Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam houdende regels omtrent ontheffingen voor rondleidingen in Amsterdam (Ontheffingsbeleid rondleidingen 2020)

1.1 Wat is de definitie van een rondleiding?

Een rondleiding is “een aangeboden dienst, een wandeling of tocht per al dan niet gemotoriseerd vervoermiddel, niet zijnde een autobus, in georganiseerd verband, volgens een bepaalde of afgesproken route, gehouden onder leiding van een gids”.

Kroegentochten (pubcrawls), waarbij deelnemers van café naar café worden geleid, zijn rondleidingen en dus ontheffingsplichtig.

Begeleiden van een groep

Als het doel van de begeleiding is om vanuit bijvoorbeeld een bus of een hotel naar een specifieke bestemming zoals een restaurant te gaan valt dit niet onder het begrip rondleiden, maar is dit het begeleiden van een groep. Dit is ”een korte wandeling of tocht, onder begeleiding, niet gericht op informeren over de omgeving, met een specifiek einddoel, bijvoorbeeld een restaurant of een hotel.”

Bij het begeleiden naar een locatie van een groep is geen ontheffing nodig, maar dient een reservering in het Nederlands of Engels getoond te worden. Het is aan de begeleider van de groep om de reservering aan te tonen, zoals een restaurantreservering, museumkaartjes of een boeking bij een hotel. Wanneer de reservering niet getoond kan worden, wordt verondersteld dat het een rondleiding betreft en dient de gids in bezit te zijn van een ontheffing. Als dat niet het geval is, is de begeleider in overtreding. Het is niet toegestaan om een groep door een verbodsgebied (zie p. 5) te begeleiden, tenzij er sprake is van een bestemming in het gebied.

1.2 Wat zijn de voorwaarden voor de ontheffing rondleidingen 2020?

Per 1 april 2020 zijn aan de ontheffing de volgende voorwaarden verbonden:

Groepen bestaan uit maximaal 15 deelnemers. Tot en met 4 deelnemers is geen ontheffing nodig.

-Rondleidingen vinden plaats tussen 8.00 en 22.00 uur.

-Rondleidingen langs prostitutieramen zijn verboden.

-Deelnemers ronselen is verboden.

-Stilstaan op druktegevoelige plekken is niet toegestaan, bijvoorbeeld bij ingangen van winkels en horecagelegenheden tijdens openingstijden of ingangen van woningen.

-De ontheffing dient zichtbaar te zijn tijdens het rondleiden.

-Geluidsversterking is niet toegestaan.

-Tijdens de rondleiding mogen geen drugs of alcohol gebruikt worden.

-Schreeuwen en lawaai maken is niet toegestaan.

-Voordat de rondleiding begint wijst de gids deelnemers erop respect te tonen voor bewoners en ondernemers.

-Groepen rondleidingen mogen niet gezamenlijk stilstaan op dezelfde plek of met elkaar optrekken.

Daarnaast zijn rondleidingen sinds 1 januari 2020 verplicht om vermakelijkhedenretributie (VMR) af te dragen

2De invoering van VMR voor gidstours heeft gestalte gekregen door het aanbieden van stads- en gidstours op te nemen in de Verordening op de Vermakelijkhedenretributie te land 2020. De raad heeft deze Verordening vastgesteld op 7 november 2019.

.

De ontheffingen die vanaf 1 april 2020 worden verleend, zijn geldig tot 1 april 2022. In 2021 wordt geëvalueerd of het beleid voldoende effect heeft en gehandhaafd blijft na 1 april 2022 of dat bijsturing nodig is. Vanaf 2022 zal de aanvrager van een ontheffing moeten laten zien dat voldaan is aan de VMR-aangifteplicht.

1.3 Verbod op rondleidingen langs prostitutieramen

Groepen van 5 tot en met 15 deelnemers kunnen in stadsdeel Centrum alleen rondgeleid worden door een gids met een ontheffing. De kaart hieronder geeft het gebied weer waar een ontheffing nodig is. Rondleiden in de roodgekleurde gebieden is niet toegestaan, omdat zich binnen deze gebieden prostitutieramen bevinden.

Kaart met ontheffings- en verbodsgebied voor rondleidingen per 1 april 2020

Detailkaart met verbodsgebied Wallen per 1 april 2020

Detailkaart met verbodsgebied Spuistraat en omgeving per 1 april 2020

Detailkaart met verbodsgebied Ruysdaelkade per 1 april 2020

4.1 Kwantitatief druktebeeld groepsrondleidingen

Sinds de invoering van het convenant in 2017 voert de gemeente jaarlijks tellingen uit om het druktebeeld van groepsrondleidingen te kwantificeren. Het algemene beeld is dat er in 2019 minder groepsrondleidingen zijn dan in 2018. Hiermee zet de dalende lijn sinds 2017, toen het ontheffingsbeleid werd ingevoerd, zich voort.

Over het geheel genomen werkt het beleid en worden er steeds minder rondleidingen gezien. Ook worden het ontheffingsbeleid en de bijbehorende voorwaarden goed nageleefd. Er zijn weliswaar nog een paar rondleidingen gesignaleerd na 19.00 uur en een beperkt aantal te grote groepen, maar dit is een minderheid.

De verplichte badge wordt door ongeveer de helft van de gidsen gebruikt. Gidsen die er niet voor zorgen dat de groepsdeelnemers met hun rug naar de sekswerkers staan, zijn nog wel een aandachtspunt. Dit is een aantal keer gezien bij de tellocatie Oudekerksplein.

Waar groepen van 80 personen in eerdere jaren geen uitzondering waren, zijn er nu buiten het ontheffingsgebied (2019) weinig groepen van meer dan 40 personen. De gemiddelde groepsgrootte ligt op de meeste plaatsen onder de 20 en op een aantal plaatsen net daarboven..

4.2 Druktebeeld in cijfers

Ook in 2019 is het Oudekerksplein de locatie waar de meeste rondleidingen worden geteld, dus drukker dan het Zuiderkerkhof en de Nieuwmarkt. In 2019 is het aantal groepen daar in de avond, na invoering van de 19.00 uur-maatregel, fors afgenomen, maar overdag (dus voor 19.00 uur) is het drukker geworden. Het drukste moment op het Oudekerksplein is aan het einde van de middag.

Tabel: Berekend weektotaal groepen op basis van tellingen (bron I&O 2019)

2019

2018

Berekend weektotaal Groepen

Berekend Aantal deelnemers

Gem. groep

Berekend weektotaal Groepen

Berekend Aantal deelnemers

Gem. groep

Oudekerksplein

805

12.411

15,4

1.014

14.033

13,8

Zuiderkerkhof

688

10.957

15,9

-

-

-

Nieuwmarkt

558

9.160

16,4

495

6.336

12,8

OudezijdsAchterburgwal Zuidzijde/Kloveniersburgwal

468

7.261

15,5

-

-

-

Homomonument

344

5.761

16,7

326

5.268

16,2

Muntplein

326

7.831

24,0

-

-

-

Rokin

322

5.639

17,5

279

6.757

24,2

Begijnhof

4Het Begijnhof sluit om 17:00 uur.

277

5.939

21,4

353

7.763

22,0

Staalstraat

181

3.922

21,7

285

5.655

19,8

Oude Nieuwstraat

48

476

9,9

-

-

-

Zaterdag is over het algemeen de drukste dag voor groepsrondleidingen. Wel lijken externe omstandigheden, zoals het weer, belangrijker te zijn dan de dag van de week.

Buiten het Wallengebied zijn vooral het Zuiderkerkhof, de Nieuwmarkt, de Oudezijds Achterburgwal Zuidzijde/Kloveniersburgwal en het Muntplein drukke locaties met elk een berekend aantal van meer dan 300 groepsrondleidingen per week. Dit laat zien dat de drukte door rondleidingen zich niet slechts beperkt tot het ontheffingsgebied van 2018, maar dat het ook in het omliggende gebied druk is. Op deze plekken is bovendien de gemiddelde groepsgrootte groter dan binnen het ontheffingsgebied (2019), waar een maximale groepsgrootte geldt.

4.3 Druktebeeld op kaart

Druktebeeld op kaart: hoe groter de stip, hoe meer getelde rondleidingen in 2019 (bron I&O 2019)

4.4 Kwalitatief druktebeeld: ervaren overlast van groepsrondleidingen

Bij de gemeente komen regelmatig klachten binnen met betrekking tot overlast door gidsgroepen. In de periode van 2016 tot halverwege 2019 zijn er bij Meldingen Openbare Ruimte Amsterdam (Mora) meer dan 250 klachten binnengekomen over overlast door gidsgroepen in het Centrum. De klachten hebben betrekking op groepen met een gids die zich niet houden aan de regels van de ontheffing door stil te staan op de weg en de doorstroming te blokkeren, geluidsoverlast te veroorzaken, en/of niet respectvol te zijn richting sekswerkers. Onderstaande kaart laat zien op welke locatie de meldingen betrekking hebben. Hoe groter de stip, hoe hoger het aantal meldingen.

Kaart: Mora-meldingen over overlast van gidsgroepen (2016-2019)

Uit de MORA-meldingen blijkt dat de ervaren overlast nog altijd groot is, ondanks de daling van het aantal groepen en de kleinere groepsgrootte. Ook wordt duidelijk dat de overlast zich niet beperkt tot het Wallengebied

5Bronnen: Evaluatie ontheffingsstelsel 2018, Strabo, Buurtenquête Centrum 2019, advies politie 2019

.

Meer dan de helft van bewoners en ondernemers ondervindt overlast

Binnen het ontheffingsgebied van 2018-2019 wordt nog steeds veel overlast ervaren door zowel bewoners (65%, was 83% in 2017) als ondernemers (61%, was 65% in 2017). Buiten dit gebied wordt vooral veel overlast ervaren door bewoners (58-92%) en in mindere mate door ondernemers (26-67%). Rond het Begijnhof ondervindt meer dan 80% van de bewoners één of meerdere keren per dag overlast van grote groepen/drukte

6Bron: Evaluatie ontheffingsstelsel, Strabo 2018

.

Over het algemeen is drukte, overlast door grote groepen, en overlast van groepen in de vorm van rondleidingen of vrijgezellenfeesten, het sterkst aanwezig in de wijken Grachtengordel-Zuid en -West, Nieuwmarkt/Lastage, BurgWallen Oude- en Nieuwe Zijde, en De Weteringschans. Vaker dan elders noemt men bij die laatste pubcrawls als oorzaak (27%). Nieuwmarkt/Lastage loopt voorop met overlast door groepen met een gids (64%) .

7Bron: Buurtenquête centrum 2019

Toename van overlast rondom Spuistraat

Er is een toename gesignaleerd van groepen rondgeleide personen in het gebied rondom de Spuistraat waar raamprostitutie is

8Bronnen: Mora meldingen en advies Politie

. Klachten en meldingen zijn gemaakt door sekswerkers, bewoners en ondernemers over overlast door bijvoorbeeld het blokkeren van straten, fotograferen van sekswerkers en geluidsoverlast.

Verschuiving van starttijden in Wallengebied

Binnen het ontheffingsgebied 2018- 2019 wordt gesignaleerd dat veel rondleidingen nagenoeg dezelfde starttijd hanteren. Dit legt extra druk op een toch al drukke gebied. De verwachting is dat wanneer er geen nieuw regulerend beleid komt, de druk binnen en buiten het Wallengebied in de toekomst alleen maar toeneemt en dat opnieuw onbeheersbare situaties kunnen ontstaan, zoals overcrowding en hulpdiensten die niet of te laat een incident kunnen bereiken

9Bron: Adviezen Politie 2019

.

Sekswerkers ervaren overlast

Ondervraagde sekswerkers in het Wallengebied geven aan dat zij ernstige overlast ondervinden van deelnemers aan groepsrondleidingen, zoals grof gedrag en ongewenst fotograferen

10Bron: Evaluatie ontheffingsstelsel, Strabo 2018

. Een overgrote meerderheid van sekswerkers geeft aan dat er geen respect getoond wordt. Hoewel de meeste sekswerkers niet expliciet uitspreken dat ze geen groepsrondleidingen meer willen, geven sekswerkers die overdag werken aan dat zij overdag liever geen groepsrondleidingen willen. Terwijl sekswerkers die in de avond werken aangeven liever geen groepsrondleidingen in de avond te willen

11Bron: Veldwerk enquête, Proud 2019

.

4.5 Waarom geven groepen overlast?

Een groep mensen die stilstaat op de openbare weg vormt als het ware een wandelende afzetting. Doordat ze alleen oog hebben voor hun eigen groep en het verhaal van de gids, is hun bewustzijn van de omgeving zeer beperkt. In de smalle straten in de binnenstad zorgt dit voor een sterke reductie van de doorstroming, waardoor irritatie en ongelukken in de hand worden gewerkt. Daarnaast blijven groepsleden de groep volgen, ook al breken ze daarbij de verkeersregels.

Een kleinere groepsomvang verkleint het oppervlak dat een groep in de ruimte gebruikt. Het vergroot de overzichtelijkheid voor omstanders en verkeersgebruikers, dat zal een positief effect hebben op de doorstroming. Het vergroot ook de overzichtelijkheid voor de groepsleden zelf, waardoor hun bewustwording van de omgeving zal toenemen. Hierdoor zal een veiligere (verkeers)situatie ontstaan.

5.1 Werkwijze handhaven op rondleidingen in stadsdeel Centrum

Vanaf het moment van de introductie van nieuw beleid geldt er een informatie en waarschuwingsperiode. Na de waarschuwingsperiode wordt bij het constateren van een overtreding direct een boete opgelegd. De gids is, als ontheffinghouder, de natuurlijke persoon aan wie de sanctie wordt opgelegd.

Er zijn twee situaties waarbij handhaven mogelijk is: als de ontheffingsvoorwaarden worden overtreden of als de rondleider geen ontheffing kan tonen.

1Overtreden ontheffingsvoorwaarden

Stap 1: Bestuurlijke boete en stopzetten rondleiding

Bij het overtreden van één van de ontheffingsvoorwaarden wordt een bestuurlijke boete aangezegd en wordt de gids gesommeerd de rondleiding per direct te beëindigen. Als de gids de rondleiding niet vrijwillig staakt, begaat hij een overtreding waarvoor hij kan worden aangehouden.

Bij een tweede overtreding begaan door dezelfde gids binnen de duur van zijn ontheffing wordt een tweede bestuurlijke boete opgelegd.

Stap 2: Tijdelijke intrekking ontheffing

Bij een derde overtreding wordt de ontheffing, naast het opleggen van een bestuurlijke boete, voor drie maanden ingetrokken. De ontheffing wordt ter plaatse ingevorderd en overgedragen aan de senior van dienst. De gids kan de ontheffing na drie maanden ophalen bij het Stadsloket.

Stap 3: Definitieve intrekking ontheffing

Wanneer de ontheffingsvoorwaarden nogmaals worden overtreden wordt de ontheffing definitief ingetrokken.

2Geen ontheffing aanwezig bij een rondleiding

Stap 1: Bestuurlijke boete en stopzetten rondleiding

Bij het rondleiden van een groep zonder ontheffing, terwijl deze wel vereist is, wordt er een bestuurlijke boete aangezegd en dient de rondleiding direct gestaakt te worden. Dit geldt ook bij de tweede overtreding.

Stap 2: Last onder Dwangsom

Indien de overtreder twee keer een bestuurlijke boete heeft gekregen wordt er een last onder dwangsom opgelegd. De eerstvolgende keer zal dit leiden tot een last onder dwangsom van 2.500 euro. Bij de tweede overtreding 5.000 euro en de derde 7.500 euro. Als het maximale bedrag van de dwangsom is bereikt, wordt de last opnieuw opgelegd en worden de bedragen verdubbeld.

Artikel II

Dit besluit treedt in werking met ingang van 1 april 2020

Artikel III

Het beleid Regulering rondleidingen met gids op de Wallen Amsterdam wordt ingetrokken

Artikel IV

Dit besluit wordt aangehaald als Ontheffingsbeleid rondleidingen 2020 Amsterdam

Ondertekening van de regeling