Beleidskader Sociaal Domein 2021 Omdat het gewoon kan

Maatschappelijke vraagstukken komen voort uit:

•signalen van uitvoerders, samenwerkingspartners en inwoners die betrekking hebben op de situatie in de gemeente

•maatschappelijke ontwikkelingen die breed -bijvoorbeeld landelijk- aan de orde zijn

•data: feiten en cijfers.

Hieronder geven we de meest relevante signalen, ontwikkelingen en data voor de bundels die nu actueel zijn en waar dit beleidskader zich minimaal op richt.

Signalen

•Toename jongeren zonder startkwalificatie en voortijdig schoolverlaten op jongere leeftijd

•Jeugdcriminaliteit op jongere leeftijd

•Problematiseren van gedrag van kinderen/jongeren door de ouders

•Hoog aantal (complexe) echtscheidingen

•Toename diagnostisering psychiatrische aandoeningen (waaronder burn-out)

•Toename van mensen die tijdelijk of langdurig de grip op hun leven verliezen

•Toenemende complexe schuldenproblematiek en schaamte hierover

•Toename problemen huisvesting (meer vervuilde woningen, huisuitzettingen)

•Toename dakloosheid (spookjongeren: jongeren die niet geregistreerd zijn in BRP, gezinnen die onvoorbereid naar Nederland komen/terugkeren, economische dakloosheid)

•Toename interrelationeel geweld

•Toename eenzaamheid

•Toename (jonge) mantelzorgers

•Onrealistische verwachtingen van inzet van professionals, claimgedrag

Maatschappelijke ontwikkelingen

•Toenemende individualisering, polarisering en populisme

•Intergenerationele armoede

•Meer inwonersinitiatieven en zelforganisatie op allerlei gebieden

•Wijziging van de Wlz: inwoners met een langdurige psychische problematiek kunnen per 2021 een beroep doen op Wlz zorg

•Extramuralisering, mensen blijven langer thuis wonen met groter risico op onder meer eenzaamheid en overbelasting van de mantelzorg

•Jongeren en jongvolwassenen ervaren veel (maatschappelijke) druk c.q. een minder hoopvol toekomstperspectief

•Onvoldoende gekwalificeerd personeel door krapte op de arbeidsmarkt en onvoldoende nieuw potentieel (minder jongeren)

•Ontwikkelingen rondom de pensioenen: verhogen pensioenleeftijd, onzekerheid over hoogte pensioenen

•Toename zelfstandigen met onzekere inkomenssituatie

•Tekort aan betaalbare woningen

•Toenemend beroep op eigen verantwoordelijkheid (inclusief mantelzorgers, vrijwilligers)

•Afname banen op MBO niveau 1 en 2 waardoor toetreding tot de arbeidsmarkt voor sommigen onbereikbaar wordt

•Digitalisering

•Gemeentelijke tekorten sociaal domein

•Recentralisatie: Rijk stuurt op gedecentraliseerde taken

Data

•Bevolkingsgroei

•Meer alleenwonenden en éénoudergezinnen

•Toename vergrijzing

•Toename van gebruik Jeugdhulp

•Relatief hoog aantal inwoners met obesitas

•Toename gebruik genotmiddelen onder jongeren (actueel: lachgas)

•Toename chronische ziekten

•Dalende vaccinatiegraad

In de voorbereiding op dit beleidskader is op verschillende manieren gesproken met en informatie opgehaald bij de diverse belanghebbenden. Hieronder de belangrijkste opbrengsten. Volledige verslagen van bijeenkomsten in het kader van dit proces zijn te vinden op www.alphenaandenrijn.nl/sociaaldomein2021.

Inwoners

Er zijn verschillende participatietrajecten geweest met inwoners die niet specifiek gericht zijn op de te maken afspraken per 2021, maar hiervoor wel relevante informatie hebben opgeleverd. Denk hierbij aan:

•reguliere cliënttevredenheidsonderzoeken

•het participatietraject dorps- en buurthuizen

•behoeftenonderzoek bezoekers en medewerkers CJG

•onderzoek binnen het project Open deuren en het

•onderzoek van de Universiteit van Utrecht naar de ambulantisering van Beschermd wonen

In het kader van de voorbereiding op de nieuw te maken afspraken zijn twee grote onderzoeken uitgezet:

•Onderzoek naar ervaringen en behoefte aan begeleiding, dag invulling, mantelzorgondersteuning en welzijn (Onderzoeksbureau Doelen Innovatie Studio)

•Onderzoek naar ervaringen en behoefte aan beschermd wonen, begeleid wonen en maatschappelijke opvang (Onderzoeksbureau EEVVAA)

De resultaten hiervan zijn vooral van belang voor de uitwerking van de bundels.

De kernpunten die we meekregen van inwoners en andere belanghebbenden zijn:

•Inwoners willen elkaar ontmoeten in de wijk in een laagdrempelige voorziening

•Een vaste, stabiele contactpersoon met een open en niet oordelende houding

•Een vaste neutrale plek in de wijk waar je met al je vragen terecht kan

•Een vaste plek waar je terecht kan met signalen

•Hulp snel beschikbaar en bereikbaar

•Mogelijkheid om zelf een hulpverlener en aanbieder te kiezen

•Kleinschalige opvang dicht bij huis

•Spreek gewone, begrijpelijke taal

•Zelf inzicht houden op het (hulpverlenings-)proces

•De huisarts is altijd bereikbaar, hier ga je vaak als eerste heen

•Meer mogelijkheden voor dag invulling gewenst

Adviesraden

De Inwonersadviesraad en de Cliëntadviesraad zijn geïnformeerd over dit traject. Enkele leden van de adviesraden hebben de marktverkenningen en andere bijeenkomsten bijgewoond. Dit beleidskader wordt voor een formeel advies voorgelegd aan beide raden.

Samenwerkingspartners en aanbieders

Met samenwerkingspartners en aanbieders is gesproken in diverse bijeenkomsten.

•Aanbieders en samenwerkingspartners samen: 27 mei en 13 juni 2019

•Marktverkenning aanbieders welzijn en zorg: 29 mei en 19 juni 2019

•Gesprek gecontracteerde aanbieders huishoudelijke hulp: 19 juni 2019

•Bijeenkomst samenwerkingspartners: 13 juni 2019

•Bijeenkomst vrijwilligersorganisaties en ouderenbonden: 25 juni 2019

Uit de gesprekken met huidige en potentiele aanbieders haalden we de volgende kernpunten:

•Ruimte voor specialisatie en diversiteit binnen de opdrachten

•Huishoudelijke hulp meer verbinden met zorg en meer clusteren per wijk

•Expertise naar de voorkant: aanvraagproces moet stevig staan

•Zoveel mogelijk indicatievrij werken

•Indicatieverstrekking mag niet vertragend werken bij het leveren van hulp

•Continuïteit in de hulpverlening/hulpverlener

•Maak behapbare en geen te grote bundels: te brede bundel geeft te weinig focus en lastige samenwerking binnen samenwerkingsverband

•Doorgaande lijn preventie/welzijn/zorg en mogelijkheden voor op- en afschaling van hulp

•Er is veel aanbod, maar partijen weten elkaar niet te vinden

•Zorg er voor dat partijen elkaar ook fysiek ontmoeten

•Partners weten elkaar moeilijk te vinden door de wijze waarop de verschillende opdrachten/subsidies de afgelopen jaren zijn uitgezet

•Er is veel aandacht geweest voor preventie bij risicogroepen en te weinig aandacht voor de basisactiviteiten van vooral de culturele voorzieningen

•Samenwerking van organisaties is nodig, ook met het onderwijs en vrijwilligersorganisaties

•Gezamenlijke huisvesting: fysiek bij elkaar helpt om elkaar te vinden bij de samenwerking. Partijen moeten elkaar weten te vinden –ook informeel- vooral in de wijken en buurten

•Formuleer inhoud op thema’s en samenwerking

•Zorg dat organisaties flexibel kunnen inspelen op thema’s en vragen vanuit de samenleving

•Zorg voor regie vanuit de gemeente (zowel op samenwerking als op opdrachten)

•Zorg er voor dat privacy wetgeving de samenwerking niet belemmert (oproep tot privacy beleid)

Samenvattend

De bijeenkomsten en gesprekken leverden vooral veel op voor de inhoud van de bundels, de voorwaarden, de sturing en de rol van de Gemeente. Het levert geen eenduidig beeld op voor de samenstelling van de bundels.

Naast gesprekken en bijeenkomsten zijn leerervaringen belangrijk. Wat hebben we geleerd dat goed is om vast te houden, wat kan beter en waar moeten we vernieuwen.

Evaluatie ‘Beter voor elkaar’

In het beleidskader 2014-2018 met de titel ‘Beter voor elkaar’ beschreven we de visie en aanpak van de nieuwe taken in het sociale domein. Vanuit de vraag en behoefte van de inwoner hebben we ingezet op een nieuw stelsel met minder bureaucratie en ruimte voor de professional.

In 2017 is de tussenevaluatie uitgevoerd van de gekozen aanpak met de contractering van Tom in de buurt en de subsidietenders Boost en Alphen Beweegt. De eindconclusie luidde: ‘We zijn op de goede weg, er staat een belangrijke basis waarbinnen we de doelen en verbeteringen voor onze inwoners kunnen realiseren en de eerste resultaten zijn er. We hebben het stelsel op een unieke manier ingericht en dat heeft een belangrijke impuls gegeven aan de vernieuwing. We zijn nog maar net begonnen, de komende tijd blijven weleren, optimaliseren en door ontwikkelen’ .

Voor dit laatste zijn een aantal aandachtspunten vastgelegd, geconcentreerd op twee thema’s: integrale aanpak en werkwijze in de praktijk en de sturing op het ‘geheel’. We gaan hieronder in op de onderdelen van deze twee thema’s en hoe we dit verder verbeteren in de nieuwe periode.

Integrale aanpak en werkwijze in de praktijk

Aandachtspunt uit tussenevaluatie

‘Beter voor elkaar’

Aanpak in nieuwe bundels

Verbindingen tussen opdrachten/contracten, zowel vanuit de Gemeente als partners die op andere wijze gefinancierd worden

1Bij aanbestedingen wordt de verplichting om samen te werken in de wijken vastgelegd. De mate van succes is van belang bij een besluit voor wel/niet verlengen van een overeenkomst

2Bij subsidies zal dit een randvoorwaarde voor verlening worden

3Met ideeën als samen op 1 locatie; wijktafel

Overgang 18-/18+

1Goede verbinding organiseren tussen de nieuwe bundels ondersteuning en preventie en de uitvoering door Go! voor jeugd

2Bundel preventie richt zich op alle leeftijden

Casusregie bij multiproblematiek

1Inzetten op idee als wijktafel waar afspraken gemaakt worden over casusregie en bemoeizorg

2Verbinding maken met verbeterde procesregie die ligt bij het regionale zorg- en veiligheidshuis (in ontwikkeling)

Wat als mensen geen zorgvraag stellen

1Outreachend werken, bemoeizorg, ‘waakvlamcontact’ wordt expliciet onderdeel van de bundels

Dwang versus drang, (bemoei)zorg en veiligheid

1Stevige inzet op (selectieve) preventie bij risicogroepen en op risicomomenten

2Als hierboven: outreachende zorg, bemoeizorg

Sturen op maatschappelijke effecten en resultaatafspraken

Aandachtspunt uit tussenevaluatie

‘Beter voor elkaar’

Aanpak in nieuwe bundels

Samenhangende sturing op maatschappelijke effecten

1Doordat nu tegelijkertijd voor zes bundels nieuwe afspraken worden gemaakt, realiseren we een meer consistente sturing

Sturen op de juiste afspraken

1Gebruik van kpi’s of heldere resultaatafspraken

2Verstevigen contractmanagement, ook op wijkniveau

3Indicatoren in programmabegroting vertalen naar indicatoren die we gebruiken om te sturen op de bundels en andersom

4Meer werken met externe onafhankelijke audits

Sturing op maatschappelijke effecten

1Formuleren en monitoren op resultaatafspraken in de overeenkomsten of afspraken over maken bij subsidieverlening

2Voor de gemeenteraad wordt systematisch gewerkt aan de leercyclus om zo een kijkje in de keuken van de uitvoering in het sociaal domein te geven. In overeenkomsten medewerking aan de leercyclus vastleggen en dit als randvoorwaarde bij subsidies opnemen.

Wat zegt klanttevredenheid en wordt dit juist gemeten

1Vanuit het rijk ligt de verplichting om klanttevredenheid op een vaste manier te meten. Omdat deze onderzoeken anoniem zijn kunnen we niet doorvragen

2Aanvullende vormen afspreken zoals onafhankelijke interviews bij cliënten; audits

Sturen op meer preventie

1Met het onderscheid tussen de 4 vormen van preventie[1] zetten we nadrukkelijker in op de concrete vertaling hiervan binnen elke bundel

2Afzonderlijke bundel preventie

Big data

1In de nieuwe afspraken vastleggen hoe we met datasturing en data-analyse omgaan

2Slim combineren van data van gemeentelijke onderdelen (Serviceplein, Rijnvicus) met data van gecontracteerde partners, op basis hiervan prioriteiten bepalen

Hoe zorgen we in de sturing en verantwoording voor het verhaal van de mensen om wie het gaat (tellen en vertellen, wat hebben we bereikt en hoe beleven onze inwoners dat)

1Verder vormgeven in de leercyclus van de gemeenteraad

[1] Universele en selectieve preventie (collectief) en geïndiceerde en zorggerelateerde preventie (individueel)

Overige lessen

Ook in de praktijk van alledag zijn lessen geleerd. Hieronder de meest opvallende.

•Vraaggericht werken is onvoldoende voor zeer kwetsbare inwoners. Er is meer inzet op vroegsignalering, outreachend werken, bemoeizorg en ‘waakvlamcontact

•‘we zijn van het wat en niet van het hoe’ nuanceren: we zijn wel van het organisatorische ‘hoe’, niet van het professioneel methodische ‘hoe’

•Meer ruimte voor specialistische/kleine aanbieders, die kunnen soms een goed aanbod doen op specifieke vraag

•Een integrale opdracht geeft geen garantie voor een integrale aanpak, daarvoor is meer/anders nodig

•Meer ruimte nodig voor ontwikkelingen, trends, innovatie

•Persoonsgebonden budget moet niet ingezet worden als vluchtroute omdat de inzet van aanbieders niet past bij de vraag

•Op- en afschalen van hulp tussen verschillende opdrachten is lastig, dit vraagt extra organisatie

•Sturen op gezamenlijke huisvesting in de wijk, dit gaat niet vanzelf

•Meer aandacht voor de basisdienstverlening van vooral culturele instellingen.

Hieronder is per nieuwe bundel opgenomen welke ‘oude’ onderdelen hierin opgaan.

Bundel

Tot 2021 gecontracteerd of gesubsidieerd

1

Preventie

1Alphen beweegt (Tender gezonde leefstijl)

1Alle preventieve schoolprogramma’s (Avifauna, bibliotheek, RDOG, gemeentelijk)

1Boost (Tenders 0-12, 12-27 en talentontwikkeling uitgezonderd voorschoolse educatie, bibliotheek, Parkvilla en Castellum)

1Participe (buurtbemiddeling)

1RDOG (coördinatie en workshops deel CJG)

1Tom in de buurt (deel welzijn/ Participe)

2

Ondersteuning

1Eva (maatjesproject De Vriendendienst)

1GGZ Rivierduinen (deel collectieve preventie)

1Lumen (voorlichting en cursussen en inzet ervaringsdeskundigheid i.k.v. bemoeizorg )

1MEE (deelname in de toegang van het Serviceplein)

1Tom in de buurt (deel hulp en ondersteuning)

1Participe (informatie en advies, intake, indicering huishoudelijke hulp, hulpmiddelen en pgb)

1Gecontracteerde en gesubsidieerde uitvoerders via centrumgemeente Leiden, actief in Alphen aan den Rijn:

1RDOG (verslavingspreventie en bemoeizorg)

1Brijder (verslavingspreventie en bemoeizorg)

1GGZ Rivierduinen (bemoeizorg)

1BEAU begeleid wonen, Cardea, De Sleutelbloem, GGZ Rivierduinen, Gemiva, Kwintes, Prodeba, Stichting De Binnenvest, Stichting Wooninitiatief Moier, Zorggroep Soeverein, (beschermd en begeleid wonen)

1Stichting De Binnenvest (maatschappelijke opvang en bemoeizorg)

3

Voorschoolse educatie

1Boost (deel van de Tender -9 maanden – 12 jaar)

4

Inburgering

1Diverse taalscholen, gecontracteerd door inburgeraars zelf

5

Huishoudelijke hulp

1ActiVite; Alfa & Zorg; Allcura; Axxicom; Groenoord Zorgt; Inis; Matilda; Privazorg; T-Zorg; Vierstroom; Wijdezorg

6

Hulpmiddelen

1Meyra

1Welzorg