente is belangrijk om tot een goede uitvoering te komen.
1.2 Relevante kaders
Deze nota staat niet op zichzelf. Het houdt ook verband met andere beleidsdocumenten, zowel lokaal, regionaal als nationaal. Onderstaande bronnen zijn van belang voor de totstandkoming van het Integraal Veiligheidsbeleid.
Landelijke beleidsdoelstellingen
De landelijke veiligheidsagenda is complementair aan de lokale veiligheidsagenda’s en laat ruimte voor het lokale gezag om de politiecapaciteit en politie-inzet te richten op de lokale en regionale vraagstukken. Het is uiteindelijk aan het gezag om lokaal de prioriteiten te stellen.
De criminaliteitscijfers zijn de afgelopen jaren gedaald in de politieregistratiesystemen en het veiligheidsgevoel binnen politie basisteam Achterhoek West waar de gemeente Bronckhorst onder valt is licht toegenomen
1Bron CBS en onderzoek Moventum inwonerspanel april 2022
.
De traditionele veiligheidsmaatregelen blijven belangrijk en het beleid moet up to date blijven, echter is het doel om meer aan de voorkant van het probleem te komen. Preventie om repressie niet toe te hoeven passen.
Lokaal toezicht en handhavingsbeleid
Naast de regionale en landelijke beleidsdoelstellingen is er ook een verbinding met lokaal beleid namelijk het toezicht en handhavingsbeleid.
Het vakgebied handhaving en openbare orde en veiligheid zijn nauw met elkaar verbonden in de uitvoering van enkele veiligheidsgebieden. Een voorbeeld hiervan is het onderwerp ondermijning. Daarom is, mede na uitkomsten van het onderzoek van de rekenkamer, nadrukkelijk de verbinding en afstemming gezocht met het cluster handhaving bij het opstellen van dit integraal veiligheidsbeleid. In het handhavingsbeleid staat de uitvoering van een aantal overkoepelende veiligheidsthema’s die ook benoemd worden in dit beleid meetbaar geformuleerd.
1.3 Samenwerking in de regio Achterhoek
Veiligheid en criminaliteit gaat over gemeentegrenzen heen. Samenwerking is daarom van groot belang. Die samenwerking is er bijvoorbeeld tussen 76 gemeenten in de politieregio Oost-Nederland met politie en het openbaar ministerie. Er is een Regionale Veiligheidsstrategie die loopt tot eind 2023. Voor het bepalen van de prioriteiten in de Regionale Veiligheidsstrategie is een uitvraag gedaan onder de partners, waaronder ook de gemeente Bronckhorst. De prioriteiten in het Integraal Veiligheidsplan komen overeen met de prioriteiten zoals deze regionaal zijn opgenomen. Wij zetten echter wel wat sterker in op de verbinding tussen zorg en veiligheid.
Er is niet alleen samenwerking op basis van de Regionale Veiligheidsstrategie (op regionaal niveau Oost worden vraagstukken aangepakt die niet iedere gemeente voor zich kan oppakken), maar er is ook samenwerking met het RIEC (aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit) en het Zorg- en Veiligheidshuis Noord Oost Gelderland / Veiligheidskamer Achterhoek (gericht op persoonsgerichte aanpak).
Tenslotte werken we in de Achterhoek nauw samen op allerlei openbare orde en veiligheidsvraagstukken en hebben de gemeenten in Achterhoek West intensief samengewerkt bij de totstandkoming van deze nota.
1.4 Afbakening Het beleidsterrein
Het veiligheidsdomein bestaat uit twee hoofdvelden: sociale veiligheid en fysieke veiligheid.
Sociale veiligheid
Deze nota richt zich op sociale veiligheid. Onder sociale veiligheid wordt verstaan: de mate waarin mensen zich beschermd voelen of beschermd zijn tegen zaken die veroorzaakt worden door menselijk handelen. Het gaat hierbij om de zorg voor veiligheid rond sociale (intermenselijke) relaties en activiteiten. We willen we het veilig samenleven in onze gemeente bevorderen door in te zetten op het voorkomen van overlast en criminaliteit. Ook wordt ingezet op het bevorderen van de sociale cohesie en de leefbaarheid. Sociale cohesie en leefbaarheid dragen bij aan een veilige leefomgeving.
Fysieke veiligheid
Fysieke veiligheid is de mate waarin mensen beschermd zijn of zich beschermd voelen tegen persoonlijk leed door ongevallen en dreigingen van niet-menselijke herkomst.
Doelen en uitgangspunten met betrekking tot de fysieke veiligheid zoals rampenbestrijding, crisisbeheersing en brandveiligheid zijn vastgelegd in het regionaal beleidsplan van de VNOG en komen verder in deze nota niet aan bod. Verkeersveiligheid valt ook onder fysieke veiligheid.
1.5 Terugblik 2020-2023
Om verder te kunnen kijken naar wat nodig is de komende jaren is een terugblik van belang. De afgelopen jaren zijn er aan de hand van het integraal veiligheidsbeleid 2020-2022 verschillende acties uitgevoerd. In deze paragraaf worden enkele van deze ontwikkelingen kort toegelicht.
Ondermijning
De afgelopen jaren is ingezet op de integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit. Dat hebben we gedaan door de samenwerking te intensiveren met netwerkpartners zoals de politie, RIEC
2Regionaal Informatie Expertise centrum
, Openbaar Ministerie, belastingdienst en interne clusters zoals toezicht en handhaving, wonen en werken en zorgen en leren. Ook is er nu structureel binnen de Achterhoek de functie van opgave regisseur ondermijning ter ondersteuning en aanjager van projecten voor de gezamenlijke en gecoördineerde aanpak ondermijning voor alle Achterhoekse gemeenten.
Ook het bestuurlijk instrumentarium voor de aanpak van ondermijning is op orde. Dit zijn onder andere:
-Bibob beleid
3Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur
-Damocles beleid
-Invoering exploitatievergunning
-Lokaal plan van aanpak ondermijning
Er is aandacht gegeven aan bewustwording binnen onze organisatie en er is een lokaal meldpunt ingericht.
De aanpak van concrete signalen en fenomenen worden besproken in het lokaal ondermijningsoverleg.
Ook de verdere ontwikkeling van het keurmerk Veilig Buitengebied en de organisatie van “groene nachten” heeft plaatsgevonden. De gemeente Bronckhorst heeft hiervoor in 2022 als eerste Nederlandse gemeente de tweede certificering uitgereikt gekregen. Het datalab voorziet ons van de juiste data om informatiegestuurd te kunnen werken. Ook hebben we dankzij landelijke versterkingsgelden ondermijning door het RIEC een analyse van ons buitengebied gemaakt.
Kwetsbare personen
Wij werken lokaal en regionaal samen met ketenpartners. Intern zijn er verschillende periodieke en incidentele overleggen om te signaleren, te bespreken en te handelen. De informatie-uitwisseling is verbeterd. De samenwerking is geïntensiveerd met netwerkpartners en interne afdelingen.
De Wvggz
4Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
is ingevoerd en er is een advies- en meldpunt voor inwoners en professionals die zich zorgen maken over iemand die verward gedrag vertoont.
Crises
In een integraal veiligheidsbeleid worden actuele prioriteiten beschreven. Naast deze prioriteiten moet er ook capaciteit worden vrijgemaakt voor andere werkzaamheden. Zo is er de afgelopen jaren ook veel tijd besteed aan twee langdurige crises, de coronapandemie en de vluchtelingenstroom.
1.6 Veiligheid in Bronckhorst
Waar staan we nu en wat verwachten we de komende periode?
Veiligheidsontwikkeling
De afgelopen jaren is ondermijning steeds hoger op de agenda komen te staan, daarnaast zijn er de ontwikkelingen in het sociaal domein waardoor de vakgebieden zorg en veiligheid steeds vaker en intensiever samen moeten werken. De problematiek wordt complexer. Dit zijn thema’s om rekening mee te houden bij vernieuwing van de aanpak.
Elke doelgroep, of het nu gaat om (criminaliserende) jeugd of personen met verward gedrag, vraagt om maatwerk. Nieuwe vormen van criminaliteit (digitale criminaliteit bijvoorbeeld) vragen om nieuwe aanpakken en kennis.
In paragraaf 1.2 is al aangegeven dat we meer naar de voorkant van het probleem willen, meer inzet op preventie. We moeten dan kijken wat gedaan kan worden om problemen te voorkomen (hangt samen met vroegsignalering) en wat bewoners zelf kunnen doen aan hun weerbaarheid
5Weerbaarheid kan worden verstaan in hoeverre iemand zelf in staat is om voor zichzelf op te komen
.
Op alle thema’s en onderwerpen blijft integraal samenwerken een hele belangrijke factor om tot oplossingen en successen te komen. De verschillende domeinen zoals zorg, veiligheid en handhaving kunnen niet meer zonder elkaar.
1.7 Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026
Deze nota gaat feitelijk over criminaliteit. Hoe we met criminaliteit en veiligheid omgaan verandert door de jaren heen en volgt de ontwikkeling van de maatschappij. Hadden we jaren geleden de high impact crimes (woninginbraken, overvallen etc.) nu zijn vormen van criminaliteit minder zichtbaar. Deze vormen van criminaliteit die opkomen betreffen illegale activiteiten die relatief weinig directe slachtoffers maken. De illegale activiteiten hebben vooral impact op het systeem. Het kan dan gaan om impact op internet, infrastructuur, de economie en natuurlijk op onze rechtsstaat en onze samenleving.
De impact is groot, maar verborgen. Denk hierbij met name aan ondermijning. Als er sprake is van ondermijning dan hoeft een inwoner hier niet direct last van te hebben, maar wel indirect omdat het gevolgen heeft voor de maatschappij. Deze vorm van criminaliteit noemen we “hidden impact crimes.” Deze criminaliteit is niet altijd direct zichtbaar en lastig te meten waardoor de gevolgen voor de samenleving ‘verborgen blijven’. Deze nieuwe vormen van criminaliteit vergen een andere aanpak.
Het is niet altijd eenvoudig om te bepalen wat de beste aanpak is. Als overheid “spelen” we op ontwikkelingen in. We moeten innovatiever worden en meer informatiegestuurd werken. Door de coronamaatregelen konden we zien hoe inventief criminelen zijn en hoe zij ervoor zorgen dat hun bedrijfsvoering blijft doorlopen. Recent zien we bij de Oekrainecrisis bij de opvang van deze mensen de landelijke signalen van mensenhandel toenemen.
Dit vraagt om een flexibele en veerkrachtige en integraal opererende overheid. We stellen kaders op voor de komende vier jaar, maar realiseren ons dat als het nodig is, wij flexibel in aanpak en uitvoering zijn en onze prioriteiten bijstellen om te doen wat nodig is. We hebben geleerd dat veiligheid in die zin zich niet goed laat sturen.
Missie en visie
Het is een groot woord “missie” maar als we van een missie spreken dan is ons streven dat bewoners, ondernemers en bezoekers zich veilig voelen in onze gemeente.
Dat veilig voelen doen we vanuit de visie dat wij allen voor deze veiligheidsopgave staan en deze integraal oppakken.
Uitgangspunten
We werken samen met bewoners, ondernemers, veiligheids- en zorgpartners, op lokaal, districtelijk en regionaal niveau en met afdelingen onderling binnen de gemeente. Alleen samen kunnen we een goede veiligheidsaanpak realiseren. We hebben elkaar nodig om de informatiepositie te versterken. Inwoners en ondernemers zien veel, maar melden niet alles. Als we samenwerken en elkaars mogelijkheden en kennis kennen en benutten dan kunnen we resultaten boeken.
Er zijn altijd meer vraagstukken om op te pakken dan beschikbare capaciteit. Dat betekent keuzes maken. DatalabGo, meer informatiegestuurd werken kan daarbij helpen.
Als er de komende vier jaar zich een nieuwe trend voordoet dan vraagt dat flexibiliteit en herprioritering.
Het is belangrijk om de focus te houden op het voorkomen of het beperken van criminaliteit en het beheersbaar houden van de situatie. Als dat niet lukt dan handhaven en zetten we passend bestuurlijk instrumentarium in met politie en/of openbaar ministerie. Zaken die klein zijn moeten we ook klein houden en we zoeken naar passende interventies (bv. de Persoonsgerichte Aanpak, aandacht voor kwetsbare personen die voor de criminaliteit gebruikt worden), maatwerk en een aanpak van het onderliggende probleem. We moeten ook de focus houden op het middel en de kracht van communicatie. Communicatie is helpend bij de aanpak van een veiligheidsvraagstuk.
Bijlage 1. Onderzoeksopzet
Benaderen doelgroep
In opdracht van gemeente Bronckhorst heeft Moventem een onderzoek over veiligheid uitgevoerd onder de 2.054 leden van Bronckhorst Spreekt. De panelleden hebben de mogelijkheid gehad om de vragenlijst in te vullen tussen 13 april en 1 mei 2022.
Er is 1 keer een reminder verstuurd, aan iedereen waar van nog geen ingevulde vragenlijst was ontvangen. Daarnaast was het ook mogelijk om de vragenlijst via een open link in te vullen voor personen die geen panellid zijn.
Deelnemers
In totaal hebben 718 respondenten de vragenlijst volledig ingevuld.
Met het aantal respondenten(718) kunnen met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 3,59% uitspraken worden gedaan over de populatie.