Aanhef
Deel I: Gebiedsanalyse verstevigen sociale basis gemeente Bergen NH2026-2027
Leeswijzer
Voor u ligt de gebiedsanalyse 2026-2027 voor het verstevigen van de sociale basis van de gemeente Bergen. Het document “Gebiedsanalyse & focus 2026-2027 verstevigen sociale basis Bergen” bestaat uit twee delen. Voorliggend eerste deel schetst de beleidsmatige kaders, doelen en opgaven én presenteert een cijfermatige analyse op de belangrijkste opgaven, thema’s en ontwikkelingen met betrekking tot de sociale basis in de gemeente Bergen. Het document bestaat uit verschillende hoofdstukken die elk een specifiek onderwerp behandelen. In deel 2 worden de opgaven en thema’s, op basis van de analyse in deel I concreet vertaald naar beoogde resultaten voor de jaren 2026 en 2027.
Deel I is als volgt opgebouwd:
Het begint met een inleiding met daarin de bestuurlijke kaders: het integraal beleidskader, evenals de lokale doelstellingen en wettelijke taken van de gemeente Bergen. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de opgaven, thema’s en focuspunten, gevolgd door een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en trends die betrekking hebben op de sociale basis in de gemeente Bergen. Daarna volgt een analyse van (nieuwe) cijfers, een verdieping op basis van actuele cijfers over verschillende opgaven zoals Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden. Tot slot bevat deel I een bijlage met een vergelijking van de huidige analyse met het gebiedsplan van 2025, inclusief een overzicht van veranderingen en trends.
Het doel van deze gebiedsanalyse is om zowel beleidsmatig als operationeel inzicht te bieden in de sociale basis van de gemeente Bergen en om richting te geven aan de inzet op de belangrijkste thema’s die bijdragen/bij dienen te dragen aan het verstevigen van de sociale basis. De gebiedsanalyse 2026-2027 bevat cijfers uit de volgende bronnen: Dashboard Zaffier, Veiligheidsmonitor, Woonmonitor, Monitor Jeugd en WMO, GGD gezondheidsatlas en (prognose-) cijfers van CBS.
Opbouw deel II:
Voorliggende gebiedsanalyse is gevoed met de input van de gebiedstafel met ruim 80 maatschappelijke partners op 15 april 2025. De opgaven: Gezond en kansrijk opgroeien, Bestaanszekerheid en Gezond en vitaal ouder worden en de bijbehorende thema’s zijn getoetst bij de partners. De huidige focuspunten voor 2025 zijn besproken en voor 2026 en 2027 aangescherpt waar nodig. In de bijlage van het tweede deel staat ook een ‘was-wordt’-tabel waarin de bestuurlijke prioriteiten van het Integraal Beleidskader “Iedereen doet mee” zijn vertaald naar de drie opgaven en de thema’s die daaronder vallen.
Bijlage 1: analyse verschillen gebiedsplan 2025
Op onderdelen lopen we met u door het gebiedsplan 2025 om aan te kaarten waar zich mogelijk veranderingen hebben voorgedaan. De Bevolkingssamenstelling is nagenoeg gelijk gebleven. De vergrijzing zet door binnen de kernen.
■Gezond en Kansrijk opgroeien – Kansrijke start
1De meeste ouders hebben de zwangerschap positief ervaren (72,6%). In gemeente Bergen rookt 4,6% van de moeders tijdens de zwangerschap. Dit is hoger ten opzichte van 2021 (was toen 3,9%). In Bergen geeft 1,2% van de moeder aan (af en toe) alcohol te hebben gedronken de zwangerschap.
2Een kind dat te vroeg geboren wordt of een te laag geboortegewicht heeft, heeft meer kans op gezondheidsproblemen. Cijfers:
•12,4% werd te vroeg geboren;
•12,3% heeft in een couveuse gelegen;
•19,5% had een laag geboortegewicht (tot 2500 gram)
In de gemeente Bergen is het percentage geboortesterfte, vroeggeboorte, laag geboorte gewicht en baby’s in de couveuse hoger dan in de andere gemeente. De oorzaak hiervan is (nog) niet duidelijk;
3Wanneer een baby minstens drie dagen per week, meer dan 3,5 per dag huilt en niet te troosten is wordt er over een huilbaby gesproken. Volgens 14,7% van de ouders is hun kind een huilbaby geweest;
4Meer ouders geven aan dat ze Informatie hebben gemist tijdens zwangerschap (49,7%). Het vaakst wordt informatie gemist over het zorgen voor de baby, de kraamtijd en over het geven van borstvoeding.
Gezond en Kansrijk Opgroeien (0 t/m 11 jaar)
1De meerderheid van de kinderen is gelukkig. 95,1% van de ouders beoordeelt de gezondheid van hun kind als (zeer) goed. Minder kinderen zijn volledig gevaccineerd. 43,2% van de kinderen heeft een ziekte of aandoening.
2Een kwart van de kinderen heeft problemen op het gebied van emoties, gedrag of sociale contacten. Het percentage ouders dat hun kind niet weerbaar vindt is gestegen. Het regelmatig pesten op school is toegenomen. Het aantal kinderen dat een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt is afgenomen ten op zichte van 2021;
3Meer gezinnen hebben moeite met rondkomen, in Bergen gaat het 19,3% van de gezinnen;
4De meeste kinderen wonen bij beide ouders (85,3%) en 7,4% groeit op in een eenoudergezin. Dit percentage is hoger dan in de regio NHN (6,7%). 9,8% van de ouders ervaart de opvoeding als (heel) moeilijk. 8,5% van de ouders heeft behoefte aan deskundige hulp/advies in verband met opvoeding. 65,5% krijgt hierbij sociale steun van familie en vrienden, dit is afgenomen van 69,2% in 2021;
5Er is een afname te zien in het beeldscherm gebruik onder 4- tot 11 jarigen; minder kinderen hebben een smartphone en het gebruik van sociale media is afgenomen.
Gezond en Kansrijk Opgroeien (12 t/m 15 jaar)
1De inzichten in de mentale en fysieke gezondheid van jongeren (tot 16 jaar) in Bergen blijft in de analyse onveranderd. Dit komt omdat hier geen nieuwe cijfers van zijn (de gezondheidsmonitors van de GGD worden niet jaarlijks uitgevoerd).
Gezond en Kansrijk Opgroeien (16 t/m 25 jaar)
1Rondom de psychosociale problematiek (van jongvolwassenen ervaart 28,7% geen gevolgen (meer) van de coronaperiode. 27,7% ervaart nu nog positieve én negatieve gevolgen, 27,1% uitsluitend positieve gevolgen van de coronaperiode.
2De mentale en fysieke gezondheid van jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar):
a.De mentale gezondheid van jongvolwassenen blijft aandacht nodig hebben. Deze is verslechterd over de periode van 2017-2024. Slechts 63,3% van de jongvolwassenen beoordeelt de eigen mentale gezondheid als goed. Ruim 45% voelt zich enigszins tot sterk eenzaam. 16% van de jongvolwassenen voelt zich vaak tot voortdurend beperkt door psychische klachten. Ruim 22,6% jongvolwassenen had in het afgelopen jaar serieuze gedachten over zelfdoding. Een groot deel (52,1%) ervaart veel stress en prestatiedruk. Vooral studie of school en werk geven veel stress. Ruim 68% herstelt na een moeilijke periode meestal weer snel;
b.Vertrouwen in eigen toekomst is de afgelopen jaren gedaald. 51,2% heeft vertrouwen in de toekomst. Zij hebben de meeste zorgen over de woningmarkt (61,9%) en stijgende prijzen (54,7%);
c.Een kwart van de jongvolwassenen heeft overgewicht. Jonge vrouwen hebben vaker overgewicht dan jonge mannen en overgewicht neemt toe naarmate de leeftijd stijgt. Minder dan één op de drie jongvolwassenen beweegt voldoende volgens de beweegnorm voor volwassenen;
d.Alcoholgebruik is licht gedaald en is vergelijkbaar met het gemiddelde alcoholgebruik in Nederland onder deze groep. 37% is een zware drinker. Jongvolwassenen gokken in Bergen relatief veel online (bijna 25,6%), 3% gokt minstens 1 keer per week online. 0,8% heeft afgelopen jaar geldproblemen gehad door online gokken. Het roken daalt niet, vapen is de afgelopen jaren toegenomen. Ten slotte heeft de meer dan de helft van de jongvolwassenen heeft ooit hasj of wiet gebruikt, ruim 32,9% van de jongvolwassenen gebruikte wel eens harddrugs of partydrugs.
■Bestaanszekerheid
1Voor de inkomens tot 120% is 4% (585) van de minimahuishoudens in beeld. Ongeveer 441 huishoudens zijn nog niet in beeld bij Zaffier. 241 huishoudens ontvangen een bijstandsuitkering. 88% van de minimahuishoudens heeft langdurig (3 jaar of langer) een minimum inkomen. Kinderen in een eenoudergezin groeien 6 keer vaker op in een minima gezin dan een gezin met twee ouders. Eenoudergezinnen zijn oververtegenwoordigd (12%) in de minimapopulatie. 5% van alle huishoudens in Egmond aan Zee heeft een inkomen tot 120% Wsm, dit is hoger dan in andere kernen.
2Minimaproblematiek: 31% maakt gebruik van WMO-voorzieningen, 7% zit in de schuldhulpverlening, 24% jeugdwet op huishoudniveau.
3Bereik van de regelingen ligt rond het gemiddelde van gemeenten met vergelijkbare omvang.
4Het aantal Jongvolwassenen met schulden (excl. studieschuld en hypotheek) lijkt ten opzichte van het gebiedsplan 2025 afgenomen te zijn. Een kwart van de jongvolwassenen heeft moeite met rondkomen.
5Over de taalvaardigheid van inwoners van Bergen zijn geen nieuwe cijfers bekend ten opzichte van het gebiedsplan 2025.
■Gezond en vitaal ouder worden
1Voor volwassenen is er geen nieuwe gezondheidsmonitor uitgevoerd.
a.Ten opzichte van 2020 zijn er in de kernen minder inwoners die hun gezondheid als goed of zeer goed ervaart (van 80,7% naar 71,8%). De afname zien we in elke leeftijdsgroep. Aanhoudende gezondheidsklachten na een coronabesmetting onder 5,5% van de 18 tot 64-jarigen konden daarbij tijdens de meting in 2022 een rol spelen.
b.Onder inwoners zie je een afname van eenzaamheid, met name onder inwoners tussen 18 en 64 jaar. Ernstige eenzaamheid is met 13,1% het grootst in Egmond. In Bergen (9,4%) en Schoorl (7,6%) is dit beduidend lager.
c.Tussen 2020 en 2022 is het aantal inwoners van de gemeente Bergen wat vrijwilligerswerk doet gelijk gebleven. Inwoners tussen 18 en 64 jaar voeren minder vrijwilligerswerk uit. Inwoners boven 65 jaar voeren juist meer vrijwilligerswerk uit.
d.Opvallend is het relatief hoge aantal mantelzorgers in de gemeente Bergen. 17,1% van alle inwoners vanaf 18 jaar is mantelzorger. In Schoorl is ruim 1 op de 5 inwoners mantelzorger. Gemiddeld ligt dit in de regio op 13,3%.
e.Het alcoholgebruik in de gemeente Bergen is met 86,5% nog steeds bovengemiddeld ten opzichte van het landelijke gemiddelde (78,9%). Met name de toename van overmatig en zwaar alcoholgebruik is opvallend. Met name in Egmond is het overmatige en zware alcoholgebruik bovengemiddeld.
f.Qua beweging zijn geen significante verschillen te melden. In de kernen wordt bovengemiddeld bewogen door volwassenen met uitzondering van Egmond. Daar is relatief vaker sprake van obesitas en wordt beduidend minder bewogen.
g.Het aantal WMO-cliënten is in 2023 ongeveer gelijk gebleven.