Aanhef
Managementsamenvatting
Informatie is een uiterst belangrijk bedrijfsmiddel van de gemeente Bergen. Iedere medewerker is afhankelijk van informatie voor de te verrichten taken. Een betrouwbare informatievoorziening is noodzakelijk voor het goed functioneren van de gemeente als dienstverlener en de basis voor het beschermen van rechten van burgers en bedrijven.
Informatiebeveiligingsbeleid is niet vrijblijvend, het is een wettelijke plicht welke voortvloeit uit wetgeving welke in dit beleidsstuk nader aandacht krijgt.
Het beleid voor informatiebeveiliging uit 2016 wordt hiermee vervangen omdat er zich nieuwe ontwikkelingen voordoen namelijk:
•De komst van een nieuw normenkader voor de gehele overheid, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO2).
•In werking treden van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), Europese wetgeving op het gebied van privacy.
•Per 1-11-2023 in werking getreden Wet politiegegevens (Wpg)
•Vaststelling van de 10 principes voor informatiebeveiliging door de VNG.
•Uitgave dreigingsbeeld informatiebeveiliging voor Nederlandse gemeenten door de Informatiebeveiligingsdienst (IBD, jaarlijks).
Het beleid beschrijft vooral de ambitie, visie en de voorwaarden en uitgangspunten welke nodig zijn om deze te realiseren.
Met dit beleid wordt bijgedragen aan het vergroten van de betrouwbaarheid van de informatievoorziening. Dit valt uiteen in drie begrippen: beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid.
Door periodieke controle, organisatiebrede planning én coördinatie wordt de kwaliteit van de informatievoorziening verankerd binnen de organisatie. Het informatiebeveiligingsbeleid vormt samen met het informatiebeveiligingsplan (IBP) het fundament onder een betrouwbare informatievoorziening. In het IBP wordt de betrouwbaarheid van de informatievoorziening organisatiebreed benaderd. Het plan wordt jaarlijks op basis van naleving van de BIO2, ontwikkelingen, uitgevoerde controles en registraties in het incidentenregister aangepast en indien nodig opnieuw opgesteld. In dit plan zijn alle openstaande taken betreffende informatiebeveiligingsbeleid opgenomen om deze juist te adresseren en in een tijdslijn te plaatsen.
Het bestuur en het management spelen een cruciale rol bij het uitvoeren van dit informatiebeveiligingsbeleid. Het management maakt een inschatting van het belang dat de verschillende delen van de informatievoorziening voor de gemeente heeft, de risico’s die de gemeente hiermee loopt en welke van deze risico’s onacceptabel hoog zijn.
Informatiebeveiliging raakt alle onderdelen van de organisatie. Het is daarom nodig verantwoordelijkheden, rollen, taken en bevoegdheden volstrekt helder te hebben. Hieronder zijn deze benoemd.
•Het college van Burgemeester en Wethouders is integraal eindverantwoordelijk voor de beveiliging van informatie binnen de werkprocessen van de gemeente. Als zodanig stelt het college het informatiebeveiligingsbeleid vast, delegeert de uitvoering aan het MT en informeert de gemeenteraad over dit thema.
•Het MT is verantwoordelijk voor de beveiliging. Zij wordt daarin met adviezen en coördinatie ondersteund door de Chief Information Security Officer (CISO).
•De afdelingsmanagers van de gemeente zijn verantwoordelijk voor de integrale beveiliging van de organisatieonderdelen, eveneens ondersteund door de CISO.
•Het MT zorgt voor het beleggen van taken met betrekking tot beveiliging bij de juiste medewerkers en stimuleert al zijn of haar medewerkers tot het vertonen van een veilige werkwijze.
•De CISO ondersteunt vanuit een onafhankelijke positie de organisatie met betrekking tot het borgen van informatieveiligheid en heeft de mogelijkheid om rechtstreeks aan het management en/of portefeuillehouder te rapporteren.
•De Privacy Officer is samen met de Functionaris Gegevensbescherming het aanspreekpunt voor medewerkers van gemeente Bergen als het om persoonsgegevens gaat. De Privacy Officer is de privacy beheerder en borgt de bescherming van persoonsgegevens binnen gemeente Bergen.
•De Functionaris Gegevensbescherming (FG) is de interne toezichthouder op het gebied van privacy. De FG houdt toezicht op de wijze waarop de organisatie invulling geeft aan maatregelen om aan de privacywetgeving te voldoen.
•De security officer Suwinet is verantwoordelijk voor het zorgdragen, op basis van de richtlijnen met betrekking tot Suwinet (BIO2.0), voor een samenhangend pakket van maatregelen ter waarborging van de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van de informatie binnen het domein dat Suwinet gebruikt.
•Een privacy-ambassadeur is de ogen en oren van de afdeling. In gemeente Bergen is er per afdeling een ambassadeur aangesteld. Deze persoon is het aanspreekpunt voor wat betreft privacy voor zijn of haar afdeling.
Het college van Burgemeester en Wethouders legt verantwoording af over informatiebeveiliging en hanteert daarvoor de ENSIA
1ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatieveiligheid bij gemeenten verder te professionaliseren door het toezicht te bundelen en aan te sluiten op de gemeentelijke Planning & Control-cyclus. Hierdoor heeft het gemeentebestuur meer overzicht over de stand van zaken van de informatieveiligheid en kan het hier ook beter op sturen.
systematiek. Met deze systematiek wordt enerzijds de gemeenteraad op de hoogte gesteld van de stand van zaken en anderzijds de ministeries die namens het Rijk toezicht houden op het gebruik en de kwaliteit van delen van de informatievoorziening. De CISO treedt hierbij op als coördinator.
2. Beleid
2.2 Ontwikkelingen
2.2.1 De BIO2
De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) is vanaf 1 januari 2020 het nieuwe normenkader voor de gehele overheid. Deze baseline is ten opzichte van de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (BIG) meer gericht op risicomanagement. De bestuurders en de (afdelings)managers hebben een prominente rol met betrekking tot informatiebeveiliging en met de komst van de BIO2 een cruciale rol met betrekking tot risicomanagement. Hierbij maken het bestuur en het management op voorhand keuzes en continu afwegingen of informatie in bestaande en nieuwe processen adequaat beveiligd zijn in termen van beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid.
De BIO2 helpt het management bij het nemen van haar verantwoordelijkheid ten aanzien van informatiebeveiliging. In de BIO2 zijn op basis van de generieke schades en dreigingen voor de overheid standaard basisbeveiligingsniveaus gedefinieerd met bijbehorend verplicht in te richten beveiligingsmaatregelen. Dit wil zeggen dat het belang van afdelingsmanagers om te werken volgens de aanpak van de ISO 27001 groter is geworden en daarbij is risicomanagement van belang. Dit houdt voor het management in dat men op voorhand keuzes maakt en continu afwegingen maakt of informatie in bestaande en nieuwe processen adequaat beveiligd zijn in termen van beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Indien naleving (nog) niet volledig mogelijk is, maakt het management de aanwezige risico’s inzichtelijk aan hun stakeholders.
Het management legt verantwoording af over de risicoafweging en over de effectieve invulling van de beheersmaatregelen. Deze verantwoording is onderdeel van de bestuurlijke verantwoording over informatiebeveiliging. De BIO2 biedt hiermee de basis om te zorgen dat informatiebeveiliging geïmplementeerd en geborgd wordt.
2.2.2 De 10 principes voor informatiebeveiliging
De 10 principes voor informatiebeveiliging zijn een bestuurlijke aanvulling op het normenkader van de BIO2 en gaan over de waarden die de bestuurder zichzelf oplegt.
De principes gaan vooral over de rol van het bestuur bij het borgen van informatiebeveiliging in de gemeentelijke organisatie. Deze principes ondersteunen de bestuurder bij het uitvoeren van goed risicomanagement. Als er iets verkeerd gaat met betrekking tot het beveiligen van de informatie binnen de gemeentelijke processen, dan kan dit directe gevolgen hebben voor inwoners, ondernemers en (keten-)partners van de gemeente. Daarmee is het onderwerp informatiebeveiliging nadrukkelijk gewenst op de bestuurstafel. De principes zijn als volgt:
1Bestuurders bevorderen een veilige cultuur.
2Informatiebeveiliging is van iedereen.
3Informatiebeveiliging is risicomanagement.
4Risicomanagement is onderdeel van de besluitvorming.
5Informatiebeveiliging behoeft ook aandacht in (keten)samenwerking.
6Informatiebeveiliging is een proces.
7Informatiebeveiliging kost geld.
8Onzekerheid dient te worden ingecalculeerd.
9Verbetering komt voort uit leren en ervaring.
10Het bestuur controleert en evalueert.
2.2.3 Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten
Het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten geeft een actueel zicht op incidenten en factoren uit het verleden, aangevuld met een verwachting voor het heden en de nabije toekomst. Dit dreigingsbeeld is daarmee het ideale document om focus aan te brengen in het actualiseren van beleid en plannen voor informatiebeveiliging. (zie bijlage 1; dreigingsbeeld 2023 - 2024)
2.2.4 Informatie uit incidenten en inbreuken op de beveiliging
De gemeente kent naast het hierboven genoemde dreigingsbeeld natuurlijk een eigen registratie van de datalekken. Deze registratie geeft ook waardevolle informatie om van te leren en dus zijn incidenten uit het verleden ook nadrukkelijk input bij het actualiseren van het beleid.
2.6 Uitgangspunten
2.6.1 Doelen
De doelen van het informatiebeveiligingsbeleid zijn:
•Het managen van de informatiebeveiliging.
•Adequate bescherming van bedrijfsmiddelen.
•Het minimaliseren van risico’s van menselijk gedrag.
•Het voorkomen van ongeautoriseerde toegang.
•Het garanderen van correcte en veilige informatievoorzieningen.
•Het beheersen van de toegang tot informatiesystemen.
•Het waarborgen van veilige informatiesystemen.
•Het adequaat reageren op incidenten.
•Het beschermen van kritieke bedrijfsprocessen.
•Het beschermen en correct verwerken van persoonsgegevens van burgers en medewerkers.
•Het waarborgen van de naleving van dit beleid.
2.6.2 Belangrijkste uitgangspunten
De belangrijkste uitgangspunten van het beleid zijn:
•Alle informatie en informatiesystemen zijn van belang voor de gemeente, bepaalde informatie is van vitaal en kritiek belang. Het college is eindverantwoordelijke voor de informatiebeveiliging.
•De uitvoering van de informatiebeveiliging is een verantwoordelijkheid van het management. Alle informatiebronnen en -systemen die gebruikt worden door de gemeente Bergen hebben een interne eigenaar die de vertrouwelijkheid en/of waarde bepaalt van de informatie die ze bevatten. De primaire verantwoordelijkheid voor de bescherming van informatie ligt dan ook bij de eigenaar van de informatie.
•Door periodieke controle door de CISO, recordmanager en de IC-medewerker organisatiebrede planning én coördinatie wordt de kwaliteit van de informatievoorziening verankerd binnen de organisatie.
•Het informatiebeveiligingsbeleid vormt samen met het informatiebeveiligingsplan het fundament onder een betrouwbare informatievoorziening.
•In het informatiebeveiligingsplan wordt de betrouwbaarheid van de informatievoorziening organisatie breed benaderd.
•Het plan wordt periodiek bijgesteld op basis van nieuwe ontwikkelingen, registraties in het incidentenregister en bestaande risicoanalyses.
•Informatiebeveiliging is een continu verbeterproces. ‘Plan, do, check en act’ vormen samen
•Het managementsysteem van informatiebeveiliging.
•De gemeente stelt de benodigde mensen en middelen beschikbaar om haar eigendommen en werkprocessen te kunnen beveiligen volgens de wijze zoals gesteld in dit beleid.
•Regels en verantwoordelijkheden voor het beveiligingsbeleid dienen te worden vastgelegd en vastgesteld.
•Iedere medewerker, zowel vast als tijdelijk, intern of extern, is verplicht waar nodig gegevens en informatiesystemen te beschermen tegen ongeautoriseerde toegang, gebruik, verandering, openbaring, vernietiging, verlies of overdracht en bij vermeende inbreuken hiervan melding te maken.
2.6.3 Invulling van de uitgangspunten
Praktisch wordt als volgt invulling gegeven aan de uitgangspunten:
•Het college van B&W stelt als eindverantwoordelijke het informatiebeveiligingsbeleid vast.
•Het MT stelt jaarlijks het informatiebeveiligingsplan (IBP) vast.
•Het MT is verantwoordelijk voor het (laten) uitwerken en uitvoeren van onderwerp specifieke tactische beleidsregels die aanvullend zijn op dit beleid.
•De Chief Information Security Officer (CISO) ondersteunt vanuit een onafhankelijke positie de organisatie bij het bewaken en verhogen van de betrouwbaarheid van de informatievoorziening en rapporteert hierover rechtstreeks aan het management.
•Tijdens P&C-gesprekken dient er aandacht te zijn voor de informatiebeveiliging n.a.v. de rapportage van de CISO. De onderwerpen, die als risicovol worden gezien, moeten tevens worden opgenomen in het IC-plan.
•De afdelingsmanagers zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de informatiebeveiliging voor de processen waarvoor zij verantwoordelijk zijn.
•Hoewel de basiskernregistraties (BRP, PUN, SUWI, BAG, BGT, BRO) en toekomstige basisregistraties belangrijk zijn in het kader van informatiebeveiliging, krijgen zij niet meer of minder voorrang dan andere (primaire) processen binnen de gemeente. Het samenspel van alle processen binnen de bedrijfsvoering is belangrijk voor de missie en de visie van de gemeente en het behalen van de doelen die zijn gesteld.
•Alle medewerkers van de gemeente worden periodiek getraind in het gebruik van beveiligingsprocedures.
•Medewerkers dienen verantwoord om te gaan met persoonsgegevens en andere informatie.
•De coordinatoren dienen erop toe te zien dat de controle op het verwerken van persoonsgegevens regelmatig wordt uitgevoerd, zodat zij kunnen vaststellen dat alleen rechthebbende ambtenaren de juiste persoonsgegevens ingezien en verwerkt hebben.
•De beveiligingsmaatregelen worden bepaald op basis van risicomanagement. Managers voeren QuickScans informatiebeveiliging uit op basis van de BIO2.0 om deze risico-afwegingen te kunnen maken.
2.6.4 Randvoorwaarden
Belangrijke randvoorwaarden zijn:
1De werkgever zorgt voor een veilige, digitale werkomgeving.
2De informatiebeveiliging maakt deel uit van afspraken met ketenpartners.
3Alle medewerkers van de gemeente worden periodiek getraind in het gebruik van beveiligingsprocedures. Medewerkers kennen de beveiligingsprocedures en gebruiken deze procedures. Medewerkers zijn daarnaast op de hoogte van eisen die vanuit wet- en regelgeving aan hun bedrijfsprocessen gesteld worden en kennen deze kaders.
4Medewerkers gaan verantwoord om met (persoons)gegevens en andere informatie(systemen), spreken elkaar aan op onveilig gedrag en melden mogelijke hiaten direct aan de leidinggevenden.
5Kennis en bewustzijn van informatiebeveiliging en omgaan met persoonsgegevens binnen de organisatie dienen actief bevorderd en geborgd te worden.
6Er zijn voldoende maatregelen geïmplementeerd die zorgen dat kwetsbaarheden in bedrijfsprocessen worden verkleind. Hierdoor worden informatiebeveiligingsincidenten verkleind en de effecten van de incidenten beperkt.
7De werknemer gaat zorgvuldig om met zijn gebruikersnaam, wachtwoord. Deze gegevens zijn strikt persoonlijk en worden geheimgehouden.
8De werknemer zorgt ervoor dat bij het verlaten van de werkplek het beeldscherm wordt beveiligd (zogenaamde schermbeveiliging).
9De werknemer zorgt ervoor dat derden geen mogelijkheid tot inzage hebben in bedrijfsgegevens, dat wil zeggen noch op het beeldscherm, noch in bestanden of op papier.
10De werknemer hanteert te allen tijde een ‘clean desk policy’.
11Het is de werknemer niet toegestaan om gegevens toebehorende aan de werkgever op te slaan in een andere omgeving dan die van de werkgever.
12Het is de werknemer expliciet niet toegestaan om bedrijfsgegevens op een eigen apparaat lokaal op te slaan of voor privégebruik aan te wenden (‘zero footprint’). Ook niet op een externe geheugenschijf, chip, USB-stick, openbare Cloud diensten zoals Google Drive, Dropbox, WeTransfer etc.
13Jaarlijks wordt een informatiebeveiligingsplan opgesteld onder leiding van de CISO, gebaseerd op:
a.De uitkomsten van de jaarlijkse Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA);
b.Het dreigingsbeeld gemeenten van de IBD;
c.De door de afdelingsmanagers ingebrachte onderwerpen voor de informatievoorziening waarvoor zij verantwoordelijk zijn;
d.Incidenten die de voorgaande jaar zijn gemeld.