Aanhef
Voorwoord
Veel mensen die werken in de jeugdzorg doen dat vanuit een bewuste keuze om te werken aan een betere jeugdzorg. Om ervoor te zorgen dat de jeugdige zich optimaal ontwikkelt.
Sinds 2015 ligt de coördinatie van de jeugdzorg bij de gemeente. In Zuid-Limburg pakken gemeenten die taak samen op in de Jeugdhulpregio Zuid-Limburg. De meeste jeugdigen groeien gezond, veilig en kansrijk op.
Het is echter een opgave van ons allemaal om alle jeugdigen zo goed mogelijk te ondersteunen in hun ontwikkeling. We zijn immers allemaal een kind geweest met unieke ervaringen.
Of we zijn zelf ouder, een broer of zus, een oom of tante, een opa of oma van een jeugdige.
Allemaal hebben we wel ervaringen met jeugdigen en ouders die een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Het belangrijkste daarbij is dat we echt luisteren naar wat zij te vertellen hebben, wat zij nodig hebben om hun perspectief te bereiken. Dat luisteren doen we samen, overal waar een vraag gesteld wordt. We verleggen in de komende periode de blik van integraal werken in de jeugdzorg naar integraal (samen)werken met de omgeving, zoals het onderwijs, GGD, de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en welzijn.
Samen luisteren en verbinden omdat we ons er samen sterk voor maken om iedere jeugdige een perspectief op de toekomst te bieden!
Samenvatting
De 16 Zuid-Limburgse gemeenten delen een ambitie: alle jeugdigen in onze regio groeien gezond, veilig en kansrijk op. Dit gezamenlijke beleidskader schetst de ontwikkelopgaven waar de gemeenten in Zuid-Limburg voor staan.
Daarbij is de missie “Ik ben wie ik wil zijn en waar ik wil zijn!”. In de visie ‘Het label eraf!’ gaat het erom dat de jeugdige centraal staat.
Zorg en ondersteuning stemmen we zoveel mogelijk af op de jeugdige en zijn/haar ouder(s) en wordt zo dichtbij mogelijk geboden in de vertrouwde omgeving, passend bij de behoefte van de jeugdige. De meeste jeugdigen groeien gezond, veilig en kansrijk op zonder hulp en ondersteuning van de Jeugdwet. Beschermende factoren zorgen dat het goed met hen gaat.
Deze beschermende factoren willen we samen met jeugdigen en ouders versterken. Zo sluiten wij aan bij de leefwereld en is deze leidend in al ons handelen. Gelijke kansen en mee kunnen doen in de samenleving voor iedereen.
Voor het realiseren van deze ambitie is het belangrijk dat we de verbinding maken en houden met de landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda. In de regio Zuid-Limburg leggen wij nadrukkelijk deze verbindingen alsook de verbinding met onze eigen regionale ambities op andere terreinen, zoals trendbreuk.
De gemeenten werken samen om de zorg voor de jeugd te organiseren. We stellen gezamenlijk de kaders op, waarbij ruimte is voor “couleure locale”. Zo kopen de gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voerendaal zelf de ambulante jeugdhulp in. De samenwerkingsstructuur in Zuid-Limburg, met alle afspraken tussen gemeenten onderling en met zorgaanbieders is uitgewerkt in de Regiovisie op governance.
Afgelopen beleidsperiode 2019-2022 is ingezet op normaliseren (o.a. ambulantisering en de doelgroeparrangementen), integraliteit (o.a. 1 integrale crisisdienst en 1 integraal contract voor de Gesloten en Intensief Klinische Jeugdhulp) en sturen op resultaat (ontwikkeling van het dashboard en prognosemodel). We zijn er echter nog niet, er liggen nog grote opgaven voor ons. Waar we de afgelopen periode vooral hebben ingezet op de ontwikkeling van jeugdzorg zelf, gaan we nu investeren in het brede systeem, over de domeinen heen, zodat de resultaten die we boeken blijvend zijn.
Deze ambitie is groot en we realiseren ons dat de wereld niet maakbaar is. Als we echter blijven doen wat we deden, krijgen we hetzelfde resultaat. Daarom zetten we de komende beleidsperiode 2024-2028 in op het centraal stellen van de jeugdige én de ouder(s). Het daadwerkelijk luisteren naar wat zij nodig hebben om op te groeien tot een volwassene die zelfredzaam is en kan meedoen in de maatschappij. Zij brengen hun eigen perspectief in kaart. Daaruit kan blijken dat soms ook géén jeugdzorg nodig is om dat perspectief te bereiken (normaliseren). Als wel jeugdzorg nodig is, dan doen we dat integraal met datgene wat er nog meer nodig is in het gezin.
En in relatie met de andere regionale ontwikkelingen als Trendbreuk, IZA en GALA (integraal). Tijdig en passend bij de vraag, in het onderwijs bij de knooppunten (eerder juiste hulp).
In partnerschap met onze aanbieders (sturen op resultaat).
De bovengenoemde doelen hebben we in onze contracten met de aanbieders opgenomen. Het is de bedoeling dat de inzet op deze doelen leidt tot specifieke resultaten op het gebied van Instroom, Uitstroom, Zorgduur, Recidive en Clienttevredenheid. Die opgave ligt echter niet alleen bij de jeugdzorg en de aanbieders, het is een brede maatschappelijke opgave van zowel intern binnen de gemeenten als extern bij onze stakeholders.
Een van de belangrijkste stakeholders is het onderwijs. In de ondersteuningsplannen van het onderwijs en in dit beleidskader is dezelfde spiegelparagraaf opgenomen. Zodat we gezamenlijk dezelfde kaders hebben vanwaar uit wij werken aan onze doelen. Dat gezamenlijke kader houdt in dat we onderwijs, jeugdzorg en het voorliggende veld zoveel mogelijk met elkaar verknopen. Wat we binnen en buiten schooltijd qua ondersteuning aan jeugdigen bieden, moet zoveel mogelijk op elkaar zijn afgestemd.
Het zijn immers dezelfde kinderen.
De kern is dat de samenhang tussen de drie levensdomeinen van de jeugdige centraal wordt gesteld. Thuis, daginvulling (kinderopvang/school/ werk) en vrije tijd vormen de inhoudelijke basis voor de ondersteuning, met normalisering en integraliteit als kompas.
De koers van dit beleidskader is niet in beton gegoten. De geschetste kaders zijn komende jaren continu onderwerp van een dialoog tussen gemeenten, zorgprofessionals, jeugdigen, ouders en andere belanghebbenden in het jeugdzorglandschap van Zuid-Limburg.
Wij willen in de komende beleidsperiode structurele participatie bevorderen door middel van een participatief traject. Samen staan we ervoor dat alle jeugdigen in onze regio gezond, veilig en kansrijk opgroeien!
Bijlage 1 Definitielijst
Bovenregionaal Expertisenetwerk
Nederland telt 8 Bovenregionale Expertisenetwerken Jeugd die voorkomen dat jeugdigen met complexe hulpvragen tussen wal en schip vallen. Vanuit een onafhankelijke positie ondersteunen ze de jeugdhulpregio’s en de regionale expertteams om samen met jeugdigen, ouders, hulpverleners en gemeenten een onvoorwaardelijke oplossing te vinden.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport geeft opdracht en financiert de bovenregionale netwerken.
Contractregieteam
Multidisciplinaire gemeentelijke teams die komende jaren met gecontracteerde zorgaanbieders sturen op de contractafspraken en het realiseren van de transformatiedoelen.
Dit is een vorm van samenwerking gebaseerd op gelijkwaardigheid en partnerschap. Elk segment heeft een eigen contractregieteam.
Doorstroom (binnen segment)
Startdatum van de toewijzing ligt tussen 14 dagen voor de einddatum van de vorige toewijzing en 14 dagen erna.
Expertteam
Het expertteam bestaat uit professionals van gemeenten, jeugdhulpaanbieders en Bureau Jeugdzorg Limburg. Zij buigen zich over complexe casussen waar medewerkers van gemeenten of jeugdhulpaanbieders, artsen of praktijkondersteuners niet mee verder komen.
Dat kan bijvoorbeeld doordat ze tegen wachtlijsten aan lopen of omdat de begeleiding voor de jeugdige niet wordt opgepakt.
Het expertteam kan door het samen bespreken van deze casus adviezen geven en zorgen dat hulp alsnog snel van start gaat. Het expertteam is door de stuurgroep Zuid-Limburg in het leven geroepen en heeft daardoor bevoegdheden om een ‘doorbraak’ te bereiken.
Gecertificeerde instellingen
Gecertificeerde instellingen (GI’s) worden gecertificeerd om maatregelen in het kader van de jeugdbescherming en jeugdreclassering te mogen uitvoeren. Zij moeten voldoen aan landelijke kwaliteitseisen.
Gesloten jeugdhulp
In sommige situaties is het nodig om vrijheidsbeperkende maatregelen in te zetten, bijvoorbeeld wanneer een jeugdige zich (structureel) onttrekt aan de hulpverlening die nodig is om voldoende veilig, zelfstandig en zelfredzaam op te groeien. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om verblijf in een gesloten instelling. Dit kan zowel vrijwillig als gedwongen plaatsvinden. Er is wel altijd een rechterlijke uitspraak nodig. De gesloten jeugdhulp maakt onderdeel uit van GIKJ.
Gezinsplan
Het plan waarin (als hulpmiddel bij 1Gezin, 1Plan, 1Regisseur) heldere afspraken en resultaten, verantwoordelijkheden en regie tussen gemeenten en/of gecertificeerde instellingen en betrokken zorgaanbieders worden vastgelegd.
Het Gezinsplan geeft daarmee overzicht aan het gezin en versterkt zo de mogelijkheid van ouders om regie te voeren op hun hulpvraag.
Hernieuwde instroom (in segment)
Startdatum van de toewijzing ligt 180 dagen na de einddatum van de vorige toewijzing.
Instroom (binnen segment)
Er is geen vorige toewijzing binnen dit segment.
Jeugdhulp
Bij hulpvragen over opgroeien en opvoeden van jeugdigen, maar ook bij psychische problematiek of jeugdigen met een (licht) verstandelijke beperking, dan is er jeugdhulp beschikbaar. Dit varieert van begeleidingstrajecten tot intensieve behandeling.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van een adequaat jeugdhulp aanbod en maken hierover afspraken met gespecialiseerde zorgaanbieders.
Jeugdigen
Kinderen en jongeren tot 18 jaar. Bij jeugdzorg kan het ook gaan om jongeren tot 23 jaar als er sprake is van verlengde jeugdzorg. In onze regio gebruiken we voor deze hele groep de aanduiding jeugdigen.
Jeugdbescherming
Jeugdbescherming is dwingend door de rechter opgelegd wanneer een gezonde en veilige ontwikkeling van een jeugdige (ernstig) wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet (voldoende) helpt. Denk aan een onder toezichtstelling, ontzetting uit de ouderlijke macht of ontheffing uit de ouderlijke macht. Gecertificeerde Instellingen voeren jeugdbescherming uit.
Jeugdreclassering
Jeugdreclassering is bedoeld voor jeugdigen die met de politie of leerplicht in aanraking zijn gekomen en voor wie de rechter een jeugdreclasseringsmaatregel heeft uitgesproken. Er volgt dan een begeleidingstraject met als doel om, in samenwerking met ouders en netwerk, het gedrag te veranderen en herhaling te voorkomen. Gecertificeerde Instellingen voeren jeugdreclassering uit.
Jeugdzorg
Jeugdzorg is de verzamelnaam voor alle vormen van jeugdhulp, inclusief jeugdbescherming en jeugdreclassering.
Kritische prestatie indicator (KPI)
Gemeenten stellen indicatoren vast om te meten of de inhoudelijke beleidsdoelen behaald worden. Hierover gaan zij in gesprek met zorgaanbieders. Een indicator is kritiek als deze van doorslaggevend belang is voor het behalen van de doelstellingen.
Ouders
We spreken in dit beleidskader veelal over ouders. We bedoelen niet alleen de biologische ouders.
Dit kunnen ook andere personen zijn die de opvoedingstaken/verantwoordelijkheden voor een jeugdige op zich nemen, zoals pleegouders.
Recidive (binnen segment)
Startdatum van de toewijzing ligt tussen 14 en 180 dagen na de einddatum van de vorige toewijzing.
Segmenten
Verschillende vormen van jeugdzorg zijn geclusterd op basis van de nodige expertise en het beoogde doel. Deze clustering noemen we segmentering. In Zuid-Limburg kennen we de volgende segmenten:
1Hoog specialistische jeugdhulp (GIK-J) en het gedwongen kader (GI’s)
2Wonen
3Ambulant (groep en individueel)
4Crisis
Per segment zijn contracten afgesloten, ontwikkeldoelen geformuleerd en contractregieteams samengesteld.
Segment ambulant
Ambulante jeugdhulp gaat over hulp die jeugdigen en hun gezinnen krijgen in hun thuissituatie, op school of een andere plek waar zich (ingewikkelde) hulpvragen voordoen bij het opgroeien en/of opvoeden. Denk bijvoorbeeld aan verschillende vormen van behandeling en begeleiding. Dit kan in groepsverband of individueel worden geboden, en variëren van ’lichte’ ondersteuning tot specialistische hulpverleningstrajecten om een jeugdige thuis te laten wonen.
Segment crisis
Wanneer er sprake is van een acute crisissituatie, dan is er ambulante crisishulp of crisisverblijf beschikbaar door het regionale samenwerkingsverband Crisishulp Jeugd Zuid-Limburg. Iedereen werkt samen volgens vaste protocollen en werkafspraken om een crisissituatie zo snel mogelijk op te lossen en/of perspectief te bieden voor vervolghulp.
Segment GIK-J
Gesloten en intensief klinische jeugdhulp (GIK-J) richt zich op kwetsbare jeugdigen met gedrags- en/of psychiatrische problematiek, vaak ook nog in combinatie met een verslaving en/of een verstandelijke beperking. Door de combinatie en zwaarte van problematieken hebben deze jeugdigen zeer gespecialiseerde zorg nodig. De jeugdregio Zuid-Limburg heeft besloten om één opdrachtnemer te contracteren. Deze opdrachtnemer is een samenwerkingsverband van meerdere aanbieders, omdat het zeer specialistische hulpverlening is die niet door één aanbieder kan worden geboden.
Segment wonen
Dit segment gaat over het woonaanbod voor jeugdigen die tijdelijk of langdurig niet thuis kunnen wonen. Wanneer de thuissituatie geen veilige woonomgeving voor de jeugdige vormt, moet er een alternatieve woonvorm gevonden worden. Bijvoorbeeld in een pleeggezin, gezinshuis, leefhuis of begeleid zelfstandig wonen.
Stapeling (binnen segment)
Startdatum van de toewijzing ligt meer dan 14 dagen voor de einddatum van de vorige toewijzing.
Verwerving
‘Verwerven’ is een verzamelterm voor meerdere manieren waarop gemeenten afspraken maken over het afnemen van diensten bij zorgaanbieders.
Bijvoorbeeld door middel van subsidiëring of het inkopen van zorg via een aanbestedingstraject.
Afhankelijk van de manier van verwerven gelden er andere soorten contracten en worden er verschillende afspraken gemaakt over bijvoorbeeld verantwoording.
Zorg in natura
Hulp en zorg op basis van de Jeugdwet, welke in natura door de zorgaanbieder is geleverd aan de jeugdige (en diens ouder(s)). Dit is dus exclusief PGB gefinancierde hulp. Zorg in natura wordt rechtstreeks door gemeenten aan zorgaanbieders vergoed.
Bijlage 2 Resultaten
Hieronder staat welke resultaten we verwachten met de inzet op de geprioriteerde doelen vanuit de regio en de inzet van de lokale gemeenten op hun verantwoordelijkheden. Voor de ambulante jeugdhulp, wordt dit alleen gemeten in het dashboard voor de 13 gemeenten, Heerlen, Voerendaal en Landgraaf kopen deze zorg zelf in.
1Instroom
•Neemt af bij ambulante jeugdzorg door samenwerking voorliggend veld/ onderwijs, afbakening jeugdzorg en stevige lokale teams (lichte vormen).
•Neemt toe bij ambulante jeugdzorg door ambulantisering van wonen/GIKJ (zware vormen).
•Neemt toe (korte termijn) bij wonen door verschuiving van GIKJ naar wonen.
•Neemt af (langere termijn) bij wonen door ambulantisering.
•Neemt af bij GIKJ door ambulantisering, de mogelijkheden van wonen en pilot achtervang.
2Uitstroom
•Neemt toe door afbakening jeugdzorg bij ambulante jeugdzorg.
•Neemt toe bij leefhuizen en GIKJ door meer gezinsgericht verblijf.
3Zorgduur
•Neemt af door afbakening jeugdzorg bij ambulante jeugdzorg.
•Neemt af bij wonen en GIKJ door integrale samenwerking en geen verhuizing meer van jeugdige tussen de woonvoorzieningen.
4Recidive
•Neemt af door eerder juiste hulp, integrale samenwerking, nazorg en warme overdracht.
5Clienttevredenheid
•Neemt toe, er wordt beter geluisterd naar de jeugdige, het perspectief van hun staat centraal en zij voeren hun eigen regie.