2. Reserves
2.2 Toelichting reserves en voorzieningen
2.2.1 Algemene reserve
De algemene reserve bestaat uit twee delen, een vrij besteedbaar deel en een deel dat dient als buffer voor de opvang van eventuele kosten uit risico’s. De algemene reserve heeft een permanent karakter, de omvang hangt af van het benodigde weerstandsvermogen.
De algemene reserve kan gebruikt worden om risico’s op te vangen en is in principe vrij te besteden. Deze reserve is bedoeld als een buffer voor het opvangen van exploitatietekorten en onvoorziene risico’s of voor het uitvoeren van beleid. Een grote algemene reserve verhoogt de flexibele inzet van middelen. De raad kan er dan voor kiezen om bestemmingsreserves die vrijvallen aan de algemene reserve toe te voegen in plaats van een nieuwe bestemmingsreserve te vormen.
In de gemeente Borne kennen we vier algemene reserves:
1Algemene reserve (deze reserve is onderdeel van het weerstandsvermogen)
2Algemene reserve grondexploitatie (deze reserve is onderdeel van het weerstandsvermogen en wordt alleen ingezet om risico’s uit de grexen op te vangen.)
3Reserve beleidsontwikkeling (Het doel van de reserve is het bekostigen van incidentele beleidsontwikkelingen. Daarnaast dient deze als buffer voor exploitatieverliezen en het opvangen van risico's in algemene zin. De Reserve beleidsontwikkeling is opgebouwd uit de resultaten bij over- en onderschrijdingen van de norm van de Algemene reserve en de Algemene reserve grondexploitatie.)
4Reserve rekeningsaldo voor bestemming (in artikel 42 van het BBV is vastgelegd dat het rekeningresultaat voor bestemming in een aparte reserve wordt weergegeven.)
2.2.2 Bestemmingsreserve
Een bestemmingsreserve is een reserve waar de raad een specifiek doel uit een programma aan heeft verbonden. Bestemmingsreserves hebben een tijdelijk karakter. Zo worden bestemmingsreserves gevormd om binnen een bepaalde tijd een bepaald doel te realiseren of het eventueel afdekken van kosten uit financiële risico’s van projecten of programma’s (bijvoorbeeld: reserve grondexploitatie).
Bestemmingsreserves zijn niet bedoeld om structurele lasten te dekken waarvoor de exploitatie onvoldoende middelen biedt. Want wanneer dat gebeurt, leeft de gemeente feitelijk boven haar stand: dat kan zij nooit lange tijd volhouden.
Het is aan de raad om de instelling, looptijd en voorwaarden rondom de besteding van een bestemmingsreserve te bepalen. Dit gebeurt via een afzonderlijk raadsbesluit of via een kaderstellende nota, waarin spelregels worden vastgelegd.
In de meerjarenraming wordt een overzicht van de beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves opgenomen (art.23 BBV) zodat het voor de gemeenteraad duidelijk is welke ontwikkelingen de komende jaren met betrekking tot de omvang van de reserves verwacht worden. Dit vormt dan ook voor de gemeenteraad een specifiek aandachtspunt als het gaat om haar kaderstellende rol.
Toelichting bij reserves ter dekking afschrijvingen (bestemmingsreserve kapitaallasten)
In het Wijzigingsbesluit BBV van 5 maart 2016 is opgenomen dat op investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut, die vóór de inwerkingtreding van dit besluit zijn gedaan, het BBV van toepassing blijft zoals dat gold op de dag vóór de inwerkingtreding van dit besluit. Dit betekent dat bij meerjarige investeringen het deel dat vanaf 2017 is gerealiseerd, geactiveerd moet worden, ongeacht of er al dekking is voor de kapitaallasten. Mochten er bijdragen van derden zijn, die in directe relatie met het actief staan, dan moeten deze bijdragen in mindering worden gebracht op het geactiveerde bedrag. Indien aan de bijdrage door de derde specifieke voorwaarden voor terugbetaling (meerjarig) zijn gesteld, mag de eventuele verrekening pas plaats vinden als – veelal naar (tijds)evenredigheid aan de voorwaarden is voldaan.
Mochten er eigen middelen zijn, dan kunnen deze middelen in een door de raad in te stellen bestemmingsreserve kapitaallasten worden gestort voor de dekking van de kapitaallasten die uit de activering en de wijze van afschrijven voortvloeien.
Een bestemmingsreserve kapitaallasten moet van voldoende omvang zijn om de kapitaallasten gedurende de gehele vastgestelde afschrijvingsperiode aan de reserve te kunnen onttrekken. Om de volledige kapitaallasten aan de bestemmingsreserve kapitaallasten te kunnen onttrekken, moet het saldo van de bestemmingsreserve kapitaallasten gelijk zijn aan de boekwaarde van de desbetreffende activa.
Wanneer het saldo van de bestemmingsreserve kapitaallasten minder is dan de boekwaarde van de desbetreffende activa, dan kunnen de kapitaallasten slechts naar rato aan de bestemmingsreserve kapitaallasten worden onttrokken. De kapitaallastenreserves zijn gekoppeld aan de betreffende investeringen. Dit houdt in dat wanneer de investering vertraging oploopt de onttrekking evenredig lager zal zijn en vice versa.
Instellen van een bestemmingsreserve
Redenen voor het instellen van een bestemmingsreserve zijn:
•Als egalisatie: het gelijkmatig verdelen van baten en lasten om schommelingen in de exploitatie of tarieven aan derden op te vangen.
•Besteding: een reserve om nu, of te zijner tijd de realisering van activiteiten of projecten mogelijk te maken en de lasten te kunnen dekken.
De gemeenteraad stelt bij het instellen van een reserve vast:
•Wat het doel van de reserve is;
•Wat de looptijd van de reserve is;
•Hoe de dekking van de reserve geregeld is.
Met de uitgangspunten dat:
•Er voor bedragen kleiner dan € 100.000 geen reserves worden gevormd, maar de geraamde lasten direct ten laste van de exploitatie komen;
•Voor het vormen van reserves waarbij het bedrag éénduidig wordt besteed en waar geen nadere besluitvorming nodig is, er geen nieuwe reserves gevormd worden maar deze te registreren onder de Reserve verplichtingen exploitatie;
•Voor bestemmingsreserves waarbij over de uitwerkingen en de uiteindelijke besteding nog niet éénduidig door de gemeenteraad is besloten, een nieuwe bestemmingsreserve te vormen;
•Voor structurele lasten geen reserves worden gevormd.
Toevoegingen en onttrekkingen uit bestemmingsreserves
•Toevoegingen dienen om de reserve op een gewenst niveau te krijgen. De bestemmingsreserve wordt ingezet voor het beleid conform besluitvorming van de raad.
•Onttrekkingen tot € 50.000 uit een bestemmingsreserve kunnen door het college gedaan worden, waarbij er achteraf verantwoording afgelegd wordt. Dit is conform artikel 5 lid 3 van de financiële verordening artikel 212.
Opheffen bestemmingsreserves
•Bestemmingsreserves worden opgeheven wanneer het saldo lager is dan € 25.000.
•Bij het opheffen van bestemmingsreserve valt het saldo vrij in de Reserve beleidsontwikkeling.
•Opheffen van een bestemmingsreserve kan bij de besluitvorming rondom de jaarrekening per balansdatum 31 december of door middel van een apart raadsbesluit.
Verantwoording:
In de begroting en de jaarstukken wordt de staat van reserves en voorzieningen opgenomen. Daarnaast geeft de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing inzicht in de weerstandscapaciteit, de risico’s en het weerstandsvermogen. Jaarlijks wordt bij de jaarrekening een update en analyse gemaakt van de stand van de algemene reserve en de bestemmingsreserves. Dit maakt integraal onderdeel uit van de paragraaf Weerstandsvermogen in de jaarrekening. Ook gedurende het jaar bij de tussentijdse rapportages wordt de raad inzicht verschaft in de stand van zaken rondom reserves en voorzieningen.
Rentetoerekening
Er wordt geen rente berekend over reserves en voorzieningen. Hierop is één uitzondering. Over de Reserve gezondheidscentrum wordt wel rente berekend. De reserve is ontstaan door een schenking van het gezondheidscentrum uit 2002, waarbij in de schenkingsvoorwaarden is vastgelegd dat jaarlijks 4% rente wordt berekend. Wanneer de reserve door incidentele onttrekkingen op termijn volledig is besteed, verdwijnt deze uitzondering.
In bijlage A is een uiteenzetting van de huidige reserves met een toelichting.
4. Weerstandsvermogen
4.2 Opbouw weerstandsvermogen
4.2.1 Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit structurele weerstandscapaciteit en incidentele weerstandscapaciteit:
Structureel:
•Onbenutte belastingcapaciteit
•Structureel begrotingsoverschot komende jaren
Incidenteel:
•Post onvoorzien in de begroting
•Algemene reserve
•Reserve beleidsontwikkeling
•Algemene reserve grondexploitatie
•Incidenteel begrotingsoverschot
4.2.2 Benodigde weerstandscapaciteit
De nota doorontwikkeling risicomanagement beschrijft op basis van de risico’s de benodigde weerstandscapaciteit en de norm voor de ratio weerstandsvermogen.
De verdere uitwerking rondom risico’s wordt beschreven in deze nota.
4.2.3 Norm ratio weerstandsvermogen
Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen wordt een norm vastgesteld.
Het uitgangspunt is om de impact van de risico’s te minimaliseren. Hiertoe is het belangrijk dat het weerstandsvermogen toereikend, of voldoende is. Hierbij is het snijvlak tussen waarderingscijfer C (voldoende) en B (ruim voldoende) het uitgangspunt. Dit komt overeen met een ratio van 1,4.
BIJLAGE A
Overzicht reserves medio 2023
In de gemeente Borne kennen we vier algemene reserves welke beschreven staan in hoofdstuk 2.2.1.:
1Algemene reserve
2Algemene reserve grondexploitatie
3Reserve beleidsontwikkeling
4Reserve rekeningsaldo voor bestemming
Daarnaast kent de volgende bestemmingsreserves:
Omschrijving
Reserve gezondheidscentrum
Raadsbesluit tot instellen
31januari 2002 (Schenking Stichting Gezondheidscentrum Borne) en 27 november 2003 (Fonds Gezondheidszorg)
Doel
Uitsluitend met toestemming van de gemeenteraad gelden uit de reserve aan te wenden voor projecten die de volksgezondheid binnen de gemeentegrenzen te bevorderen.
Saldo per 1 januari 2023
646.746
Gewenste omvang
N.v.t.
Toevoeging/onttrekking
De bestemmingsreserve kan worden aangewend voor projecten ter bevordering van de volksgezondheid binnen de gemeentegrenzen.
Bijzonderheden
Het betreft een éénmalige schenking van het liquidatiesaldo van de stichting Gezondheidscentrum.
Omschrijving
Reserve verplichtingen exploitatie
Raadsbesluit tot instellen
11-12-2008
Doel
Dekking van toekomstige exploitatielasten vanuit de reserve Beleidsontwikkeling. Hierdoor is direct inzicht in de vrij besteedbare ruimte van de reserve Beleidsontwikkeling.
Saldo per 1 januari 2023
101.325
Gewenste omvang
N.v.t.
Toevoeging/onttrekking
Vanuit de reserve Beleidsontwikkeling wordt deze reserve gevoed om toekomstige exploitatielasten te kunnen dekken.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve verplichtingen kapitaallasten
Raadsbesluit tot instellen
11-12-2008
Doel
Dekking van toekomstige kapitaallasten vanuit de reserve Beleidsontwikkeling. Hierdoor is direct inzicht in de vrij besteedbare ruimte van de reserve Beleidsontwikkeling.
Saldo per 1 januari 2023
4.244.377
Gewenste omvang
Ter hoogte van de boekwaarde van de investeringen
Toevoeging/onttrekking
Vanuit de reserve Beleidsontwikkeling wordt deze reserve gevoed om toekomstige kapitaallasten te kunnen dekken.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve Budgetoverheveling
Raadsbesluit tot instellen
B&W besluit 13 januari 2009
Doel
Het in stand houden van incidenteel beschikbaar gestelde budgetten voor een specifiek doel, door middel van overheveling via deze reserve naar het volgende begrotingsjaar.
Saldo per 1 januari 2023
1.470.000
Gewenste omvang
minimaal
Toevoeging/onttrekking
De niet bestede budgetten worden einde van het begrotingsjaar toegevoegd aan de reserve en in het volgende begrotingsjaar weer onttrokken.
Bijzonderheden
Het moet gaan om incidentele (restant)budgetten > € 25.000, waar in het volgende begrotingsjaar geen middelen voor zijn gereserveerd en waarvan het noodzakelijk is dat de prestatie wordt gerealiseerd.
Omschrijving
Reserve onderhoud vastgoed
Raadsbesluit tot instellen
2-6-2009 (bestemmingsreserve egalisatie onderhoud)
Doel
Gelijkmatige spreiding onderhoudskosten van het gemeentelijk vastgoed.
Saldo per 1 januari 2023
1.133.757
Gewenste omvang
Afhankelijk van de planning van het meerjaren onderhoudsplanning (MJOP) vastgoed.
Toevoeging/onttrekking
Op basis van het MJOP.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve decentralisaties Sociaal Domein
Raadsbesluit tot instellen
24-5-2016
Doel
Dekking voor de te maken kosten in verband met de overheveling van de taken van Rijk naar gemeente.
Saldo per 1 januari 2023
267.500
Gewenste omvang
-
Toevoeging/onttrekking
-
Bijzonderheden
Reserve is opgeheven bij de vaststelling van de begroting 2023 op 8-11-2022.
Omschrijving
Reserve Totaalvisie
Raadsbesluit tot instellen
14-11-2016
Doel
Dekking van de lasten m.b.t. de totaalvisie
Saldo per 1 januari 2023
73.000
Gewenste omvang
N.v.t.
Toevoeging/onttrekking
-
Bijzonderheden
Er liggen geen concrete voorstellen meer voor, reserve kan bij de jaarrekening worden opgeheven en het saldo kan vrijvallen.
Omschrijving
Reserve Programma Organisatie
Raadsbesluit tot instellen
16-11-2021
Doel
Dekking van de lasten voor de toekomstige uitvloeiingen van het voormalige programma Organisatie.
Saldo per 1 januari 2023
667.000
Gewenste omvang
N.v.t.
Toevoeging/onttrekking
-
Bijzonderheden
Bestemmingsreserve is voornamelijk bestemd voor alles omtrent digitalisering en de verhuizing naar het Huis van Borne.
Omschrijving
Reserve Bomenplan
Raadsbesluit tot instellen
9-11-2021
Doel
Dekking van de lasten voor de planvorming voor de 1e fase van het 23.374 bomenplan.
Saldo per 1 januari 2023
185.000
Gewenste omvang
N.v.t.
Toevoeging/onttrekking
Jaarlijks worden de gemaakte kosten van de planvorming gedekt uit deze reserve.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve Kapitaalgoederen
Raadsbesluit tot instellen
9-11-2021
Doel
Om de openbare ruimte in de toekomst kwalitatief op orde te kunnen houden.
Saldo per 1 januari 2023
0
Gewenste omvang
Gefaseerde opbouw vanaf 2023
Toevoeging/onttrekking
Vanaf 2023 een structurele dotatie van € 100.000 oplopend tot € 500.000 structureel vanaf 2027 ter dekking van toekomstige investeringen in de openbare ruimte.
Bijzonderheden
De herinrichting van de Spanjaardswijk wordt uit de dotaties bekostigd.
Omschrijving
Reserve Noodfonds
Raadsbesluit tot instellen
15-11-2022
Doel
Inwoners in een financiële noodsituatie ondersteunen middels een renteloze lening
Saldo per 1 januari 2023
400.000
Gewenste omvang
Max. € 400.000
Toevoeging/onttrekking
Een eenmalige storting van € 400.000. Er is nog geen beroep gedaan op deze reserve.
Bijzonderheden
Het is een tijdelijk noodfonds t/m 31-12-2023. Reserve kan worden opgeheven en het niet bestede bedrag kan vrij vallen bij de jaarrekening 2023.
Omschrijving
Reserve Huisvesting en bijbehorende voorzieningen
Raadsbesluit tot instellen
11-7-2023
Doel
Middelen zijn bestemd voor de opgave die er ligt op het gebied van huisvesting, opvang van mensen uit Oekraïne, asielzoekers, statushouders, spoedzoekers en alle bijbehorende voorzieningen.
Saldo per 1 januari 2023
0
Gewenste omvang
-
Toevoeging/onttrekking
Bij de jaarrekening 2022 is € 2.355.000 overschot gerealiseerd op de Oekraïne middelen vanuit het Rijk. Dit bedrag is bestemd in deze reserve in afwachting van nadere besluitvorming.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve Onderwijs Oekraïense oorlogsvluchtelingen
Raadsbesluit tot instellen
11-7-2023
Doel
Een aantal Oekraïense oorlogsvluchtelingen te kunnen laten studeren.
Saldo per 1 januari 2023
0
Gewenste omvang
-
Toevoeging/onttrekking
Bij de jaarrekening 2022 is € 100.000 gereserveerd voor onderwijskosten voor Oekraïense oorlogsvluchtelingen. Bij de jaarrekening worden de werkelijk gemaakte kosten gedekt uit deze reserve.
Bijzonderheden
-
Omschrijving
Reserve Vloedbeltverbinding
Raadsbesluit tot instellen
26-9-2023
Doel
Dekking financiële bijdrage Borne aan de provincie aanleg Vloedbeltverbinding.
Saldo per 1 januari 2023
0
Gewenste omvang
Max. € 5.000.000
Toevoeging/onttrekking
In 2023 eenmalige storting van € 4.941.500 in afwachting van de realisatie van de Vloedbeltverbinding.
Bijzonderheden
Tijdstip van realisatie is onzeker. Zodra de werkzaamheden starten de kosten dekken vanuit deze reserve.
Omschrijving
Reserve Duurzaamheid
Raadsbesluit tot instellen
2-11-2023
Doel
Ter dekking van de lasten uit het programmaplan Duurzaamheid 2024-2027.
Saldo per 1 januari 2023
0
Gewenste omvang
-
Toevoeging/onttrekking
Bij de jaarrekening 2023 worden de overgebleven middelen gestort in deze reserve.
Bijzonderheden
-
BIJLAGE B
Borne kent vier verschillende soorten voorzieningen:
•Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s
•Voorzieningen voor middelen van derden
•Voorzieningen tekorten grondexploitaties
Voorzieningen
Doel
Omvang per 1-1-2023
Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's.
Wet Appa
We zijn verplicht voor de pensioenvorming van (voormalig) bestuurders een voorziening te treffen.
2.030.000
Wachtgeld wethouders
(Oud) wethouders kunnen mogelijk gebruik maken van de wachtgeldregeling. Hiervoor is een voorziening getroffen.
169.000
Onderhoud kapitaalgoederen
Uit de nota kapitaalgoederen die vierjaarlijks opnieuw wordt vastgesteld blijkt hoeveel achterstallig onderhoud Borne heeft. Voor deze omvang dient verplicht een voorziening te worden ingesteld
1.713.000
Verlofsaldo
Er staat een onevenredige hoeveelheid aan bovenwettelijk verlof open dat niet vervalt met een jaar. Hiervoor is een voorziening getroffen.
273.000
IKB verlofsparen
De CAO gemeenten biedt de mogelijkheid voor medewerkers om verlof te sparen. Hiervoor dient een aparte voorziening te worden gevormd.
63.000
Bijstandsdebiteuren
We dienen een voorziening te hebben voor een vordering waarbij de ontvangst onzeker is geworden. Deze zijn onderverdeeld in bijstandsdebiteuren en dubieuze debiteuren.
688.000
Dubieuze debiteuren
We dienen een voorziening te hebben voor een vordering waarbij de ontvangst onzeker is geworden. Deze zijn onderverdeeld in bijstandsdebiteuren en dubieuze debiteuren.
81.000
5.017.000
Voorzieningen voor middelen van derden
Riolering
Leges mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. De voorziening wordt ingezet ter egalisatie van kosten en waar eventuele investeringen uit worden bekostigd. In het nieuwe watertakenplan wordt de investeringssystematiek opnieuw uitgewerkt.
866.000
Reiniging
Leges mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. De voorziening wordt ingezet ter egalisatie van kosten.
904.000
1.770.000
Voorzieningen voor tekorten grondexploitaties
De Veldkamp
We zijn verplicht tekorten op grondexploitaties in een voorziening te storten. Deze voorzieningen worden op de balans gepresenteerd onder voorraden.
7.352.000
7.352.000
Totaal
14.139.000