Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030 ‘Goed wonen in een vitale regio’

Programmalijn 1: Vergroten woningvoorraad en versnelling productie

Onze opgave

De Achterhoekse woningmarkt staat onder een groeiende druk en de woningtekorten zijn hoog. Steeds meer huishoudens hebben moeite om de gewenste woning te kopen of te huren. Als samenwerkende partijen voelen we een hoge urgentie om hier iets aan te doen, om de woningvoorraad te vergroten en de productie van woningen te versnellen. We voorzien een woningvraag tot en met 2030 van 4.800 woningen (Trend-basisscenario).

Naast opgaven op de woningmarkt zien we in de Achterhoek ook een grote opgave in het vinden en huisvesten van voldoende arbeidskrachten. De afgelopen jaren (2010-2020) daalde de beroepsbevolking in de regio met 8.000. De komende jaren wordt een tekort voorzien van circa 1.900 werkenden per jaar tot 2026. De grootste vraag ontstaat door uittreden van werknemers (de vervangingsvraag). Voor een economische ontwikkeling van de regio is de vervanging van deze arbeidskrachten een voorwaarde. Dit gaat met name om arbeidskrachten zonder startkwalificatie en bachelor- en master-opgeleiden. Om onze regionale economie vitaal en toekomstbestendig te houden, is het aantrekken en huisvesten van arbeidskrachten van buiten de regio - waaronder internationale arbeidskrachten - van belang. Het is bekend dat een deel van de hier werkzame arbeidsmigranten over de grens in Duitsland woont en de Duitse regering op dit punt haar beleid wil aanpassen. Hiermee dienen wij in ons woonbeleid rekening te houden. Onder arbeidskrachten verstaan we diverse doelgroepen met ieder hun eigen woonwensen: stagiairs, arbeidsmigranten, kenniswerkers en andere arbeidskrachten.

Tot slot zien we dat onze regio steeds meer in trek is als ‘woonregio’ bij huishoudens uit andere regio’s in Gelderland, Twente en de rest van Nederland. 26% van de vestigers in de gemeenten van de Achterhoek kwam in 2020 uit met name aangrenzende regio’s. Het aandeel Randstedelingen onder de vestigers in de Achterhoek verschilt per gemeente en lag in de periode 2018-2020 tussen de 3,1% en 10%. Deze Randstedelijke huishoudens zijn bovengemiddeld op zoek naar grotere woningen, met name in het duurdere koopsegment.

Wat gaan we doen

We hebben de ambitie om 11.500 extra woningen te realiseren in de Achterhoek. Hiermee gaan we onze woningvoorraad flink en versneld uitbreiden. De regionale productie lag de afgelopen jaren gemiddeld op circa 600 woningen netto per jaar. We streven ernaar dit aantal te verdubbelen naar ruim 1.200 woningen per jaar. De gemeenten, de provincie en het Rijk maken in de Regionale Woondeal onder voorwaarden afspraken om tot en met 2030 in ieder geval 8.390 woningen te bouwen in de Achterhoek (zie bijlage 1 voor de aantallen per gemeente). De gestelde voorwaarden voor deze afspraken zijn: (1) investeringen in bereikbaarheid, (2) financiering van onrendabele toppen van huur- en koopwoningen, (3) voldoende ambtelijke capaciteit en (4) voldoende stikstofruimte.

De 3.110 woningen die leiden tot het geambieerde doel van 11.500 zullen worden ontwikkeld door middel van adaptieve programmering en met vergelijkbare aandelen betaalbare woningen. Bij goede vordering van afspraken in de Regionale Woondeal en gebleken behoefte aan deze extra woningen in de Achterhoek zal het gesprek over het adaptieve deel gevoerd worden, onder meer tijdens de jaarlijkse gesprekken in het kader van monitoring. De eerste stappen hebben we reeds gezet: een deel van de plannen hiervoor liggen in alle gemeenten op de plank (zogenoemde harde en zachte capaciteit). We komen op de volgende manier tot een getal van 11.500 woningen:

•Allereerst anticiperen we op de Primos trendprognose van 2022 en voegen we 5.000 woningen aan onze woningvoorraad toe. Hiermee bouwen we als antwoord op ontwikkelingen als huishoudensverdunning, toename van ouderen, woningtekort onder starters en de huisvesting van bijzondere doelgroepen.

•Daarnaast voegen we voor de binnenlandse en buitenlandse migratie van arbeidskrachten 4.000 woningen toe, bestemd voor reguliere arbeidskrachten en voor de huisvesting van arbeidsmigranten die hier werken maar nog niet wonen;

•Bovendien staan we voor de opgave op de bovenregionale vraag te accommoderen. We willen ruimte bieden voor met name jonge huishoudens en gezinnen van buiten de regio die in onze prachtige regio een prettige woonplek zoeken. De regio Achterhoek heeft mogelijkheden voor woningbouw die er op andere plekken niet meer zijn als gevolg van bodem, waterhuishouding en onder meer de stikstofproblematiek. We hebben de ambitie om voor de bovenregionale vraag 2.500 woningen extra te realiseren.

Met onze woningbouwambitie werken we graag mee aan het aanpakken van de hoge woningnood. Deze stevige woningbouwambitie betekent dat we onze productie moeten opschroeven en focus moeten aanbrengen, maar tegelijkertijd de kwaliteit willen bewaken. Hierbij krijgen de woningbouwplannen voorrang die in schaal danwel kwaliteit het meeste toevoegen aan onze agenda. Tegelijkertijd houden we vinger aan de pols bij de ontwikkelingen op de woningmarkt. We blijven de komende jaren monitoren en adaptief programmeren. Dit betekent dat we extra woningen bouwen of onze woningbouwambities naar beneden bijstellen waar nodig.

Onze aanpak

1Realiseren plancapaciteit

De komende jaren zetten we als regio en afzonderlijke gemeenten stevig in op het realiseren van onze harde en zachte plancapaciteit. We zetten onze energie gericht in en leggen prioriteit bij de bestaande plannen die uitzicht hebben op realisatie (bijvoorbeeld plannen met een planjuridische titel, anterieure overeenkomst etc.). Per gemeente leveren we als gezamenlijke partijen een stevige bijdrage aan de regionale ambities. De gemeenten geven met partijen vorm aan de gewenste woningen en woonmilieus. Hierbij hanteren we kwantitatieve en kwalitatieve kaders uit de woonagenda als uitgangspunt. Dat betekent dat elke gemeente naast het voorzien in de eigen behoefte haar bijdrage levert op het gebied van huisvesting van arbeidskrachten, aandachtsgroepen en de bovenregionale vraag.

2Regionale agendaprojecten

We benoemen regionale agendaprojecten (zie p.9). Regionale agendaprojecten zijn (lokale bundelingen van) projecten die in belangrijke mate bijdragen aan het behalen van de doelen uit deze regionale woonagenda. Wanneer we onze agendaprojecten op een rij hebben kunnen we als regio snel anticiperen en de projecten agenderen in provinciale of nationale investeringsprogramma’s. Ze dienen bijvoorbeeld voor het genereren van middelen om hierin te ondersteunen. Dat kan zowel zijn in versnelling, onrendabele toppen, maar ook in infrastructurele maatregelen. De komende periode werken we de criteria voor onze agendaprojecten nader uit en stellen we de lijst van regionale agendaprojecten samen.

3Regionaal aanjaagteam

We zetten stevig in op voldoende kennis en capaciteit voor onze agendaprojecten. We zetten een regionaal aanjaagteam op met extra capaciteit om knelpunten snel aan te kunnen pakken met specifieke expertise (planologie, planeconomie, milieu, participatie, etc.). We verkennen de komende periode hoe we dit regionale aanjaagteam gaan samenstellen.

4Conceptueel, circulair en biobased bouwen

We gaan innovatie in de Achterhoek stimuleren zodat het bouwtempo omhoog gaat en we tegelijk bijdragen aan betaalbaarheid en klimaatdoelen. Conceptueel en biobased bouwen zien we als een belangrijke innovatie, net zoals circulair inkopen. Deze innovaties vragen een nieuwe manier van samenwerken en nieuwe meetinstrumenten. Onze inzet is erop gericht om materiaalgebruik te reduceren en te verduurzamen in ontwerp. Hiervoor zoeken we aansluiting bij bestaande regionale netwerken zoals Cirkelregio de Achterhoek en SamenbiobasedBouwen. Ook onderzoeken we de mogelijkheden tot verbinding met andere regio’s. We spreken regionaal de volgende zaken af:

Vanuit bouwondernemers/ontwikkelaars, gemeenten en woningcorporaties gaan we het gesprek met elkaar aan over de innovaties die nodig zijn voor de transitie naar biobased en circulair bouwen en de vernieuwde samenwerking die hiervoor nodig is in de regio.

Voor de bestaande plannen gaan gemeenten en woningcorporaties mogelijkheden onderzoeken voor het verhogen van het gebruik van circulaire of biobased bouwmaterialen. Daarbij worden nadrukkelijk wensen van opdrachtgevers en mogelijkheden aan de kant van de bouwers naast elkaar gelegd waardoor we tot een maximaal resultaat kunnen komen.

In de nieuwe woningbouwplannen spannen partijen zich in om (vanaf 2025) zoveel mogelijk hergebruikt of biobased grondstoffen te gebruiken voor de woningen die worden gebouwd. Hiermee sluiten we aan bij de ambities uit het grondstoffenakkoord. Hierin staan de volgende doelen voor de bouw opgenomen: (1) 2050 een volledig circulaire bouweconomie; (2) 50% van de einddoelstelling is in 2030 gerealiseerd.

Gemeenten nemen natuurinclusiviteit en klimaatadaptiviteit mee in de ontwerpopgaven.

Programmalijn 2: Investeren in kwaliteit bestaande woningvoorraad

Onze opgave

Nieuwbouw voegt slechts een fractie toe aan de Achterhoekse woningvoorraad. Als het gaat om de toekomstwaarde van de woningvoorraad, gaat het vooral over de kwaliteit van de bestaande woningen en buurten. En daar liggen tal van opgaven, zowel in de particuliere als sociale woningvoorraad. Kwaliteitsverbetering en verduurzaming zijn nodig om ook in de toekomst comfortabel en gezond te kunnen blijven wonen en goed te kunnen blijven aansluiten op de veranderende woonbehoefte.

De Achterhoekse woningcorporaties bezitten ongeveer 23% van de woningvoorraad en verbeterden de afgelopen jaren zo’n 700-750 woningen per jaar. Het gaat dan om groot onderhoud van woningen, transformatie, sloop/nieuwbouw en het verbeteren van de energetische kwaliteit. Van de particuliere woningvoorraad (77% van de woningvoorraad) hebben we een minder duidelijk beeld. Wel zien we een groeiende bereidheid van woningeigenaren om te investeren in verduurzaming van hun woning: van 20% in 2017 naar 28% in 2020. Dit neemt door de stijgende energieprijzen alleen maar toe. We zien kansen om in gezamenlijkheid de particuliere eigenaren in de Achterhoek de komende jaren verder te stimuleren en ondersteunen in de verduurzaming van hun woning.

Achterhoekers hebben in toenemende mate te maken met stijgende woonlasten. Ook zijn er door oplopende energieprijzen steeds meer zorgen over energiearmoede. De Achterhoekse woningvoorraad (112.750 woningen) bestaat voor een groot deel uit woningen (84%) gebouwd voor 1997. Deze woningen zijn vaak technisch en energetisch verouderd. Momenteel heeft 68% van de Achterhoekse woningen energielabel C of lager. Om de woonlasten voor Achterhoekers betaalbaar te houden, is een investering in verduurzaming en kwaliteitsverbetering van de woningvoorraad nodig. Dit draagt tevens bij aan het vergroten van de toekomstwaarde van de bestaande woningvoorraad en levert een bijdrage aan de CO2-reductie doelstelling in het Klimaatakkoord en het Akkoord van Groenlo.

Het is van belang dat we blijven investeren in de woonomgeving en leefbaarheid in bestaande buurten. Zo zal de leefomgeving van de toekomst klimaatadaptief en gezond zijn en is de nabijheid van voorzieningen en ontmoetingsplekken in de hele regio van belang.

We zijn trots op onze naoberschap en inclusieve gemeenschappen. Sociale verbondenheid leidt tot een aantrekkelijke en veiligere woonomgeving. Inwoners kunnen zo langer zelfstandig blijven wonen. Maar er is meer nodig. Langer zelfstandig wonen in bestaande buurten en kernen vraagt ook om extra inzet en middelen op sociaal gebied: WMO, welzijnswerk, begeleiding en buurtvoorzieningen.

Wat gaan we doen?

We zijn ambitieus en streven ernaar om zoveel mogelijk woningen kwalitatief en energetisch te verbeteren. Met verbeteren bedoelen we verduurzamen, levensloopbestendig maken en/of herstructurering. Het verbeteren van woningen kunnen we over het algemeen niet afdwingen. We zetten daarom in op de nog te verbeteren corporatievoorraad en de 28% van de particuliere eigenaren die wil investeren in het verbeteren van de woning. Daarbij houden we er rekening mee dat dit percentage stijgende is (door de stijgende energieprijzen). Maar ook dat er huiseigenaren zijn die weliswaar zouden willen investeren, maar hier vanwege een lager investerend vermogen niet toe in staat zijn. We starten met de woningen en wijken met de slechtste energetische kwaliteit. Niet alleen vanuit volkshuistelijke opgaven en duurzaamheid, maar ook vanuit leefbaarheid, klimaatadaptatie, sociaal-economische opgaven en wonen en zorg geven we de komende jaren samen een impuls aan de kwaliteit van de bestaande woningen, kernen en buurten.

Onze aanpak

1Verbetering van 7.000 sociale huurwoningen

De Achterhoekse corporaties zorgen voor de woningverbetering van 7.000 woningen tot en met 2030: verduurzamen, levensloopgeschikt maken, sloop/vervangende nieuwbouw. Naast verduurzaming zetten we ook in op het verbeteren van de leefbaarheid. Hierin zoeken gemeenten en corporaties naar actieve samenwerking.

2Verbetering van minimaal 24.000 particuliere woningen

Dit aantal kan groeien. We geven prioriteit aan de woningen die een verbetering het hardst nodig hebben. De Achterhoekse gemeenten, marktpartijen, financiers en zorg- en welzijnsorganisaties ondersteunen samen particuliere eigenaren en verhuurders bij woningverbetering. In beginsel doen we dat via de Baanbrekende aanpak. Het Achterhoeks Energieloket is het centrale aanspreekpunt als het gaat om de ondersteuning van particuliere eigenaren en verhuurders bij de verduurzaming van hun woning. Via een regionaal basispakket voert het Energieloket bewustwordings-, informatie- en adviesdiensten uit voor inwoners van de aangesloten gemeenten. De regionaal vastgestelde Baanbrekende Aanpak vormt de kapstok voor verschillende aanbodgerichte projecten en initiatieven zoals o.a. de One Stop Shop, een aanpak voor Doe-Het-Zelvers en een collectieve aanpak. Zo is het Energieloket doorlopend bezig om de doelgroep in al haar facetten te bereiken, stimuleren en begeleiden bij het verduurzamen van de woning. Daarnaast zetten we in op verduurzamen tijdens natuurlijke momenten zoals verhuizingen en zoeken de verbinding met thema’s als zorg en levensloopbestendigheid (Heerlijk thuis in Huis). We monitoren continu de effectiviteit van de aanpakken, volgen landelijke ontwikkelingen, leren van anderen en passen aan waar nodig. We zetten in op ontzorging van de bewoner door het wegnemen van drempels, vooral voor die doelgroepen die dit het hardst nodig hebben, met extra aandacht voor energiearmoede. We werken nauw samen om aantrekkelijke proposities voor de bewoner te kunnen bieden, waarbij we aandacht hebben voor een gunstig investeringsklimaat, innovatie en opschaling. We zetten in op de grootschalige uitrol van (hybride) warmtepompen waarmee we een grote reductie in het verbruik van gas kunnen bewerkstelligen.

3Verduurzaming van ruim 40 Achterhoekse buurten en kernen

Alle Achterhoekse gemeenten werken samen met partners vanuit hun lokale Transitievisies Warmte aan de verduurzaming en het levensloopbestendig maken van Achterhoekse kernen en buurten. Deze aanpak onderstrepen we in deze regionale woonagenda. We zetten ons gezamenlijk in om in 2030 ruim 40 Achterhoekse buurten en kernen verduurzaamd te hebben (zie bijlage 2).

4Regionale agendaprojecten

Om versneld te kunnen investeren in de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad wijzen we ook binnen deze programmalijn regionale agendaprojecten aan (zie p. 9). Dit zijn projecten die een substantiële bijdrage leveren aan het verbeteren van de bestaande woningvoorraad, buurten en kernen. De komende periode werken we de criteria voor onze agendaprojecten nader uit en stellen we de lijst van regionale agendaprojecten samen.

5Verzwaring elektriciteitsnet

Het wonen van de toekomst kent een sterke verbinding met de gehele energietransitie. De elektrificatie van de warmteproductie, met name door (hybride) warmtepompen en de toepassing van zonnepanelen op daken is van invloed op de netcapaciteit, net als overigens de elektrificatie van mobiliteit. Ook zal in en rondom de gebouwde omgeving steeds meer duurzame energieproductie plaatsvinden om in deze extra elektriciteitsbehoefte te kunnen voorzien. Vanuit de woonopgave zoeken we binnen deze thema’s de verbinding met de Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek, de Gelderse Energie-infrastructuur (GEIS) en de thematafel Circulaire Economie & Energietransitie.

Programmalijn 3: De Achterhoek, een plek voor iedereen

Onze opgave

De betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen in de Achterhoek staat voor veel mensen onder druk. Achterhoekers hebben moeite met het vinden van een passende woning met woonlasten passend bij hun inkomen. Daarnaast is het type aanbod van de woningen in de Achterhoek in toenemende mate een probleem: veel woningen passen niet bij de levensfase of woonbehoefte van woningzoekenden. Met name voor jonge huishoudens, starters, ouderen, arbeidskrachten en aandachtsgroepen geldt dat er een grote behoefte is aan meer betaalbare woningen op de Achterhoekse woningmarkt.

De behoefte aan meer betaalbare woningen komt ook naar voren in de uitkomsten van het Achterhoeks Woonwensen- en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO). Hierin zien we in de komende jaren extra vraag naar goedkope grondgebonden koopwoningen voor met name jonge huishoudens en starters. Het tekort aan grondgebonden koopwoningen tot €300.000 is geraamd op minimaal 1.300 woningen tot 2025. Hiernaast zorgt de vergrijzing voor een toenemende vraag naar levensloopgeschikte of toegankelijke woningen. In de sociale huursector ontstaat een kwalitatieve mismatch tussen vraag en aanbod. De vraag naar levensloopbestendige woningen neemt toe. Het tekort aan sociale huurwoningen is geraamd op circa 650 woningen tot 2025.

De verwachting is dat de trend van extramuralisering en zorg aan huis doorzet. Mensen met een zorgvraag wonen steeds vaker en langer thuis. Langer zelfstandig thuis betekent niet persé thuis in het huis waar ze hun hele leven wonen. Het betekent wel dat er een grote behoefte blijft aan (geclusterde) woningen voor ouderen (circa +3.000 tot 2030), alsook aan voldoende en bereikbare voorzieningen in de woonomgeving (dagelijkse voorzieningen, zorg, ontmoetingsruimtes, dagbesteding, sport en bewegen, etc.). Nieuwbouw en veelal ook het aanpassen van de bestaande woningvoorraad moet in deze woonbehoefte voorzien. Hiernaast heeft de Achterhoek de komende jaren te maken met een toenemende vraag op het gebied van wonen met 24-uurs zorg (circa +770 tot 2030) en een huisvestingsopgave van inwoners die uitstromen uit een intramurale (zorg)instelling (beschermd wonen, maatschappelijke opvang) en diverse groepen met een sociale of medische urgentie.

We zijn ons ervan bewust dat de groeiende zorgbehoefte niet alleen met vastgoed en het toevoegen van woningen kan worden opgelost. Veel ouderen blijven bijvoorbeeld wonen waar ze wonen en daarnaast hebben we ook te maken met een tekort aan arbeidskrachten in de zorg. Naast de huisvestingsopgave staan we samen ook aan de lat voor innovatieve woon-zorg oplossingen.

Wat gaan we doen

We investeren de komende jaren fors in een toename van betaalbare woningen. Hiermee zetten we in op een evenwichtig woningaanbod in de regio. De Achterhoekse gemeenten geven elkaar de ruimte om te bouwen passend bij de lokale behoefte, tegelijkertijd nemen we gezamenlijk onze verantwoordelijkheid om de extra vraag van jonge huishoudens, starters, ouderen, arbeidskrachten en aandachtsgroepen te kunnen beantwoorden. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij de ambities van het Rijk om tot en met 2030 tweederde van de nieuwbouw in het betaalbare segment toe te voegen (zie NWBA). We doen dat door middel van het volgende nieuwbouwprogramma:

•28% sociale huur.

•32% betaalbare koop tot €355.000 (hierin volgen we de betaalbaarheidsgrens gehanteerd door het Rijk) en middenhuur (tot €1.000,- per maand of minder). Binnen het koopsegment hanteren we een extra categorie in het aanbod van betaalbare koopwoningen. Voor starters leggen we de betaalbaarheidsgrens vast op maximaal €250.000.

Veel mensen hebben niet alleen behoefte aan een thuis, vaak hebben zij ook zorg en ondersteuning nodig. We vinden het belangrijk dat Achterhoekers langer zelfstandig thuis kunnen wonen in een gezonde leefomgeving en met eigen regie. We zijn ons ervan bewust dat hierin de kwalitatieve behoefte verandert. Mensen stellen andere eisen dan voorheen aan het wonen en aan de inhoud en manier waarop wonen, welzijn, ontmoeten, diensten en zorg zijn georganiseerd. Niet de zorg maar de mens staat centraal. Ons uitgangspunt hierbij betreft alle facetten van het begrip positieve gezondheid. We vinden dat veel van deze zaken dichtbij onze inwoners geregeld moeten worden: lokale ondersteuningsstructuur op het schaalniveau van de kernen en buurtschappen. Hiervoor zien we veel kansen in woonvormen tussen ‘thuis en het verpleeghuis’: aanleunwoningen, serviceflats, hofjes en woonzorgboerderijen. Het kleinschalig wonen in de vele Achterhoekse kernen en buurtschappen leent zich hier uitermate goed voor. Tegelijkertijd kennen we opgaven die de lokale grenzen overstijgen. Hiervoor gaan we regionaal de krachten bundelen.

Onze aanpak

1Betaalbaarheid in projecten

Alle Achterhoekse gemeenten zorgen voor 28% sociale huur en 32% betaalbare koop tot €355.000 (betaalbaarheidsgrens Rijk) en middenhuur (tot €1.000,- per maand of minder) binnen het totaal van nieuwbouwwoningen op gemeenteniveau. Binnen het koopsegment hanteren we een extra categorie in het aanbod van betaalbare koopwoningen. Voor starters leggen we de betaalbaarheidsgrens vast op maximaal €250.000. Tevens spannen we ons maximaal in om op regionaal niveau minimaal een gelijkblijvend aandeel sociale huur (23%) te houden en het de verschillen daarin tussen gemeenten te verkleinen. Zo zorgen we voor voldoende voorraad en een evenwichtige verdeling over de regio.

2Regionale huisvestingsverordening

Het Rijk werkt aan een wetsvoorstel dat het opstellen van een urgentieverordening en/of huisvestingsverordening door gemeenten voor specifieke aandachtsgroepen verplicht. Deze huisvestingsverordening stellen we regionaal op.

3Regionale woonzorgstrategie

We organiseren een regionaal woonzorgoverleg met corporaties, zorgorganisaties en gemeenten. We leggen in een regionale woonzorgstrategie afspraken vast over welke opgaven we regionaal afstemmen (locaties, kwaliteiten, doelgroepen) en welke we lokaal verder invullen. In het bijzonder hebben we aandacht voor onze definitie van levensloopgeschikt wonen en onze ambities hierop. Naast dat we werken aan een regionale woonzorgstrategie praten we elkaar structureel bij over ontwikkelingen, kennisdeling en monitoring. In 2023 werken alle gemeenten integrale woonzorgvisies uit, een aantal Achterhoekse gemeenten hebben deze al gereed. De provincie heeft in het regionale afstemmingsproces een coördinerende rol.

4Regionale afspraken huisvesting vergunninghouders

In 2023 maken we regionale afspraken over de huisvesting van vergunninghouders. We zoeken uit wat je gezamenlijk regionaal zou kunnen oppakken zodat alle gemeenten hun taakstelling kunnen halen.

5Afspraken woonruimteverdeling huisvesting arbeidsmigranten

In 2023 werken we een regionaal plan uit voor de integrale aanpak van huisvesting van arbeidsmigranten. Naast huisvesting gaat dit ook over registratie, integratie, zorg en communicatie. Ons uitgangspunt hierbij is: arbeidsmigranten (short,- mid- en longstay) verwelkomen we in woningen met kwaliteit, verdeeld over de regio. Voor deze integrale aanpak is samenwerking nodig met partijen buiten deze thematafel, dit pakken we daarom in breder verband en in afstemming met de Thematafel Onderwijs & Arbeidsmarkt op.

6Regionale agendaprojecten

Om de doelstellingen van deze programmalijn te kunnen behalen wijzen we regionale agendaprojecten aan (zie p. 9). Dit zijn projecten die een substantiële bijdrage leveren aan het vergroten van de betaalbare woningvoorraad of het huisvesten van aandachtsgroepen. De komende periode werken we de criteria voor onze agendaprojecten nader uit en stellen we de lijst van regionale agendaprojecten samen.

Programmalijn 4: Wonen als integrale gebiedsopgave

Onze opgave

Naast de woonopgaven staan we als Achterhoek de komende jaren aan de lat voor een aantal andere - aan woningbouw gerelateerde - grote opgaven. Daarbij staat het streven van de regio voor het behoud en de versterking van brede welvaart voor alle Achterhoekers centraal. We hebben met elkaar verschillende opgaven op het gebied van leefbaarheid, inclusiviteit, sociaal-economische positie en gezondheid. Dit zijn thema’s die direct raken aan woongeluk en de kwaliteit van woonomgeving. Daarvoor blijven we investeren in deze opgaven om zo vitaliteit en toekomstbestendigheid van buurten en dorpen te waarborgen.

Blijven investeren in de toekomstbestendigheid betekent ook flink investeren in de bereikbaarheid van én in de regio. Dan gaat het om een verbeterde bereikbaarheid per spoor (onder andere via de RegioExpres), het verbeteren van de doorstroming op de N18, het aanleggen van veilige (snel)fietsverbindingen, een fijnmazig netwerk van deelmobiliteit en het realiseren van een ‘Mobility as a Service’-platform binnen onze regio. Deze ontwikkelingen zijn nodig om onze positie als aantrekkelijke woon-werkregio en toeristische regio te versterken en hiermee onze economische doelstellingen te halen.

Een andere opgave waar we voor staan is de transitie van het landelijk gebied. Door verschillende ontwikkelingen is de verwachting dat er de komende jaren veel agrarisch vastgoed vrij komt. Ook willen we de kwaliteit van onze natuur verbeteren, ons watersysteem robuuster en gezonder maken en streven we naar een klimaatneutrale regio. In aansluiting op de Klimaatnota van het kabinet, de Europese Klimaatwet en vanuit het Akkoord van Groenlo gaan we in de Achterhoek uit van de aangescherpte CO2-reductie van 60% (Coalitieakkoord Rijk 2021 – 2025) en willen we in 2050 volledig circulair zijn.

Kortom, allemaal opgaven die het wonen en vooral ook de woonomgeving raken. Daarin willen we vanuit deze woonagenda de komende jaren slimme koppelingen leggen en ervoor zorgen dat investeringen elkaar versterken. Tegelijkertijd willen we met een gebiedsgerichte benadering binnen de regio ook sturen op differentiatie en complementariteit van woningen en woonmilieus.

Wat gaan we doen

We gaan in ons woonbeleid de komende jaren de slag maken naar integraal denken en werken. Op deze manier kunnen we krachten bundelen en processen en investeringen verbinden. Vanuit de regionale woonagenda benoemen we daarvoor regionale woonstrategieën. Woonstrategieën zijn regionale aanpakken om op integrale wijze invulling te geven aan de woningbouw en transformatieopgaven in alle Achterhoekse gemeenten, passend bij de gebiedseigen opgaven en context. De woonstrategieën dragen bij aan het behalen van onze doelen in deze regionale woonagenda. De onderstaande woonstrategieën zijn opgesteld aan de hand van eerste verkennende gesprekken in de werkateliers. We streven ernaar deze de komende periode verder uit te werken. Hierin zoeken we nadrukkelijk de verbinding met de Achterhoek Visie 2030, onze SDG doelstellingen en ruimtelijke verkenningen in de regio. Op de volgende pagina beschrijven we de vier verschillende Achterhoekse woonstrategieën.

1Vergroten differentiatie woningaanbod in vitale kernen en buurten

De Achterhoekse gemeenten kenmerken zich door een grote diversiteit aan kernen en buurten. Zij vormen een belangrijke sociale kracht in de regio: naoberschap is hier een belangrijke waarde. Voor het versterken van de brede welvaart in de regio is het van belang om de komende jaren te blijven inzetten op de vitaliteit van deze gebieden. Dat betekent het realiseren van een breed aanbod van woningen dat past bij een veranderende vraag, voldoende betaalbare woningen voor de inwoners, draagvlak voor voorzieningen, goede ontmoetingsplekken, mobiliteit op maat (bijvoorbeeld via de GAON-app) en aantrekkelijke en klimaatbestendige openbare ruimte.

Omdat de woningvoorraad in veel kernen en buurten relatief eenzijdig is, willen we op deze plekken het aanbod van woningen en woonconcepten meer differentiëren. Grofweg zullen er meer typologieën moeten komen voor kleine huishoudens (senioren, jonge huishoudens). Ook zullen we bestaande buurten toekomstbestendiger maken door herstructurering van sociale huurwoningen, kwaliteitsverbetering van de bestaande particuliere woningvoorraad en transformatie van commercieel en maatschappelijk vastgoed. Er liggen verspreid over deze kernen en buurten talloze kansrijke inbreidingslocaties. Tegelijkertijd willen we de dorpsranden aantrekkelijk afmaken. We streven ernaar om in elke kern en buurt aanbod te creëren voor jong en oud en voor mensen met een kleinere en grotere portemonnee. Zo zorgen we voor een gedifferentieerde woningvoorraad en dus ook voor een gedifferentieerde bevolkingsopbouw in de kernen. Hiernaast zien we bijzondere kansen voor concepten nabij voorzieningen waar de oudere bevolking langer zelfstandig kan wonen. Ook willen we mogelijkheden bieden voor (collectief) particulier opdrachtgeverschap in de kernen. Bij het aanpakken van de bestaande woningvoorraad kunnen tegelijkertijd buurten klimaatadaptief gemaakt worden.

2Vergroten aanbod van stedelijke woonmilieus

Deze woonstrategie zet in op stedelijk wonen met alle voordelen van de voorzieningen om de hoek en goede bereikbaarheid (openbaar vervoer). Stedelijk wonen gaat over woonmilieus die voorzien in een belangrijke woonbehoefte bij veel (wat kleinere) huishoudens, van jong tot oud. De stedelijke woonmilieus lenen zich eveneens goed voor een breed aanbod van zorgconcepten. Als regio willen we het aanbod van stedelijke woonmilieus verder uitbreiden. Ook kijken we hoe in deze gebieden slimme koppelingen kunnen leggen tussen de woonopgave, de stedelijke economie en de verblijfskwaliteit in stadsharten.

In deze gebieden willen we extra inzetten op functiemenging en op woningen en woonconcepten voor kleine huishoudens, senioren en starters. Maar ook zetten we in op moderne stadswoningen voor grotere huishoudens zoals gezinnen. Dat betekent dat we in stedelijke omgevingen gaan verdichten en compacte en gemengde woonmilieus gaan toevoegen, met hoogwaardige openbare ruimte. Het creëren van autoluwe gebieden met parkeren op afstand en lagere parkeernormen dragen hieraan bij. Dankzij klimaatingrepen creëren we aantrekkelijke groenstedelijke woonmilieus waarin lopen en fietsen het prettigste is.

3Goed en bereikbaar wonen rondom mobiliteits- knooppunten

Deze woonstrategie omvat alle stationsgebieden in de Achterhoek en alle kernen die aantakken op de A18/N18 en waar een stevige gebiedsontwikkeling mogelijk is. Een goede bereikbaarheid is namelijk voor veel Achterhoekers van groot belang om (dagelijks) voor werk of studie goed te kunnen reizen. Binnen de regio, maar ook daarbuiten. Als Achterhoek zetten we de komende jaren in op het realiseren van duurzame, efficiëntere en multimodale mobiliteit. Dat doen we onder meer door te kiezen voor de RegioExpres en hoogwaardig openbaar vervoer. Deze leveren een positieve bijdrage aan het Daily Urban System (DUS) en duurzaam vervoer in de regio: slim, schoon en inclusief vervoer.

Het doel is om in deze gebieden in te zetten op een gemengd woonprogramma, met differentiatie aan woonconcepten voor in het bijzonder kleine huishoudens, talent, arbeidsmigranten en kenniswerkers. Vanzelfsprekend past het programma bij de lokale identiteit van de kern. Rondom het stationsgebied in Doetinchem landt bijvoorbeeld een meer stedelijk programma dan in het gebied rondom de aantakking op de N18 in kernen als Eibergen en Varsseveld. Er is ruimte voor tijdelijk wonen, nieuwe woonconcepten voor kleine huishoudens, starters, ouderen, studenten en stagiairs. En een woonprogramma in combinatie met voorzieningen, werkplekken en vooral verblijfskwaliteit met aandacht voor voetganger en fietser.

4Ruimte voor nieuwe woonconcepten in een toekomstbestendig landelijk gebied

Het landelijk gebied met het afwisselende coulisselandschap en een veelheid aan kleine kernen met sterke gemeenschappen is een van de grote kwaliteiten van de Achterhoek. De verwevenheid van het landschap met wonen en werken is van bijzondere regionale waarde. Tegelijkertijd staat het landelijk gebied aan de vooravond van een aantal grote opgaven: de transitie in de agrarische sector, een toename aan vrijkomende agrarische bebouwing, de stikstofopgave, klimaatadaptatie en droogte, natuurontwikkeling, het bevorderen van meer biodiversiteit en landschapsontwikkeling. We zien kansen om daar waar ruimte vrijkomt de woonopgave te koppelen aan deze ruimtelijke opgaven in het landelijk gebied. Hiermee kunnen nieuwe verdienmodellen ontwikkeld worden die bijdragen aan een goede balans in de kwaliteit van de leefomgeving en daarmee ook een sleutel kunnen zijn voor een integrale gebiedsontwikkeling.

Deze woonstrategie biedt uitgangspunten voor tal van projecten in het gehele landelijk gebied in de regio. Daarbinnen is vanzelfsprekend aandacht voor de verscheidenheid en kleinschaligheid. Het doel is om in het landelijk gebied ruimte te bieden aan nieuwe woonconcepten op de plek van vrijkomende agrarische bebouwing. Ook zien we volop kansen voor (natuurinclusieve) collectieve concepten zoals de Oost Gelrese woondroebels en woon-zorgconcepten. Het buitengebied biedt ook ruimte voor meergeneratie concepten of woningsplitsing. Aanvullend kunnen ruime, groene en exclusieve woonconcepten nabij kernen in het buitengebied jonge huishoudens verleiden om in de Achterhoek te komen wonen en werken. Binnen deze woonstrategie richten we ons op diverse doelgroepen: ouderen, jonge huishoudens en collectieven.

Onze aanpak

1Ruimtelijke verkenning

In 2023 werken we vanuit Achterhoek Ambassadeurs aan een integraal Ruimtelijk perspectief voor de Achterhoek. Dit perspectief is een vervolg op lopende trajecten die in gang gezet zijn in het kader van de voormalige Omgevingsagenda-Oost en traject richting een vitaal landelijk gebied. In dit ruimtelijk perspectief worden opgaven als wonen en werken geïntegreerd met opgaven als natuurherstel, droogte en stikstofreductie bezien. Uiteraard vindt er samenwerking en afstemming plaats met het provinciale traject om tot een gebiedsprogramma te komen zoals het Rijk dat van hen vraagt. De kaders die vanuit het Rijk worden gegeven zullen daarmee doorwerking hebben in het Achterhoekse ruimtelijke perspectief.

2Omgevingswet

De gemeenten benutten de invoering van de Omgevingswet om de integrale aanpak van de woonstrategieën verder uit te werken en op lokaal niveau heldere kaders en afspraken te maken met betrekking tot gebiedsontwikkeling (maatwerk milieudoelen, ontwikkelkader), bovenplanse kosten en participatie. Waar mogelijk werken gemeenten hierin samen en leren van elkaar.

3Regionale agendaprojecten

Om een impuls te geven aan de bovengenoemde woonstrategieën wijzen we regionale agendaprojecten aan (zie p. 9). Dit betreffen projecten die een substantiële bijdrage leveren aan het behalen van de doelstellingen per woonstrategie.