Programma vrijetijdseconomie Gemeente Bergen

2.1.1. Het DNA van Bergen

Typisch voor Bergen zijn samenvattend de volgende kenmerken:

•De unieke natuur: een schakering van Maas, Maasdal met Maasheggen en uiterwaarden, tot de hoger gelegen Maasduinen en haar heide en bossen. Op een korte afstand is dit landschap zeer aantrekkelijk en goed beleefbaar dankzij routes en voorzieningen aan deze routes;

•De bijzondere ligging: die ervoor zorgt dat Bergen als een stukje buitenland in Nederland aanvoelt;

•Een uitnodigende sfeer die aanspoort tot ontdekkingen: gemoedelijkheid en gastvrijheid van de inwoners, historische bebouwing en akkers, nodigen uit om de verhalen daarachter te ontdekken.

2.2.1 Werkgelegenheid

In totaal is er werkgelegenheid voor 4.300 FTE in Bergen. Gemeente Bergen telde in 2019 370

1Bron: Stichting LISA. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten op de peildatum 1 april.

FTE aan werkgelegenheid in de toeristisch-recreatieve sector. De toeristisch-recreatieve sector is dus goed voor 9% van de totale werkgelegenheid in Bergen (landelijk 7,5%). In Bergen is de toeristisch-recreatieve sector van bovengemiddeld belang als gekeken wordt naar de werkgelegenheid. Seizoenswerk is waarschijnlijk maar gedeeltelijk meegerekend, gezien de peildatum van 1 april; dan zijn veel seizoen werkers nog niet aan de slag. De afgeleide werkgelegenheid is niet inbegrepen in deze percentages.

Voor de gemeente Bergen geldt een afname van 5% tussen 2015 en 2019, terwijl de werkgelegenheid in Noord-Limburg toenam in die periode.

2.2.2 Omvang toeristische overnachtingen

Uit de gegevens over de geheven verblijfsbelasting in de gemeente Bergen blijkt dat in 2019 357.000 overnachtingen plaatsvonden in de gemeente Bergen. In dit cijfer zijn ook de overnachtingen van arbeidsmigranten inbegrepen. Dat is een kleine daling van 2.000 overnachtingen ten opzichte van 2017. In dat jaar werden 359.000 overnachtingen gerealiseerd. De gemiddelde bezetting in Bergen is lager dan elders in Noord-Limburg.

Prognose

Het NBTC prognosticeert tussen 2017 en 2030 een groei van het aantal overnachtingen van inkomend toerisme (vooral uit Europa) van 50%. Met name het aantal Duitse gasten zal groeien, met 100%. Zij verwachten dat binnenlands toerisme groeit met 27%. Onder invloed van Covid-19 is de vraag naar watersportactiviteiten flink gegroeid, zijn korte vakanties in eigen land populair, wordt een meer authentieke/lokale beleving gezocht en is duurzaamheid een thema dat van consumenten meer aandacht krijgt dan voorheen. De verwachting is dat deze trends deels blijvend zijn .

2Nederlandse vakantiemarkt 2030, Trends & Tourism

2.2.3 Omvang dagrecreatieve bezoeken

Het inzichtelijk maken van de omvang van dagrecreatieve bezoeken is complex. In 2019 bracht ZKA Leisure Consultants het rapport Economische betekenis VTE uit. Daarin zijn enkele gegevens opgenomen die richting geven. De aantallen zijn echter schattingen, gedaan op basis van deskresearch en aangevuld met interviews en enquêtes.

Voor Bergen wordt in dat rapport uitgegaan van 2,8 miljoen dagrecreatieve bezoeken in 2017. Bergen is in Noord-Limburg geen grote speler als het gaat om dagrecreatie. De gemeenten die grote dagrecreatieve bedrijven huisvesten (Horst aan de Maas), of waar veel winkelaanbod is (Venlo en Venray), accommoderen beduidend meer dagrecreanten. Bergen ziet meerwaarde in regionale samenwerking op het vlak van aanbodontwikkeling en promotie van dagrecreatie, zodat gebruik gemaakt kan worden van elkaars sterktes.

Uit het rapport van ZKA Leisure Consultants blijkt dat routegebonden dagrecreatie het meest omvangrijke type activiteit is in Bergen; maar liefs 89% van alle dagbezoeken is een routegebonden activiteit. Uit het trendrapport 2020 blijkt dat buitenrecreatie activiteiten (waar routegebonden dagrecreatie onder valt), met € 3,50 per persoon per activiteit, de laagste bestedingen met zich meebrengen. Het hoge percentage routegebonden dagrecreatie zorgt daarmee voor een relatief lage gemiddelde besteding in Bergen door dagrecreanten.

Bezoeken aan natuurgebieden

Naar verwachting vinden de routegebonden bezoeken grotendeels plaats in Nationaal Park De Maasduinen. Het NBTC-NIPO Research deed uitvoerig onderzoek naar het bezoek aan natuurgebieden in Limburg (NBTC-NIPO Research, 2017). Enkele resultaten worden hier weergegeven.

Nationaal Park De Maasduinen (exclusief Landgoed Arcen, Ravenvennen en Zwart Water) trok in 2016 590.000 unieke Nederlandse bezoekers, goed voor zo’n 1,25 tot 1,5 miljoen bezoeken aan het Nationale Park. Buitenlandse bezoekers werden niet onderzocht, terwijl het Nationaal Park ook veel Duitse gasten aantrekt.

Nationaal Park De Maasduinen werd gemiddeld met een 8,1 gewaardeerd. Ter vergelijking: gemiddeld werden de natuurgebieden in het onderzoek gewaardeerd met een 7,9. Uit het onderzoek blijkt daarnaast dat de bestedingen in Nationaal Park De Maasduinen 40% lager liggen dan het gemiddelde van de Limburgse natuurgebieden. De reden hiervoor ligt waarschijnlijk in parkeergelden, die in Nationaal Park De Maasduinen niet geheven worden.

2.2.4 Omvang aanbod

Het totaal aan toeristisch-recreatieve aanbod in Bergen omvat 89 voorzieningen. Deze aanbodlijst is gebaseerd op gegevens vanuit de gemeente Bergen, aangevuld met waarnemingen door Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd.

Tabel 2.1 Aanbod toerisme en recreatie gemeente Bergen

Categorie

Aantal

Omschrijving

Verblijfsrecreatie

45

Omvat het aanbod voor overnachtingsmogelijkheden

Horeca

29

Fastfood, catering, zaalverhuur en bezorgdiensten zijn niet meegenomen

Dagrecreatie

13

Recreatieve voorzieningen en dagactiviteiten

Jachthavens

2

Jachthavens met vaste ligplaatsen, plaatsen voor passanten (al dan niet om te overnachten)

Totaal

89

In Bergen zijn 45 verblijfsrecreatieve accommodaties gevestigd. De ondernemers gaven in het onderzoek aan dat zij gezamenlijk 7.782 slaapplaatsen aanbieden. Er zijn tamelijk veel campings. Zij vertegenwoordigen veruit het grootste aandeel slaapplaatsen, 90% van het totaal. 61% Van de slaapplaatsen op campings zijn vaste plekken en 39% zijn toeristische plekken. Bergen heeft daarmee kwantitatief een mooi aanbod voor de vaste en de toeristische gast.

Bij enkele verblijfsrecreatieve bedrijven zijn er twijfels over de vitaliteit .

3Bron: vitaliteitsonderzoek Noord-Limburg

Het betreft in alle gevallen bedrijven met (bijna) uitsluitend vaste gasten. In totaal vertegenwoordigen deze bedrijven 26% van het totale aantal slaapplaatsen in de gemeente Bergen.

Er spelen enkele grootschaligere verblijfsrecreatieve ontwikkelingen in Bergen. Als deze daadwerkelijk doorgang vinden, neemt het aantal slaapplaatsen toe met 13% en het aantal overnachtingen, naar schatting, met 37 – 50%.

Ook zijn er in Bergen 29 horecazaken, twee jachthavens met 678 ligplaatsen, en 13 dagrecreatieve voorzieningen gevestigd. Bergen is een goede uitvalsbasis voor de talrijke grotere dagrecreatieve voorzieningen in de omgeving, zoals attracties, het winkel- en museale aanbod in Venlo etc.

Typering van het aanbod

De belangrijkste conclusie uit het aanbodonderzoek dat verricht is ten behoeve van dit programma is dat het aanbod, gemiddeld genomen, wat eenzijdig is en zich richt op de consument die gemiddeld wat minder besteed. Ook is een deel van het aanbod verouderd. Dat deel bevindt zich aan het einde van de product-life cycle en daarmee niet toekomstbestendig. Het Leukermeergebied trekt een eigen doelgroep. Op doelgroepen wordt verder in dit rapport dieper ingegaan.

2.2.5 Bestedingen

In onderstaande tabel geven we de economische betekenis van verblijfs- en dagrecreatie weer. Gesteld kan worden dat de bestedingen een ondergrens zullen kennen van € 33 mln. en een bovengrens van € 44,2 mln.

Tabel 2.2 Bestedingen dagrecreatie en verblijfsrecreatie Bergen

Aantallen

Besteding per activiteit/dag

Totaal

Dagrecreatie

2,8 mln.

4Economische Betekenis VTE Noord-Limburg, ZKA Leisure Consultants 2019

€ 11,81

5Toeristische Trendrapportage Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020, gemiddelde besteding per dagrecreatieve activiteit.

€ 33 mln.

Verblijfsrecreatie

357.000

6Gegevens verblijfsbelasting gemeente Bergen 2019

€ 31,30

7Continue Vakantie Onderzoek 2020, besteding per vakantiedag per persoon in Noord-Limburg

€ 11,2 mln

Ontwikkeling van de bestedingen

De bestedingen hangen samen met de cijfers van dagbezoeken en overnachtingen en met het aanbod. Het aanbod is de laatste jaren niet significant veranderd. Op basis hiervan kan ervan uitgegaan worden dat bestedingen wat teruglopen.

5.1.1 Waarom kiest de gemeente voor deze doelgroepen?

1Verbreding naar nieuwe doelgroepen in de verblijfsrecreatie zorgt voor diversiteit. Het huidige aanbodprofiel van de verblijfsrecreatie in Bergen is relatief eenzijdig en richt zich vooral op de verbindingszoeker en rustzoeker; doelgroepen die aan het einde van de product-life-cycle zitten en vaak minder besteden. Dit vraagt om een verbreding van het profiel naar de doelgroepen inzichtzoeker en harmoniezoeker; doelgroepen die qua waarden veel overeenkomsten hebben met de huidige doelgroepen, maar net wat meer kwaliteit en eigentijdsheid zoeken en bereid zijn om wat meer te besteden. Deze verbreding betekent vooral dat meer ingezet moet worden op natuurgerichte voorzieningen van kwaliteit en meer eigentijdse concepten.

2Doelgroepen passen bij Bergen. De verbreding naar inzichtzoeker en harmoniezoeker past bij de kwaliteiten van Bergen: natuur, authentiek landschap, kleinschalige kernen en een buitenlandbeleving. Dat past bij de inzichtzoeker; zij verkennen graag de regio, wandelend, op de fiets en met hun camper. Ook bezoeken ze graag een galerie, landgoederen en erfgoed. Het beter nog bedienen van de harmoniezoeker met verblijfsaccommodatie zal zorgen voor synergie met de dagrecreatie, omdat ze graag gaan winkelen of een dagattractie bezoeken. Deze voorzieningen zijn ook voldoende aanwezig in Bergen of in de regio.

3Er is voldoende vraag. Voor dagrecreatie geldt dat 70% van de bestedingen gerealiseerd worden door inwoners van de regio. De verbindings-, inzicht- en harmoniezoekers behoren onder inwoners van Bergen tot de grotere groepen. Ze vormen samen 53% van de inwoners. Ze zijn ook veel omvangrijker dan gemiddeld in Nederland. Ook in de omliggende gemeenten zijn deze leefstijlen relatief omvangrijk en dus is Bergen aantrekkelijk voor een dagje uit.

4Ondernemers profiteren. Het meeste aanbod voor horeca en dagrecreatie is op dit moment ook aantrekkelijk voor de verbindingszoeker, inzichtzoeker en rustzoeker. Het aanbod mag nog beter worden afgestemd op vooral de inzichtzoeker en harmoniezoeker. De inzichtzoeker en de harmoniezoeker besteden gemiddeld meer aan hun daguitstap of verblijf dan bijv. de verbindingszoeker en rustzoeker.

Hoewel de rustzoeker ook welkom is en passend aanbod kan vinden in Bergen, kiest de gemeente in haar beleid niet actief voor deze leefstijl. Dit ligt in het feit dat deze groep weinig actief is, zich te veel achteraan in de product-life cycle bevindt en de gemeente zich juist wil gaan onderscheiden met meer innovatief en eigentijds aanbod. Dat betekent niet dat afscheid genomen wordt, maar dat meer gericht wordt op andere doelgroepen.

5.1.2 Conclusie kansrijke doelgroepen

Prioritaire leefstijlen zijn inzichtzoeker, verbindingszoeker en harmoniezoeker. Voor de omgeving Leukermeer geldt dat de stijlzoeker en plezierzoeker centraal staan. Zij worden in dit gebied ook goed gefaciliteerd.

Figuur 5.1: Prioritaire leefstijlen voor Bergen

5.2.1 Positionering Bergen als hart van de Maasduinen

De gemeente wil zich als volgt ontwikkelen en positioneren:

De gemeente Bergen ontwikkelt zich tot een kwalitatieve dag- en verblijfsbestemming. Bergen doet dit door zich te positioneren als ‘het hart van de Maasduinen’.

Om deze positionering goed te laten landen, dient het merk De Maasduinen breder (niet alleen het Nationaal Park) geladen te worden en (nog) meer naamsbekendheid te verwerven. Hiervoor ligt ook een plan op tafel, vanuit de transitie van het Nationaal Park in een regionaal landschap, transitie Nationaal Park De Maasduinen – Groenblauwe kroon van Limburg. Er liggen kansen om op korte termijn het plan in gezamenlijkheid, met de stakeholders die zich committeren aan deze transitie, nader te concretiseren.

Het is belangrijk om draagvlak te krijgen voor deze positionering bij stakeholders. Het kan zijn dat sommigen zich niet herkennen in ‘Het hart van de Maasduinen’. Bijvoorbeeld wanneer aanbod verder van het nationale park af ligt. Gezien de sterke merkpositie van de Maasduinen en de mogelijkheden die er liggen voor het regionale landschap, is deze keuze toch een logische. Van belang daarin is dat het merk ‘De Maasduinen’ goed en breed geladen wordt.

Verder uitbouwen van het profiel

Vanuit dit programma vrijetijdseconomie wordt voorgesteld om het merk ‘De Maasduinen’ te laden met de volgende waarden:

Unieke natuur en landschap

De Maasduinen vormen een uniek landschap, bestaande uit o.a. water (vennen, Maas, Maasplassen en beken) bossen, heide, stuifduinen, uiterwaarden met daarin de Maasheggen en woongebieden. Het gebied houdt niet op bij de grenzen van het Nationaal Park; de Maasduinen zijn beleefbaar in de hele regio.

Opgaven om deze waarde verder te versterken en uit te kunnen dragen:

•Het rivierduinengebied, de Maas en Maaspark Well moeten, ook in de beeldvorming, sterker aan elkaar verbonden worden onder de naam Maasduinen. Watersport wordt daarmee ook prominenter onderdeel van de Maasduinen-beleving.

•De Maasduinen moeten daadwerkelijk beleefbaar zijn. De goede wandel-, fiets-, paardrijdstructuren dienen in stand gehouden te worden en de beleving kan plaatselijk versterkt worden. Daarnaast is het interessant om te kijken naar de toegevoegde waarde van vaarroutes.

•Het verbreden naar andere vormen van buitensport is kansrijk bij het versterken van deze waarde. Bijvoorbeeld hardlopen, biowalks, kanoën en suppen passen erg goed bij het regionaal landschap De Maasduinen en de geformuleerde uitgangspunten (passend bij doelgroepen, balans etc.). Aandacht voor zonering is belangrijk. Niet alle buitensporten kunnen overal geaccommodeerd worden.

Rijke cultuur en historie

De Maasduinen herbergen veel verhalen. De Romeinen lieten hun sporen na, het gebied is felbevochten door de jaren heen en verhalen over het leven aan de Maas zijn interessant om te delen. De cultuur in het gebied is in sterke mate beïnvloed door de (historie van de) landbouw, het katholieke geloof en de ligging ten opzichte van Duitsland en de Maas. Kunst mag meer onderdeel worden van het profiel.

Opgaven om deze waarde verder te versterken en uit te kunnen dragen:

•De verhalen in het gebied dienen beter zichtbaar en beleefbaar te zijn. Het verknopen van aanbod aan elkaar en het opwaarderen van aanbod met verhalen biedt kansen. Amateur geschiedkundigen en particuliere musea kunnen een rol spelen hierin.

•Cultuur en historie in Bergen dient toegankelijk te zijn voor alle genoemde kansrijke doelgroepen, dus niet alleen voor de inzichtzoeker die graag alle details tot zich wil nemen, en daar de tijd voor neemt.