Cultuurnota

1.2.1 Visie

In een rijke culturele omgeving kunnen inwoners groeien, ontdekken en zich verbinden. De gemeente koestert daarom creativiteit en expressie, omdat kunst en cultuur een onmisbaar deel is van de vitaliteit van onze gemeenschap. Dankzij een rijke mix van lokale talenten, kunstenaars, culturele stichtingen en verenigingen -waaronder erfgoed- in samenhang met andere maatschappelijke organisaties kan de Bornse gemeenschap bloeien en betekenisvol zijn.

1.2.2 Missie

De gemeente Borne stimuleert een ontwikkeling die zo veel mogelijk inwoners voor kortere of langere tijd kunnen deelnemen aan kunst en cultuur. Dat doet zij door kunst en cultuur nog sterker te verbinden met de andere domeinen. Daarnaast blijft de gemeente kunst en cultuur ook zien als een autonome ontwikkeling die vrije expressie nastreeft.

2.1.1 Jeugd en jongeren

Alle Bornse basisscholen nemen deel aan het cultuureducatieprogramma.

Op dit moment (2023) zijn er negen basisscholen in de gemeente. Zij vallen onder de schoolbesturen Stichting Brigantijn en Stichting Katholiek Onderwijs Twenterand.

Cultuureducatie is binnen het basisonderwijs geen verplicht onderdeel in het curriculum. Gemeente Borne vindt het belangrijk dat jongste inwoners hun creatieve kennis en vaardigheden vergroten. Dit doet gemeente Borne door het ondersteunen van de basisscholen op het gebied van cultuureducatie. Met de provinciale subsidie ‘Cultuur aan de Basis (CAB 2.0) 2021-2024’ draagt de provincie Overijssel ook financieel bij aan dit programma. De provincie Overijssel heeft als ambitie voor cultuuronderwijs dat alle leerlingen in het (speciaal) basisonderwijs toegang hebben tot cultuur, waaronder muziekonderwijs. In Borne worden dankzij deze regeling circa 2100 leerlingen per schooljaar bereikt.

Voor de periode 2021-2024 draagt de gemeente financieel bij, ± € 9 per leerling, naast de bijdrage die zij ontvangt uit deze provinciale regeling. Ook dragen de basisscholen een bedrag per leerling bij. Dit was een bedrag van € 7,50 per leerling, vanaf schooljaar 2023-2024 is dit een bedrag van € 15 per leerling. Daarmee is de bijdrage van de scholen verdubbeld. Vanwege de extra bijdrage vanuit het onderwijs heeft ook de provincie haar bijdrage verhoogd. Hiervan wordt het totale programma voor de leerlingen ontwikkeld mede op basis van de behoefte per school. Deze ‘ophoging’ van zowel de scholen als de provincie valt onder de regeling CAB 3.0.

Het cultuureducatieprogramma wordt ontwikkeld door de cultuurcoach, die voor 16 uur per week werkzaam is bij het Kulturhus Borne. De cultuurcoach ondersteunt basisscholen in het borgen van cultuureducatie en stemt het programma af met de Interne cultuurcoördinatoren van elke school.

In juni 2022 is het Lokaal Muziekakkoord getekend door de stichting Brigantijn, St. Stephanus Zenderen, muziekverenigingen: Bornse Harmonie, St. Gregorius, Stedelijk Orkest Borne, Kulturhus, het Lokaal Fonds Borne, de stichting Meer Muziek in de Klas en gemeente Borne. De ambitie die daarin is vastgelegd is: ‘structureel muziekonderwijs voor alle groepen van alle basisscholen in de gemeente. 'Meer Muziek in de Klas' heeft binnen acht jaar een plek in het curriculum van het basisonderwijs gekregen’.

Op dit moment wordt onderzocht hoe hier binnen de scholen uitvoering aan gegeven kan worden. De gemeente heeft voor dit proces een bedrag van € 30.000 per jaar beschikbaar gesteld voor de jaren 2023,2024,2025. Het streven is dat kinderen wekelijks in aanraking te laten komen met muziek, op de basisschool, kinderopvang en BSO.

Binnen het onderwijs is in Borne een groeiende aandacht voor muziek op school. Steeds meer basisscholen sluiten zich aan bij het project ‘Orkest in de klas’. Dit is mede mogelijk gemaakt door het Kulturhus en de lokale muziekverenigingen. De gemeente subsidieert buitenschoolse cultuureducatie voor jongeren bij de muziekverenigingen en overige deelnemers bij de muziekschool. Jaarlijks gaat het om ca. 30 jongeren (HAFABRA).

Aandacht op het basisonderwijs krijgt ook erfgoed en historie, waarmee de kennis wordt overgebracht over de grond waarop de jeugd opgroeien. Zo heeft het Bussemakerhuis educatieve cross-over programma’s over het verleden en in het bijzonder Borne en textiel.

Cultuur is ook terug te vinden in het sociaal domein zoals armoedebeleid. Zo is gemeente Borne aangesloten bij het Jeugdfonds Sport- en cultuurfonds Hengelo- Borne. Dit fonds betaalt geheel of ten dele contributie voor kinderen en jongeren uit gezinnen waar onvoldoende middelen zijn om deel te nemen aan sport en/of cultuur.

2.1.2 Volwassenen

De gemeente vindt het belangrijk dat naast jongeren ook volwassenen hun weg vinden in de kunst en cultuur deelname. Zij kunnen deelnemen aan verenigingsactiviteiten of cursorisch aanbod bij kunstenaars en het Kulturhus. Veel volwassenen weten hun weg te vinden naar het Kulturhus dat structureel onderdak biedt aan de bibliotheek en de muziekschool. Het programmeert voorstellingen, activiteiten en (overige) cursussen.

Binnen de bibliotheek in het Kulturhus kunnen inwoners sinds 2019 terecht in een maakplaats; dit is een samenwerking tussen Tetem en de bibliotheek. Een maakplaats is een verzamelnaam voor fysieke plekken waar technologische ontwikkeling in relatie tot kunst en cultuur centraal staat. De maakplaats is ontstaan uit de samenwerking in de Cultuurregio Twente. Sinds 2022 is er een BasisLab in de bibliotheek. Het BasisLab is een verbreding en verdieping van de maakplaats. Vanaf 2023 is het mogelijk dat een aantal kinderen of volwassenen een middag in de week kunnen werken met een bepaalde techniek, zoals het 3D printen, plotten of digitaal/machinaal borduren.

Het Sociaal Fonds Borne biedt volwassenen met een beperkt inkomen de mogelijkheid om naar een voorstelling te gaan. Daarnaast kan iemand een bijdrage krijgen uit het activiteitenfonds voor kosten van deelname aan sportieve, culturele, educatieve en maatschappelijke activiteiten. Dit fonds komt terug bij het hoofdstuk over de culturele infrastructuur.

6.1.1 Fysieke ruimten

Fysieke voorzieningen in gemeente Borne zijn zowel in eigendom van de gemeente, als in eigendom van stichtingen en verenigingen. Er is niet specifiek aan inwoners gevraagd of de huidige voorzieningen voldoen. Het Bussemakerhuis, Openluchttheater Hertme en de Bornse Synagoge zijn de belangrijke culturele voorzieningen in gemeente Borne die eigendom zijn van diverse stichtingen. Daarnaast hebben enkele verenigingen zoals muziekverenigingen een eigen onderkomen. Ook particulieren, zoals CRAB, hebben een ruimte waarin kunstenaars werken en kunst- en cultuurcursussen aanbieden.

Het Kulturhus huurt het gebouw van gemeente Borne. Hierin zijn onder andere de bibliotheek, een theaterzaal en de muziekschool gevestigd. Daarnaast worden ruimtes verhuurd aan culturele- en maatschappelijke organisaties.

Overige wensen van volwassenen die genoemd zijn tijdens de Bornse Dromendagen is een mobiele muziekkoepel en het idee om samen te zingen in een koor specifiek voor ouderen

7Dit toont aan dat het culturele aanbod in de gemeente Borne niet bij iedereen bekend is.

.

De tekeningen die tijdens de Bornse Dromendagen zijn gemaakt door de jeugd op het gebied van kunst en cultuur gaan vooral over voorzieningen, zoals een bioscoop, theater, Kulturhus, van kastelen tot snoepwinkels, achtbanen en zwembaden. Zie tekeningen impressie in de bijlage.

[Artikel 6.1.1. bevat een kennelijke verschrijving, hier wordt bedoeld: De tekeningen die tijdens de Bornse Dromendagen zijn gemaakt door de jeugd op het gebied van kunst en cultuur gaan vooral over voorzieningen, zoals een bioscoop, theater, Kulturhus, van kastelen tot snoepwinkels, achtbanen en zwembaden. Zie tekeningen in de regeling.]

6.1.2 Openbare ruimte

Het cultuurbeleid en de inrichting van de openbare ruimte zijn nauw met elkaar verbonden. De manier waarop openbare ruimte wordt ingericht, gebruikt en beheerd, heeft invloed op culturele ervaring en culturele beleving van de inwoners. De gemeente heeft kunstwerken in de openbare ruimte staan, die in opdracht van de gemeente worden onderhouden door de Kunstwacht. Bij de uitbreiding van basisscholen in de Bornsche Maten zijn de leerlingen gevraagd hun ideeën over het schoolterrein te tekenen met de bedoeling dit mee te nemen in het ontwerp van het terrein.

De restauratie van het Spanjaardsgemaal draagt bij aan het behoud van cultureel erfgoed. Het verhaal van het Spanjaardsgemaal wordt verteld door middel van video in het gemaal. Dit is een mooi voorbeeld van cultuureducatie en het behoud van cultureel erfgoed geïnitieerd door Bornse inwoners.

6.1.3 Toegang (digitale) informatie en bronnen

Binnen gemeente Borne zijn meerdere lokale media actief zoals dag- en weekbladen, websites en omroepen. BorneBoeit is momenteel de lokale publieke media-instelling in gemeente Borne die onder het mediabestel valt. Er wordt een subsidie gegeven dat gekoppeld is aan een

8In 2023 was dit € 1,30 per huishouden

bedrag per huishouden. De aanwijzing loopt tot 18 augustus 2025. Vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zijn er plannen voor een nieuw mediabestel. De verwachting is dat er een beweging plaatsvindt van lokale omroepen naar streekomroepen. Dit kan gevolgen hebben voor het medialandschap in Borne. Mits voor die tijd de aanvraagprocedure niet verandert met de invoering van het nieuwe mediabestel, dient de gemeente in 2024 bezig te gaan met de nieuwe aanwijzing.

6.1.4 Financiële voorzieningen

Financiële voorzieningen spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen, ontwikkelen en onderhouden van de culturele infrastructuur. Zo heeft de gemeente tijdens de coronaperiode organisaties voor kunst en cultuur een bijdrage verleend op basis van de noden die de organisaties hebben aangegeven.

De gemeente verleent aan enkele organisaties een subsidie. Dit doet zij in verschillende vormen, via eenmalige waarderingssubsidies voor vernieuwende en experimentele projecten en structurele arrangementsubsidies. De financiële bijdrage van de gemeente betreft een cofinanciering die aangevuld moet worden met andere inkomsten, zoals acties, entreegelden, sponsoring, donaties en crowdfunding. Dit vraagt om cultureel ondernemerschap, marketing en creativiteit van organisaties.

Voor kinderen en jongeren uit gezinnen waar een financiële drempel is om deel te nemen aan sport en cultuur, is het Jeugdfonds Sport & Cultuur Hengelo-Borne.

9Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Hengelo-Borne is een stichting

De gemeente draagt financieel bij aan dit fonds.

6.2.1 Fysieke Ruimten

Het uitgangspunt is dat, met betrekking tot de fysieke voorzieningen, de bestaande ruimtes optimaal benut worden. Dit is een samenspel tussen de eigenaren. De rol die het Kulturhus hier in heeft wil de gemeente graag behouden. Gemeente Borne hoeft niet alle voorzieningen binnen haar gemeentegrenzen te hebben. Binnen een redelijke reisafstand zijn er in de cultuurregio Twente diverse voorzieningen. Daarnaast zijn er samenwerkingsverbanden met enkele voorzieningen in Hengelo, zoals de Schouwburg Hengelo met het Kulturhus Borne en Poppodium Metropool met het Openluchttheater Hertme.

6.2.2 Openbare ruimte

Gemeente Borne ziet een belangrijke rol voor kunst en cultuur in de openbare ruimte. Dit kan eventueel op de volgende manieren:

-Inwoners betrekken bij de inrichting van de openbare ruimte met toevoeging van kunst en cultuur. Dit vergroot de betrokkenheid en identiteit van de inwoners.

-Het creëren van leer- en beleefplekken. Dit zijn voorzieningen waar mensen kunnen leren en actief deel kunnen deelnemen aan culturele activiteiten, zoals workshops of plekken waar ze samen kunnen zingen en dansen (amfitheater).

-Door bewegwijzerde kunstroutes de zichtbaarheid van de kunst in de openbare ruimte te vergroten. Hierbij kan bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden moderne technologie zoals QR-codes of augmented reality (AR) en mobiele apps.

6.2.3 Toegang (digitale) informatie en bronnen

In dit digitale tijdperk is informatie gemakkelijker toegankelijk dan ooit. Dit draagt bij om de betrokkenheid van de inwoners bij de lokale kunst en cultuur te vergroten. Met betrekking tot de lokale omroep zijn er vanaf 2026 ontwikkelingen vanuit de Rijksoverheid. Gemeente Borne vindt het belangrijk dat de lokale berichtgeving geborgd blijft.

6.2.4 Financiële voorzieningen

Er komt een nadrukkelijke koppeling tussen de bestaande subsidies voor kunst en cultuur met de maatschappelijke bijdrage van de ontvangende organisatie. Maatschappelijke bijdragen kunnen zijn:

a.Sociale cohesie en inclusie;

b.Persoonlijke ontwikkeling en educatie;

c.Sociale verandering en bewustwording en

d.Samenwerking tussen verschillende leeftijdsgroepen (intergenerationele samenwerking