Aanhef
Voorwoord
Almere is een groene stad en daar zijn we trots op. Dat Almere zo groen en waterrijk is, wordt gezien als een van de mooiste kwaliteiten van de stad. Het groen in Almere moet dus goed verzorgd en onderhouden worden, daar is iedereen het wel over eens. Maar wat dat dan precies inhoudt, daar kun je van mening over verschillen.
Moet het groen in winkelgebieden plaatsmaken voor extra parkeerplekken? Of moet het zoveel mogelijk behouden blijven om te voorkomen dat de stad nog verder opwarmt? Moet je ingaan op de wens van bewoners om het gras in hun wijk vaker te maaien? Of laat je het gras langer groeien voor de biodiversiteit en het welzijn van de wilde dieren in onze stad? Als het gaat om het beheer en onderhoud van het openbare groen in de stad, valt er veel te kiezen. Daarom is het goed dat er nu een beleidskader Groen is. Een document dat ons helpt bij het realiseren van de doelen en ambities uit de Visie openbare ruimte en de Visie ecologie. En zorgt voor duidelijkheid en transparantie richting bewoners en partners.
Met stip op nummer één staat het behouden en versterken van het groene karakter van Almere. Dit doen we niet alleen voor onszelf, maar ook voor de generaties die na ons komen. Groen is van onschatbare waarde vanwege de impact op ons geluk, onze gezondheid, de biodiversiteit en het klimaat. Groen is onmisbaar om droge voeten te houden bij extreme regenbuien en verkoeling te geven tijdens hittegolven. Het groen is ook de leefomgeving van de vele dieren die in onze stad wonen. Door in te zetten in het behouden en gevarieerder maken van het groen, zorgen we voor voedsel, nestgelegenheid en beschutting voor onze kleine inwoners.
Een groene stad is een mooiere stad en een fijnere omgeving om in te leven. Voor alle Almeerders, mens én dier.
Met groene groeten,
Jesse Luijendijk
Wethouder Dierenwelzijn, Natuur en Water, Biodiversiteit en Klimaatadaptatie
Samenvatting
De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen in Almere. Zoals het maaien van gras en het snoeien van hagen en struiken. Ook het vervangen van openbaar groen valt hieronder, zoals bij grootschalig onderhoud. Hoe we dit werk uitvoeren hangt af van het beleid dat we volgen. Voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen is dit het eerste beleidskader van de gemeente Almere.
Waarom een Beleidskader Groen?
Van brede visies naar duidelijk beleid
In 2020 en 2021 zijn de Visie ecologie en de Visie openbare ruimte vastgesteld. Visies beschrijven de uitdagingen, ambities en doelen voor een langere periode (circa 10 jaar). Beleid is daarna nodig. Beleid zorgt namelijk voor duidelijke en praktische plannen om deze ambities en doelen waar te maken binnen een kortere periode (circa 5 jaar).
Van dilemma’s naar antwoorden
Almere is de afgelopen jaren flink gegroeid. Dit zorgt voor steeds meer dillema’s over het gebruik en beheer van de openbare ruimte. Moet het gras in het park kort, zodat mensen kunnen picknicken? Of moet het lang kunnen groeien voor de biodiversiteit? Een beleidskader biedt handvatten voor beheerders bij dit soort dilemma’s.
Van belofte naar oplevering
In de programmabegroting 2023 staan de inkomsten en uitgaven voor 2024. Hierin staat dat er beleid op het beheer en onderhoud van het openbaar groen moet komen. Daarnaast is in het Strategisch Assetmanegementplan (SAMP, 2022) afgesproken dat we ons beheer verder gaan professionaliseren. Beleidskaders zijn hierbij een belangrijk onderdeel.
Welke doelen willen we bereiken?
Inspelen op belangrijke ontwikkelingen
Dit beleid speelt in op belangrijke ontwikkelingen. Zoals de groei van de stad, de gevolgen van klimaatverandering en de toenemende vraag naar duurzamere keuzes. Ook de wensen en verwachtingen van onze inwoners, partners en bestuurders is iets wat verandert.
Aansluiten op de doelen en ambities uit de visies
Dit beleid sluit aan bij de gemeentebrede visies. In de Visie ecologie (2020) en de Visie openbare ruimte (2021) is het groen in Almere een belangrijk onderwerp, daarmee vormen ze de basis voor dit beleid. Ook ander gemeentelijk beleid is meegenomen.
De mening van bewoners en partners meenemen
Beleid maak je met en voor de stad. Binnen de kaders van de visies nemen we de mening van bewoners en partners mee. Zo krijg je een beleidskader waar de stad achter staat.
Hoe gaan we deze doelen bereiken?
In ons beheer en onderhoud werken we binnen de beschikbare middelen aan onze doelen, beschreven in de onderstaande uitgangspunten. In de praktijk betekent dit dat we niet alles tegelijk kunnen doen, maar stapsgewijs toewerken naar het behalen van onze doelen.
1We behouden ons groen en zetten in op de verdere vergroening van Almere.
Almere is ooit ontworpen als een groenblauwe stad. Dit vele groen en blauw is goed voor de biodiversiteit, ons klimaat en zorgt voor een fijne plek om te ontmoeten en bewegen.
2De Almeerse bodem en haar voedselweb is bepalend bij de keuze voor beplanting, beheer en onderhoud.
Onze bodem is geschikt voor plantensoorten die zich kunnen aanpassen aan natte en droge periodes. Ook verlagen we onze uitstoot door minder grond van elders te halen.
3Het beheerniveau en -budget sluit aan bij de functie en gebruik van een gebied.
De gebieden in Almere zijn verdeeld in verschillende functiegebieden, zoals woongebied of werkgebied. Het beheerniveau en -budget sluit aan bij het gebruik van een gebied.
4We kiezen verschillende soorten en zo veel mogelijk inheemse beplanting per wijk bij vervanging of (her)inrichting.
Verschillende soorten planten zorgen voor een mooie uitstraling van de wijk met meer voedsel voor dieren. Ook helpt dit onze stad weerbaarder en klimaatbestendiger te maken.
5De voordelen van groen zijn groter dan de nadelen: groen mag ongemak geven. Veiligheid en toegankelijkheid behoren tot de uitzonderingen.
Groen zorgt voor een gezonde en fijne leefomgeving voor iedereen en maakt Almere weerbaarder en klimaatbestendiger. Ongemak is vaak individueel en tijdelijk.
6We gebruiken geen chemische bestrijding bij overlast van exotische planten en insecten.
Chemische middelen beschadigen de natuur, het dierenwelzijn en de volksgezondheid. Daarom gebruiken we natuurlijke methoden bij overlast van exotische planten en dieren.
7Onze aankoop, beheer en onderhoud zijn zo natuurlijk mogelijk.
We kiezen planten waar onze wilde dieren van profiteren. We willen genetisch divers, onbespoten en biologische planten gebruiken mits aanbod en budget dit toelaten.
8We gaan voor innovatieve, duurzame en klimaatbestendige oplossingen.
Voor een klimaatbestendige stad vervangen we groen in principe niet door verhardingen. Ook verlagen we onze uitstoot en geven de voorkeur aan Europees inheemse beplanting.
9We informeren bewoners, zijn transparant over beleidskeuzes en borgen dat actieve bewoners en zelfbeheergroepen een bijdrage kunnen leveren aan een groene stad.
Beleid moet voor iedereen begrijpelijk zijn. Dit helpt bij het opbouwen van vertrouwen bij onze bewoners en partners en zorgt voor een goed gesprek over het groenbeheer.
Verdere uitwerking wordt ambtelijk beschreven in het op te stellen beheerplan Groen.
Leeswijzer
In hoofdstuk 1 leggen we de basis voor het Beleidskader Groen. We geven inzicht in de aanleiding voor dit beleid en de reikwijdte ervan, met verwijzingen naar bredere gemeentelijke visies. Met de doelstelling en afbakening van het Beleidskader Groen geven we een overzicht van de onderwerpen in dit beleidsdocument.
Hoofdstuk 2 geeft een beeld van de huidige situatie en de uitdagingen waarmee onze stad te maken heeft. Voordat we ons richten op het beleid, schetsen we de ontwikkelingen, doelen, ambities en de behoeften van de stad.
In hoofdstuk 3 staan de uitgangspunten voor het openbaar groen in Almere. Hiermee spelen we in op belangrijke ontwikkelingen, sluiten we aan bij de Visie openbare ruimte en Visie ecologie en nemen we de mening van bewoners en partners mee.
In hoofdstuk 4 gaan we eerst in op de manier waarop we de stad beheren en onderhouden met de bijhorende budgetten. Met dit beleidskader vragen we geen aanvullende financiële middelen aan. We staan wel stil bij de financiële haalbaarheid van de uitgangspunten en benoemen eventuele knelpunten en kansen.
Het groene karakter van Almere
Almere heeft:
✓ een unieke groene opzet: de groenblauwe structuur is de moderne variant van een tuinstad.
✓ een meerkernige opzet; daarmee onderscheidt Almere zich van andere gemeentes met vergelijkbare inwonersaantallen.
✓ gemiddeld 111,4 m² groen per inwoner; het gemiddelde in Nederland is 48,7 m².
✓ relatief veel grote oppervlakken gras en in mindere mate struiken.
✓ diverse stadsdelen met een eigen karakter; van parkachtig in Stad tot polderlandschap in Buiten.
✓ per 2023: 372.000 m² riet, 15.235.939 m² gras, 23.085 m² vaste planten, 1.536.697 m² heesters.
✓ een apart Bomenkader (2017) dat gaat over 114.430 laan-, straat- en parkbomen, 581.659 m² bosplantsoen en 4.217.600 m² bos.
Bijlage
A. Aanpak totstandkoming beleidskader
Verschillende vormen van participatie toegepast
In gesprek met deskundigen van de gemeente
Allereerst is er gesproken met deskundigen binnen de gemeente op het gebied van groen, zoals op het gebied van inrichting, beheer en onderhoud en het gebruik van groen. Hierbij zijn dilemma’s en thema’s duidelijk geworden waar zij beleid op nodig hebben. Dit waren tevens onderwerpen waar zij de mening van bewoners en partners wilden weten. Deze onderwerpen zijn uitgewerkt tot concrete vragen voor bewoners en partners.
Op straat in gesprek met bewoners
In de lente van 2023 zijn we de straat op gegaan en zijn we in gesprek gegaan met bewoners in Almere over het beheer en onderhoud van het groen in Almere. Door deze gesprekken op straat hebben we een eerste beeld gekregen over hoe bewoners over bepaalde thematiek denken en wat hun voorkeur heeft. Om deze uitkomsten beter te duiden en meer algemene conclusies te kunnen trekken zijn die resultaten meegenomen in een breder onderzoek, namelijk een vragenlijst die naar een grote hoeveelheid Almeerders thuis is gestuurd.
Vragenlijst naar de bewoners thuis
De vragenlijst die een representatief aantal bewoners thuis hebben ontvangen ging dieper in op het beheer en onderhoud van het groen in de stad. Hierbij werden dilemma’s voorgelegd, en naar voorkeuren gevraagd met betrekking tot de manier van het beheren en onderhouden van de groene openbare ruimte. Deze vragenlijst is opgesteld samen met de beleidskader Schoon en Civiel en bevatte dus ook vragen voor die beleidskaders.
Aan tafel met ondernemers
Almere is niet alleen een stad om te wonen, maar ook om te werken. Dit kan bij een bestaande organisatie zijn, of een eigen bedrijf. Eigenaren van eigen bedrijven, ondernemers, zijn veelal gevestigd op bedrijventerreinen. Ook op bedrijventerreinen is sprake van openbare ruimte en openbaar groen dat beheert en onderhouden moet worden. Door gesprekken te voeren met contactpersonen van ondernemers binnen de gemeente en aan tafel te gaan met een deel van de ondernemers zijn, is naar voren gekomen wat hun mening is over het beheer en onderhoud van het groen rondom hun bedrijven en ondernemingen.
B. Uitvoering van het Beleidskader Groen
Hoe wordt het beleid uitgevoerd?
In de onderstaande tekst schetsen we de vervolgstappen van dit beleidskader, dus hoe we uitvoering gaan geven aan de opgestelde uitgangspunten. Wat betekent dit beleidskader voor de praktijk in ons dagelijkse beheer? Ook maken we de uitgangspunten meetbaar met indicatoren (figuur 3) en gaan we in op de monitoring en evaluatie van de doelen.
Figuur 3: Samenhang doelen en kernprestatie indicatoren (SAMP, 2022).
In beleidskaders ga je van KPI’s naar PI’s.
Doorvertaling naar beheerplannen en prestatie-indicatoren
Van beleidskader naar concrete beheerplannen
Na het opstellen van het Beleidskader Groen wordt het beheerplan voor het groenbeheer opgesteld. Hiervoor wordt de input vanuit dit beleidskader gebruikt. Zowel in inbreng vanuit de gesprekken met medewerkers, als bewoners en partners. Vanuit de in dit beleidskader vastgestelde uitgangspunten wordt een nog praktischere en meetbare vertaalslag gemaakt. Van doelen op papier naar uitwerkingen naar de praktijk die meteen te gebruiken zijn door de beheerders en aannemers in het dagelijks beheer van ons openbaar groen.
Prestatie indicatoren als meetinstrument voor je doelen
Om de uitgangspunten van het Beleidskader Groen te kunnen toepassen is het nodig om deze concreet te vertalen naar doelstellingen. Hiervoor gebruiken we prestatie indicatoren (PI’s). Dat zijn concrete resultaten die je wil bereiken om je doelen (‘je prestaties’) te behalen. Door gebruik te maken van deze PI’s kun je tussendoor monitoren in hoeverre je bepaalde doelstelling hebt behaald en aan het eind bepalen of je je resultaat (‘je prestatie’) hebt bereikt. In dit beleidskader zijn PI’s opgesteld (zie tabel 1), die aansluiten bij de in hoofdstuk drie opgestelde uitgangspunten. De concrete uitwerking van elke PI komt in het beheerplan Groen.
Tabel 1: De PI’s van het Beleidskader Groen.
Prestatie indicator
Sluit aan bij
Toelichting
Meetinstrument
Nulmeting score
Streefscore in 2029
Beeldkwaliteit op of boven de norm
Uitgangspunt 3
De openbare ruimte voldoet minimaal aan de wettelijke veiligheidseisen, is voldoende technisch op orde, is sociaal veilig en niet vervuild. Dit wordt dagelijks gemeten aan de hand van de beeldkwaliteitssystematiek.
We borgen dit door dit jaarlijks te monitoren en de voortgang te evalueren aan de hand van de data uit de BOR-schouw. Januari 2025 is de uitslag voor 2024.
In 2024 voldoet gemiddeld 90% aan de afgesproken beeldkwaliteit
In 2029 voldoet gemiddeld 90% aan de afgesproken beeldkwaliteit
Een natuurlijk en weerbaar ecosysteem
Uitgangspunt 1 en 8
.
Het ecologisch maaibeheer draagt significant bij aan een natuurlijk en weerbaar ecosysteem
Monitoren van ecologisch maaibeheer: Jaarlijks leveren we een percentage op van het aandeel ecologisch beheerd gras ten opzichte van het totale grasareaal
In 2024 is het percentage 49%
In 2029 is het percentage groter dan 55%
Helder beleid en communicatie
Uitgangspunt 9
We zorgen dat we duidelijker communiceren (vooraf) door info op de website en SHAH te zetten over wat komt. We antwoorden bewoners op B1-taalniveau en verwijzen hierin naar beleid. We staan open om mee te denken met bewoners en stimuleren samenwerking.
Jaarlijks wordt een management- samenvatting opgesteld van de meldingen uit Signalen in Nederland. Er wordt gekeken welke meldingen er vaak voorkomen. Aan de hand van de meest gemaakte meldingen in categorie groen (top 5) wordt gekeken naar een communicatieaanpak. Deze aanpak is dan gericht op juiste voorlichting, waardoor meldingen soms minder binnenkomen (mensen stellen een vraag niet meer, omdat ze het antwoord al kennen) of meer helpend zijn voor ons groenonderhoud (mensen leren iets (bijv. een plantziekte of symptoom) herkennen en maken een melding wanneer wij in actie kunnen komen.
0-meting van de top 5 waarbij het aantal wordt genoteerd
5% afname ten opzichte van de 0-meting, gecorrigeerd ten opzichte van het aantal inwoners
Voorbereid op de toekomst
Uitgangspunt 8
Duurzaam werken
Elk jaar kijken hoeveel aannemers die voor ons werken gebruik maken van elektrische apparatuur of andere duurzaam alternatieven.
0-meting
5% afname van fossiele brandstof machines ten opzichte van de 0-meting
Voorkomen versnippering zwerfafval
Uitgangspunt 7
Bij het maaien van het gras kan het gebeuren dat zwerfafval versnipperd wordt waardoor het erg moeilijk te verwijderen is. Dit is een onwenselijke situatie. Door het zwerfaval op gras te monitoren kunnen we sturen.
We borgen dit door zwerfafval op gras op te nemen in de BOR-schouw.
0-meting
5% afname ten opzichte van de 0-meting
Zorgen voor monitoring, evalueren en bijsturing
Professioneel groenbeheer staat en valt bij het regelmatig te kijken of alles loopt zoals het is gepland. We noemen dit monitoren, analyseren, evalueren en bijsturen. Dit is een vast onderdeel van onze beleidscyclus (zie figuur 4: lichtblauw en paars). We willen namelijk blijven leren, inspelen op nieuwe ontwikkelingen en hierop anticiperen.
Figuur 4: Het iAMPro model (SAMP, 2022)
Monitoren en analyseren
Jaarlijks evalueren we de voortgang van de gestelde beleidsdoelen, waarbij we gebruikmaken van meetinstrumenten zoals beschreven bij de PI's (zie tabel 1) om de data te analyseren. Hierbij noteren we in hoeverre we de gestelde doelen hebben behaald. We stellen onszelf vragen zoals: Zijn onze plannen gelukt? Zijn de projecten goed uitgevoerd? Hebben we ons aan het budget gehouden? En heeft het geleid tot wat we wilden bereiken?
Evalueren en bijsturen
Aan de hand van de gegevens uit de monitoring en analyse sturen we, indien nodig, bij. Bijvoorbeeld als blijkt dat er nog aanpassingen in ons beheer, onze contracten met aannemers of werkafspraken nodig zijn om het doel te behalen.
Na 5 tot 10 jaar evalueren we of de doelen van het beleidskader zijn behaald en onderzoeken we of actualiseren van het beleid nodig is. Bij een eventuele actualisatie, zal onderzocht worden of integratie van het Bomenkader in het Beleidskader Groen mogelijk en wenselijk is. Op die manier krijgen we één beleidskader wat al ons groenareaal betreft.
C. Resultaten raadsbespreking Beleidskader Groen
Het raadsvoorstel is aangenomen
25-10-2024
34raadsleden stemden in met het geamendeerde voorstel. 8 raadsleden stemden tegen. Naast het voorstel zelf stemde de raad over verschillende moties en amendementen:
•Amendement: Groen moet je doen (24120.001) VERWORPEN 17/25
•Amendement: Almeerse bodem als toegankelijk thuis voor biodiversiteit (24120.002) AANGENOMEN 31/11
•Amendement: Gebruik zoveel mogelijk inheemse planten (24120.003) AANGENOMEN 28/14
•Amendement: Ongemak mag maar de mens moet niet teveel overlast ervaren (24120.004) VERWORPEN 15/27
•Amendement: Veiligheid en toegankelijkheid als prioriteit (24120.005) AANGENOMEN 32/10
•Amendement: Exotische planten en insecten bestrijden (24120.006) VERWORPEN 16/26
•Amendement: Actieve bewoners leveren een actieve bijdrage aan een groene stad (24120.008) AANGENOMEN 31/11
•Amendement: Leefgenot en welzijn inwoner centraal (24120.009) VERWORPEN 16/26
•Motie: Langer mooi, minder werk: Oplossingen voor een groene en onderhoudsvriendelijke buitenruimte (24120.010) AANGENOMEN 34/8
•Motie: Beheersing en uitroeiing van de reuzenberenklauw in Almere (24120.012) AANGENOMEN 27/15