Aanhef
Voorwoord
Als wethouders kunst, cultuur & erfgoed zijn wij trots op de rijke, culturele geschiedenis van onze gemeente. Erfgoed is meer dan alleen steen en geschiedenis; het is onze verbinding met het verleden, onze identiteit en een bron van inspiratie voor de toekomst. Het behoud en de promotie van ons erfgoed is belangrijk, niet alleen voor onze inwoners maar ook voor de generaties die ons zullen opvolgen. Daarom willen we ons met dit beleid inzetten om erfgoed zichtbaar en beleefbaar te maken voor iedereen.
Naast het behoud van ons erfgoed, is de rol van kunst & cultuur ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van een sterke en inclusieve gemeenschap. Kunst en cultuur dragen bij aan sociale cohesie, persoonlijke groei en het versterken van onze identiteit. Onze verenigingen hebben hier een grote rol in; zij zijn het cement van onze gemeenschap. Onze ambitie is dan ook om samen met hen een breed en diverse cultureel aanbod te behouden en waar nodig te creëren. Dit, zodat al onze inwoners de kans krijgen om hun talenten te ontwikkelen.
Samen willen wij de verbinding tussen erfgoed en kunst & cultuur versterken en benutten. We zijn ervan overtuigd dat een integrale aanpak kan leiden tot een beter cultureel klimaat. Wij nodigen elke inwoner uit om actief deel te nemen in deze ontwikkeling en een steentje bij te dragen aan een creatieve en levendige gemeenschap.
Laten we samen ervoor zorgen dat de culturele rijkdom van het verleden, heden en toekomst, gekoesterd en gevierd wordt!
Marcel Meurkens
Wethouder Kunst & Cultuur
Ralph Diederen
Wethouder Erfgoed
Leeswijzer
Hoofdstuk 1 legt de nadruk op het belang van culturele waarden en de rol van erfgoed binnen de gemeenschap, met de ambitie een breed toegankelijk cultureel aanbod te creëren en verbindingen tussen instellingen en inwoners te versterken. Daarnaast gaat dit hoofdstuk dieper in op de veranderende rol van erfgoed in de samenleving. Het beschrijft ook de rol van gemeente Beek.
Hoofdstuk 2 betreft het beleidskader. Dit kader bestaat uit 4 programmalijnen welke zich richten op de zichtbaarheid en beleefbaarheid van erfgoed, kunst & cultuur, het belang van verenigingen en de economische waarde van deze beleidsdomeinen. De programmalijnen richten zich verder op participatie, inclusiviteit en duurzaamheid, terwijl ook de sociale waarde van cultuur wordt benadrukt.
Hoofdstuk 3 betreft het uitvoeringsprogramma waarin concrete projecten beschreven worden die leiden tot het realiseren van de ambities binnen de programmalijnen.
Hoofdstuk 4 beschrijft communicatie en evaluatie van het beleid.
Hoofdstuk 5 gaat dieper in op financiën en subsidies voor dit beleid.
De bijlagen beschrijven de participatie, geven een beeld van de wettelijke taken van een gemeente voor erfgoed, kunst & cultuur en als laatste, de lijst van verenigingen en monumentale panden in gemeente Beek.
Bijlage 1. Overzicht en uitkomst participatie
In 2023 is een Burgerpeiling gehouden waarin ook enkele vragen werden gesteld over de beleving van kunst en cultuur door de inwoners
Ruim drie vijfde (61%) van de respondenten bezoekt minimaal enkele keren per jaar cul-turele activiteiten of evenementen en 39% beoefent minimaal enkele keren per jaar een creatieve hobby.
Voor de respondenten zijn vooral het verenigingsleven (43%), talentontwikkeling van de jeugd (41%) en carnaval (37%) belangrijk. Gemiddeld geven de respondenten een 6,8 aan het aanbod van kunst en cultuur in Beek
Van de 222 mensen die aangegeven vrijwilliger te zijn, geeft 25% aan dit te doen in relatie tot cultuur. Het huidige aanbod Kunst en Cultuur in de gemeente scoort een waardering van gemiddeld 6,8. Respondenten geven aan extra aandacht te willen voor het Verenigingsleven (43%), Talentontwikkeling jeugd (41%), Carnaval (37%) en Erfgoed en Heemkunde (32%).
Uit een speciaal voor dit beleidsplan uitgeschreven enquête kwam het volgende naar voren:
95% van de respondenten vonden behoud van erfgoed en cultuur belangrijk. 51% gaf aan enkele keren per jaar erfgoed- en cultuuractiviteiten te bezoeken.
In het kader van de totstandkoming van deze nota hebben twee Cultuurcafés plaatsgevonden waarin met een aantal verenigingen is gesproken over de huidige stand van de amateursector in Beek, hun toekomstvisie, hun problemen en wensen. Binnen de verenigingen zijn er enkele belangrijke uitdagingen, zoals vergrijzing, ledenwerving en -binding, en het groeiende tekort aan vrijwilligers. Financiën zijn een secundair probleem, maar komen wel aan de orde, bijvoorbeeld bij de huur van accommodaties. Een veelgehoorde oproep is dat de gemeente vooral moet faciliteren in deze kwesties.
Wat betreft het binden van jeugdleden, wijzen muziekverenigingen erop dat de huidige subsidieperiode voor instrumentale opleiding (zes jaar) in de praktijk te kort is. Tevens is er een leeftijdsgrens van 18 jaar, een fase waarin veel jeugdleden hun lidmaatschap beëindigen. Het verruimen van deze termijnen zou de verenigingen helpen om jeugdleden langer aan zich te binden, omdat het financiële drempels voor ouders zou verlagen. Dit zou niet alleen de continuïteit van de verenigingen bevorderen, maar ook bijdragen aan een levendiger en divers verenigingsleven.
Bijlage 2. Wettelijke taken gemeente voor erfgoed, kunst & cultuur
Behoud
Beheer
Materieel erfgoed
Archeologie
Archeologische monumenten en terreinen met een hoge verwachting. Uitgangspunt is behoud in situ.
Opnemen in omgevingsplannen
-Archeologische rijksmonumenten via vergunningsstelsel Omgevingswet.
-Enkelvoudige vergunningsaanvragen lopen via minister.
-Meervoudige vergunningsaanvragen via B&W
Monumenten
Behoud/bescherming op grond van Erfgoedwet 2016 en eigen omgevingsplan/verordeningen.
Voor religieus erfgoed zie Kerkenvisie Beek.
-Rijksmonumenten via vergunningsstelsel Omgevingswet. B&W beslissen over vergunningsaanvragen, met adviesplicht van de Minister en adviesrecht van GS (buiten de bebouwde kom) in geval van bijzonder ingrijpende wijzigingen. Advies van de gemeentelijke commissie is – met enkele uitzonderingen – altijd verplicht. Indien de monumenten van andere overheden zijn, dan beslissen zij zelf over vergunningen.
Landschap
Rijksoverheid: nationale omgevingsvisie (NOVI), programma NOVEX, programma Mooi Nederland
Provincie: landschapskader, provinciale omgevingsvisie (POVI), omgevingsverordening
-Behoud cultuurhistorische elementen in het landschap.
Materieel, roerend
erfgoed
Behoud
Beheer
Archieven
Archiefwet inzake overheidsarchieven
Autonoom beleid overheden inzake archieven maatschappelijke organisaties en bedrijven.
Regionaal Historisch Centrum Limburg, overheidsarchieven, maatschappelijke archieven en bedrijfsarchieven vanaf de 19e eeuw.
Bibliotheekcollecties
Openbare bibliotheekcollectie
Limburgensia en wetenschappelijke bibliotheek (universiteit en Historisch Centrum Limburg)
Exposities in situ, online zoals de Digitale Bibliotheek Nederlandse Letteren inclusief Limburg portal
Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
Museale collecties (lokale musea, artefacten (en kunst) bij RMO, Limburgs Museum, LGOG-collectie)
Erfgoedwet 2016: beheer rijkscollectie, regels vervreemding cultuurgoederen voor overheden en publieksrechtelijke instellingen. Aanwijzing, uitvoer en teruggave (beschermde) cultuurgoederen.
Niet rijkscollecties: richtlijnen museumregister/museumvereniging
Niet rijkscollecties: richtlijnen museumregister/museumvereniging
Beschermde cultuurgoederen, register van particuliere bezittingen van schatkamers, verenigingen, stichtingen, privépersonen. Geanonimiseerd gepubliceerd op https://data.collectienederland.nl/vc/wbc-2/
Erfgoedwet 2016: grondslag voor de Regeling beheer rijkscollectie en subsidiëring museale instellingen.
Leidraad voor collectionering, afstoting museale objecten Museumvereniging (LAMO)
Immaterieel erfgoed
Behoud
Beheer
Niet tastbaar erfgoed zoals streektaal, tradities en gebruiken
Limburgse taal: Europees Handvest voor regionale talen, Raad van Europa
Unesco verdrag Bescherming
Immaterieel erfgoed,
Kenniscentrum
Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN)
Meerjarenplan Hoes veur ’t Limburgs
Inventaris en register van Nederlands Immaterieel Erfgoed (KIEN)
Unescolijst immaterieel erfgoed
Cultuur
Behoud
Beheer
Cultuur
Wet op het specifiek cultuurbeleid
Het cultuurbeleid in Nederland is een kerntaak van de rijksoverheid. Provincies geven subsidie aan cultuur die van belang is voor de regio, zoals cultuureducatie en erfgoed. Ook zetten zij zich in voor spreiding van culturele (onderwijs)-voorzieningen in de regio.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de voorzieningen van cultuureducatie en amateurkunst. Hieronder vallen bijvoorbeeld:
-ruimtes voor podiumkunsten en lokale organisaties (zoals toneelverenigingen);
-financiering van het bestuur van gemeentelijke musea;
-bibliotheken;
-muziekscholen.
Cultuureducatie
Algemeen kader interbestuurlijke verhoudingen cultuur OCW, IPO en VNG
Het rijk bekostigt voor cultuurparticipatie algemene (kennis)ondersteuning, landelijke experimenten en stimuleringsprogramma’s. De provincie speelt een rol in de tweedelijns ondersteuning. Ze bevorderen kwaliteit door deskundigheidsbevordering en zorgen voor regionale spreiding, distributie, bemiddeling en innovatieve projecten.
De gemeente voert de regie in de feitelijke kennismaking met cultuur, in nauw samenspel met scholen en cultuuraanbieders. Gemeenten faciliteren:
-een breed en samenhangend cultureel aanbod voor scholen;
-bemiddeling van het aanbod;
-aansluiting binnenschools- en buitenschools;
-afspraken met scholen (bijvoorbeeld in het kader van de ‘Lokale Educatieve Agenda’).
Bibliotheek
Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
Gemeenten en provincies moeten vanaf 2026 zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken. De gewijzigde Wsob zal voor alle gemeenten gelden. De bekostiging van deze zorgplicht zal via het gemeentefonds verlopen.
Bijlage 3. Lijst van Rijksmonumenten
•Houten wegkruis, Bourgognestraat 1, 6191 HX te Beek
•Huis Nieuwenhof, Bourgognestraat 79, 6191 HX te Beek
•Herv. Pastorie, Burgemeester Janssenstraat 2, 6191 JC te Beek
•R.K. Kerk, Burgemeester Janssenstraat 11, 6191 JB te Beek
•Hoeve, Dorpstraat 81, 6176 AB te Spaubeek
•Bakstenen huis, Maastrichterlaan 15, 6191 AA te Beek
•Bakstenen huis, Maastrichterlaan 17, 6191 AA te Beek
•Oude Pastorie, Beek
•Hervormde Kerk, Raadhuisstraat 28, 6191 KB te Beek
•Grote herenboerderij, Wolfeynde 2, 6191 EB te Beek
•Vakwerkboerderij, Grootgenhouterstraat 109, 6191 NR te Beek
•Bakstenen hoeve, Kleingenhouterstraat 6, 6191 PP te Beek
•Vakwerkhoeve, Kleingenhouterstraat 7, 6191 PM te Beek
•Hoeve, Kleingenhouterstraat 14, 6191 PP te Beek
•Hoeve, Kleingenhouterstraat 16, 6191 PP te Beek
•Benedenste Hoeve van Printhagen, Printhagen 2, 6191 PR te Beek
•Bovenste Hoeve van Printhagen, Printhagen 3, 6191 PR te Beek
•Standaardmolen, Schimmerterweg 14, 6191 PV te Beek
•Bakstenen hoeve, Geverikerstraat 139, 6191 RN te Beek
•De Kapel, Kapelstraat 14, 6191 RG te Beek
•Grote bakstenen hoeve, Kapelstraat 16, 6191 RG te Beek
•Hoeve van mergel en vakwerk, Veenweg 9, 6191 RH te Beek
•Hoeve Dijcken, Heggerweg 5, 6176 RB te Spaubeek
•Hoeve met binnenplaats, Hobbelrade 81, 6176 CK te Spaubeek
•Hoeve van baksteen, Hoeve 6, 6176 BH te Spaubeek
•Hoeve van baksteen, Hoeve 8, 6176 BH te Spaubeek
•Hoeve Kelmont, Kelmonderhofweg 51, 6191 RB te Beek
•Hoeve, Oude Kerk 6, 6176 AT te Spaubeek
•Sint Annakapel, Oude Kerk 8, 6176 AT te Spaubeek
•Huis Sint Jansgeleen, Sint Jansgeleen 2, 6176 RA te Spaubeek
•Wegkruis, Spaubeek
•Watermolen, Sint Jansgeleen 3, 6176 RA te Spaubeek
•Hoofdgebouw (Huis Gebroek), Kasteel Genbroekstraat 18, 6191 KT te Beek
•Historische tuin- en park aanleg, Geverik
•Stenen schuur, Bij Kasteel Genbroekstraat 1, 6191 KT te Beek
•Duiker tevens brug, Bij Kasteel Genbroekstraat 1, 6191 KT te Beek
•Bakstenen muur met aanbouw, Bij Kasteel Genbroekstraat 1, 6191 KT te Beek
•Pijlers en hek, Geverik
•Brug met keermuren en duiker, Bij Kasteel Genbroekstraat 7, 6191 KT te Beek
•IJs-kelder, Bij Kasteel Genbroekstraat 7, 6191 KT te Beek
•Bronhuisje, Bij Kasteel Genbroekstraat 7, 6191 KT te Beek
•Pomphuisje met waterpomp: Geverik
•Oostelijke volière: Geverik
•Westerlijke voliere: Bij Kasteel Genbroekstraat 1, 6191 KT te Beek
•Duiker: Geverik
•Vaas op sokkel: Geverik
•Beeld op sokkel bij Keutelbeek: Bij Kasteel Genbroekstraat 7, 6191 KT te Beek
•Beeld op sokkel bij Moestuin: Geverik
•Villa in eclectische stijl: Maastrichterlaan 45, 6191 AB te Beek
•R.K. Kerk van de H. Hubertus: Hubertusstraat 59, 6191 PB te Beek
•Gesloten hoeve: Spaubeekerstraat 8, 6191 HP te Beek
•R.K. Kerk van de H. Laurentius: Bongerd 4, 6176 AW te Spaubeek
•R.K. Kerk en pastorie van de H. Callistus: Aldenhofstraat 47, 6191 GR te Beek
•Kantoorvilla in een door het zakelijk expressionisme beïnvloede bouwstijl: Heirstraat 17, 6191 JR te Beek
Bijlage 4. Lijst van culturele verenigingen en instellingen
Carnavalsverenigingen
Vastelaovesvereiniging De Baeker Pottentaote
Carnavalsvereniging De Kwakkerte Spaubeek
Carnavalsvereniging De Doorzètters Neerbeek
Carnavalsvereniging De Sjravelaire Genhout
Folkloristische verenigingen
Schutterij St. Laurentius Spaubeek
Nachtwacht de Baeker Kleppermen
Muziekverenigingen
Koninklijke Harmonie St. Caecilia Beek
Fanfare St. Caecilia Spaubeek
Fanfare St. Antonius Genhout
Baeker Hofkapel
Partybend Effe Wachte
Zangverenigingen
Stg. Limburgse Koorschool Cantarella Beek
St. Martinuskoor Beek
MBL Zangers
Zanggroep Cosi Cantare
Gospelkoor Soul & Gospel Spaubeek
Gemengd Koor Neerbeek
GKZ St. Hubertus Genhout
Toneelverenigingen
Speelgroep Het Nieuwe Masker Beek
Toneelvereniging Sjpaubik Sjpeelt
Toneelvereniging Ons Genoegen Genhout
Culturele/Educatieve instellingen
Stg. Elsmuseum Beek
Stg. Heemkundevereniging en -museum Beek
St. Lucia Comité Beek
IVN Spaubeek (werkgroep kruisen en kapellen)
Overige cultuurgezelschappen
Stg. Asta theater Beek
Stg. Amici Genbroek
Stg. St. Hubertus Kunstkerk.
Stg. Marktcommissie Beek (Jaarmarkt Beek)
Oranje Comité Beek
Oranje Comité Spaubeek