Aanhef
De raad van de gemeente Alphen aan den Rijn;
Gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;
Gelet op artikel 4:81 van de Algemene wet bestuursrecht;
B E S L U I T vast te stellen het volgende:
Gemeentelijk Watertakenprogramma 2021-2024
VOORWOORD
In Nederland, maar ook in Alphen aan den Rijn, blijft omgaan met water een belangrijke uitdaging. Dit plan geeft richting om die uitdaging in de komende jaren aan te gaan.
Als gemeente hebben we de taak om te zorgen voor goede riolering, waarmee we het vieze afvalwater uit de woningen en andere gebouwen naar een zuiveringsinstallatie vervoeren. De afgelopen tijd is nog maar eens pijnlijk duidelijk geworden hoe belangrijk hygiëne is voor de gezondheid. En riolering is daarbij onmisbaar.
Riolering zorgt er niet alleen voor dat vies afvalwater geen bedreiging is voor onze gezondheid of leefomgeving. Riolering zorgt ook voor de afvoer van regenwater, zodat we daar geen last van hebben als er teveel valt. En dat wordt steeds moeilijker, omdat we door de klimaatverandering vaker te maken krijgen met zware en langdurige regenbuien. Tegelijkertijd neemt de kans op lange droge periodes ook toe. Omdat riolering onderdeel is van het watersysteem in onze leefomgeving, speelt het ook een rol bij het tegengaan van de gevolgen van droogte.
Maar ook zaken als bodemdaling, energietransitie en duurzaamheid in het algemeen hebben op een of andere manier invloed op de gemeentelijke watertaken, en andersom. Dit speelt zich allemaal af in onze fysieke leefomgeving. In een tijd dat de wetgeving voor deze fysiek leefomgeving een grondige vernieuwing krijgt door invoering van de Omgevingswet. Dit plan beschrijft hoe we als gemeente onze watertaken uitvoeren in deze dynamische omgeving.
Toen in 2019 begonnen werd met het opstellen van dit document zou de Omgevingswet op 1 januari 2021 in werking treden. Het was de bedoeling dat in de zomer van 2020 een eerste versie van de Gemeentelijk Omgevingsvisie (GOVI) ter vaststelling aan de raad kon worden voorgelegd. Op 1 april 2020 maakte de minister bekend dat de invoering werd uitgesteld. In mei 2020 heeft het Rijk in samenspraak met andere overheden besloten dat de Omgevingswet op 1 januari 2022 in werking treedt. Met dit document zijn we als gemeente klaar voor de invoering van deze wet. De uitgangspunten in dit document worden verwerkt in de Gemeentelijke Omgevingsvisie (GOVI). Maar we voldoen hiermee ook aan de verplichting tot het hebben van een actueel Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) tot 1 januari 2022.
De komende jaren stellen het veranderende klimaat en nieuwe wetgeving ons voor veel nieuwe uitdagingen. De uitvoering van de watertaken door onze gemeente is daarom ook volop in beweging, met een open blik naar de uitdagingen van de toekomst.
Wethouder Erik van Zuylen
Afb. 1: invoering Omgevingswet (bron: video van ministerie van BZK)
Bijlage
Europese Unie
Kaderrichtlijn Water (KRW)
De Kaderrichtlijn Water is een Europese richtlijn die voorschrijft dat de waterkwaliteit van de Europese wateren vanaf 2015 aan bepaalde eisen moet voldoen. Deze richtlijn (2000/60/EG) vervangt en integreert op termijn een aantal oude richtlijnen met de bedoeling meer eenheid in de regelgeving te brengen. De richtlijn is sinds eind 2000 van kracht voor het waterbeheer, dat wil zeggen voor het totaal aan activiteiten die tot doel hebben om het grond- en oppervlaktewater zo goed mogelijk te beheren.
(zie ook: www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water )
Richtlijn Stedelijk Afvalwater
Deze richtlijn van de Europese Unie is in 1991 van kracht geworden en regelt dat alle lidstaten in het stedelijk gebied het afvalwater moeten inzamelen en zuiveren. De richtlijn stelt eisen aan het rioolstelsel, aan de zuiveringsinrichtingen en aan de verwerking van het zuiveringsslib dat als afval ontstaat bij de zuivering. Bovendien verplicht de richtlijn de lidstaten elke twee jaar te rapporteren over de voortgang. De richtlijn is verouderd en houdt geen rekening met nieuwe afvalstoffen en zuiveringstechnieken. In 2019 is begonnen met een herziening.
(zie ook: www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/emissiebeheer/afvalwater/stedelijk-communaal/rapportage-eu).
Nederland
Omgevingswet
De Omgevingswet is een wet die een verregaande vereenvoudiging van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving beoogt, door tientallen wetten en honderden regels te bundelen in één nieuwe wet. De wet is wel aangenomen, maar de ingangsdatum van 1 januari 2021 is in april 2020 uitgesteld tot 1 januari 2022. De huidige wettelijke zorgplichten van de gemeente voor hemelwater, grondwaterpeil (Waterwet) en afvalwater (Wet milieubeheer) zijn vrijwel ongewijzigd opgenomen in de Omgevingswet. (zie ook: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet).
Bestuursakkoord Water (BAW)
Het Bestuursakkoord Water (BAW) is in 2011ondertekend door het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin). Het bevat afspraken over het waterbeheer in Nederland en met name over de onderlinge samenwerking daarbij. Daarmee was het de aanjager voor de samenwerking in de waterketen tussen waterschappen, gemeenten en drinkwaterbedrijven. In 2018 zijn er aanvullende afspraken in het BAW vastgelegd.
(zie ook: www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/bestuursakkoord )
Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het Deltaplan versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. (zie ook: www.ruimtelijkeadaptatie.nl )
Bekostiging gemeentelijke watertaken
In artikel 228a van de Gemeentewet is de bekostiging van de gemeentelijke watertaken uit de rioolheffing geregeld. Gemeenten zijn niet verplicht om de kosten voor de uitvoering van de Gemeente Alphen aan den Rijn gemeentelijke watertaken (geheel) te dekken met inkomsten uit rioolheffing. Maar inkomsten uit rioolheffing mogen niet aan andere zaken besteed worden dan uitvoering van de gemeentelijke watertaken.
Provincie Zuid-Holland
Convenant Klimaatadaptief Bouwen
Het Convenant Klimaatadaptief Bouwen is een initiatief van Provincie Zuid-Holland. Dit convenant is ondertekend door bouwbedrijven, gemeenten (waaronder Alphen aan den Rijn), de provincie, waterschappen, maatschappelijke organisaties, financiers en projectontwikkelaars. Het convenant bevat een leidraad en maatregelen voor klimaatadaptief ontwikkelen en bouwen.
(zie ook: www.urbangreenbluegrids.com/bouwadaptief )
Hoogheemraadschap van Rijnland
Voor de uitvoering van de wettelijke gemeentelijke watertaken is het hoogheemraadschap verreweg de belangrijkste en meest invloedrijke overheid. Het beleid van het hoogheemraadschap is vastgelegd in het Waterbeheerplan. De regelgeving van het hoogheemraadschap is vastgelegd in de Keur en uitvoeringsregels, met de Legger als grafische uitwerking.
(zie ook: www.rijnland.net/over-rijnland/bestuur/planning-control/waterbeheerplan
www.rijnland.net/regels/Keur-en-uitvoeringsregels
www.rijnland.net/regels/legger )
Bijlage 2 : EVALUATIE SPEERPUNTEN GRP 2016-2020
Fusie
Dit was het eerste GRP na de fusie in 2014 van de voormalige gemeenten Alphen aan den Rijn, Boskoop en Rijnwoude. Inmiddels zijn de manier van werken, het beheer en onderhoud, en de regelgeving voor riolering vrijwel geheel geharmoniseerd en op hetzelfde niveau gebracht.
Van norm naar effect en van inspanning naar resultaat
Gelijktijdig met het GRP is een rioolbeheerplan opgesteld met de focus op effecten en resultaten. Ook bij uitbesteding van preventief en curatief onderhoud wordt er meer gestuurd op resultaten, waarbij zoveel mogelijk gebruik gemaakt wordt van specifieke expertise van contractpartners.
Wettelijke gemeentelijke watertaken
In het GRP werden de drie wettelijke gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwaterstand als duidelijke basis en afbakening beschouwd. Dit bleek met name belangrijk bij de beoordeling van de rechtmatigheid van rioolheffing.
Samenwerking in de waterketen
Onze gemeente heeft de afgelopen jaren een prominente trekkersrol vervuld bij de samenwerking in de waterketen (drinkwater, riolering, zuivering) met Hoogheemraadschap van Rijnland, Oasen en gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Kaag en Braassem, Nieuwkoop en Waddinxveen.
Volksgezondheid
Hoewel misschien vanzelfsprekend blijft volksgezondheid de belangrijkste bestaansgrond voor riolering. Er zijn geen incidenten bekend waarbij het functioneren van de riolering een negatieve invloed had op de volksgezondheid. De zwemwaterlocatie Europapark is komen te vervallen vanwege slechte waterkwaliteit, maar dit werd niet veroorzaakt door overstortingen uit de riolering.
Klimaatverandering
Door het nationale Deltaprogramma en de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie is de urgentie van aanpassing aan het veranderende klimaat verder verhoogd. De betrokkenheid vanuit het GRP en bijbehorende watertaken richt zich met name op het aspect wateroverlast. Er is een forse bijdrage geleverd aan het uitvoeren van de klimaatstresstest en het tot stand komen van de gemeentelijke klimaatatlas. Bij vervanging en aanleg van riolering wordt rekening gehouden met zwaardere buien.
Dit wordt deels opgelost door gebruik van grotere buizen, maar een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte levert ook een belangrijke bijdrage aan beperken van wateroverlast. Particulieren worden via Operatie Steenbreek aangemoedigd verharding in tuinen te vervangen door groen. De gemeentelijke deelname aan Operatie Steenbreek wordt betaald uit het rioleringsbudget. Sinds juni 2020 verstrekt de gemeente subsidie voor klimaatadaptieve maatregelen door particulieren bij bestaande woningen in stedelijk gebied. Omdat deze maatregelen bijdragen aan de invulling van de hemelwatertaak, wordt deze subsidie voor een derde deel gedekt uit het rioleringsbudget.
Assetmanagement
Bij assetmanagement worden nieuwe inzichten over het beheer en onderhoud van kapitaalgoederen, zoals riolering, aangeleerd en toegepast. Kenmerken van assetmanagement zijn: gegevens op orde, effecten inzichtelijk en sturing op risico’s. Afgelopen jaren is er veel aandacht besteed aan invoering van assetmanagement binnen de diverse beheerdomeinen van de gemeente. Het domein riolering en oppervlaktewater zit daarbij in de kopgroep.
Financiën
De kosten voor het uitvoeren van de wettelijke watertaken zijn, conform het uitgangspunt in het GRP, voor 100% gedekt door inkomsten uit de rioolheffing. Dit geldt voor alle kosten die redelijkerwijs ten laste van de rioolheffing gebracht mochten worden. Het verloop van zowel uitgaven als inkomsten is afgeweken van hetgeen voorzien was in het GRP. De stand van de egalisatievoorziening is eind 2020 naar verwachting ongeveer 3,8 miljoen, oftewel 2,2 miljoen hoger dan voorzien in het GRP 2016-2020.
Duurzaamheid en innoveren
Het werkveld riolering en waterhuishouding is nauw betrokken bij de uitvoering van het gemeentelijk Actieprogramma Duurzaamheid, met name voor het onderdeel klimaatadaptatie. Maar ook bij onderzoek naar alternatieve energiebronnen zoals warmte uit rioolwater of oppervlaktewater.