Horecanota 2025-2035

4.3.1 Gebiedsgerichte aanpak gemeente

Te versterken of te behouden?

De beoogde horecastructuur maakt een onderscheid tussen te behouden en te versterken horecalocaties.

•Op de te versterken locaties is behoud van het huidige aanbod gewenst en zijn nieuwe initiatieven welkom.

•Op de te behouden locaties moeten vooral de randvoorwaarden op orde blijven, zodat het bestaande aanbod niet komt te vervallen. Toevoeging van horeca is hier niet gewenst.

De basis: horeca in centrumgebieden

Gemeente Alkmaar zet in op een heldere horecastructuur, met prioriteit voor de centrumgebieden als locaties voor horeca. Centrumgebieden functioneren als natuurlijke ontmoetingsplekken en juist in de centra is de wisselwerking met andere publieksfuncties het grootst. Zo profiteren ook andere publieksgerichte functies van de aanwezigheid van horeca, en vice versa.

Binnenstad prioriteit in structuur

Gemeente Alkmaar heeft ambities voor een bruisende binnenstad met regionale aantrekkingskracht. Hier is een zo ruim en divers mogelijk voorzieningenaanbod voor nodig. In tijden waarin de horeca- en retailsector onder druk staat, is dit geen vanzelfsprekendheid. Om de gemeentelijke ambities waar te maken krijgt de binnenstad dan ook prioriteit in de horecastructuur. Doel is dat de binnenstad dé vestigingslocatie blijft voor alle soorten horeca, zodat daar dagrond (overdag, in de avond en in de nacht) iets te beleven is voor een diverse en brede doelgroep (jong en oud, bewoners, regiobezoekers en toeristen, etc.). Verschillende deelgebieden zullen zich daarom complementair moeten ontwikkelen. Daarover meer in §4.3.2.

Horeca rondom Alkmaars Kanaal

Aan de oevers van het Noordhollandsch Kanaal transformeren de komende jaren verschillende gebieden naar gemengde woon-werkwijken, met in totaal 15.000 nieuwe woningen. Streven is de nieuwe wijken goed aan te takken op de bestaande stad, zodat nieuwe inwoners ook regelmatig horeca in de binnenstad of in de bestaande wijk- en buurtcentra bezoeken. Een deel van de becijferde omzetpotentie (die ontstaat door de 30.000 nieuwe inwoners) wordt dan ook beleidsmatig ingezet om de positie van bestaande centrumgebieden te versterken. De binnenstad krijgt daarbij prioriteit in de structuur.

Terughoudend op Overstad en in de Spoorzone

Op de ontwikkellocaties Overstad en Spoorzone is, gezien de nabijheid van de binnenstad en het reeds aanwezige aanbod, het advies om terughoudend om te gaan met bijkomende planologische ruimte voor horeca; er wordt ingezet op het behouden van het huidige aanbod (in aantal en omvang). Bij het te ontwikkelen cultuurcluster in Overstad kan een dagrond horecaconcept ook meerwaarde bieden aan de toekomstige bewoners (meer/ook lokaal functionerend). Wel zal het zwaartepunt van het horeca aanbod op de ontwikkellocatie Overstad in de toekomst aan het kanaal (Ringersplein/Noorderkade) blijven liggen; daar is de ruimtelijk-economische samenhang met de binnenstad het sterkst aanwezig.

In de Spoorzone

19In het Stationsgebied Alkmaar Noord, dat ook onderdeel uitmaakt van de Spoorzone, is reeds planologische ruimte voor ca. 600 m² bvo horeca (cat. 2, 3 of 4).

heeft het 'Stationsgebied Alkmaar' een net wat andere positie dan de overige nog te ontwikkelingen locaties rondom het Alkmaars Kanaal. Bij station Alkmaar zijn al diverse horecazaken gevestigd (o.a. het recent geopende Café Perron). Gelet op de ambities voor de binnenstad wordt hier terughoudend omgegaan met horeca en wordt geen nieuwe planologische mogelijkheid voor horeca gecreëerd. Er kunnen aanleidingen zijn om hier anders mee om te gaan, bijvoorbeeld als horeca op een zeer specifiek plek echt nodig is om een specifieke verbinding te activeren. Dat zijn dan echter argumenten die niet meer voortkomen uit de ruimtelijk-economische hoofdafweging op structuurniveau en die dusdanig specifiek zijn, dat maatwerk dan op zijn plaats is.

Lokaal functionerend in overige ontwikkelgebieden

In de resterende ontwikkelgebieden (Viaanse Molen (inclusief Pendorp), Oudorp, RWZI en Overdie) is momenteel nog geen (of nauwelijks) horeca aanbod aanwezig. Aangezien horeca hier een belangrijke rol heeft in het realiseren van levendige stadswijken met een eigen identiteit, wordt in ieder van deze gebieden enig horeca aanbod toegestaan. Voor deze gebieden geldt de randvoorwaarde dat nieuwe horeca overwegend lokaal functionerend voor de nieuwe wijk is. Voor horeca met bovenlokale aantrekkingskracht is de binnenstad immers de aangewezen plek. Om dit te waarborgen geldt een maximum omvang van 200 m² wvo per vestiging

20De gemiddelde omvang van een restaurant in niet-centrale centrumgebieden in gemeenten van een met Alkmaar vergelijkbare omvang bedraagt circa 150 m² wvo (Locatus, 2025). Een maximering op 200 m² wvo past dus bij een reguliere omvang van restaurants met een lokale verzorgingsfunctie. Een bovenlokale aantrekkingskracht (dus grotere zaak) is niet de bedoeling.

. Ook geldt een maximum van vier zelfstandige horecazaken (cat. 2, 3 of 4) per deelgebied, want kwaliteit gaat boven kwantiteit. Dit betekent overigens niet dat er absoluut nooit meer dan 4 zaken van 200 m² wvo mogelijk zijn. Een afwijking hiervan dient echter wel goed gemotiveerd te worden. Doordat plannen voor de ontwikkelgebieden nog niet concreet zijn, is dat op dit moment ook nog niet aan de orde.

Fasering

Om te waarborgen dat deze horeca ook vooral lokaal zal functioneren (bovenlokale horeca is immers beoogd in de binnenstad), wordt nieuwe horeca pas mogelijk gemaakt als een substantieel deel van de nieuwe woningen is opgeleverd (tenminste de helft). Dan is er namelijk pas voldoende lokaal draagvlak aanwezig. Eerder in de ontwikkelfase zijn tijdelijke/pop-up-concepten wel mogelijk en kansrijk. Deze zaken kunnen eventueel later een permanente vorm aannemen en zo meegroeien met wijk en doelgroep.

Kansrijke locaties nieuwe horeca binnen deelgebieden

De ruimtelijke inpassing van nieuwe horeca in de gebiedsontwikkeling maakt of een horecalocatie succesvol gaat zijn en toegevoegde waarde heeft. Er zijn in ieder geval drie vestigingsoverwegingen relevant voor nieuwe horeca in de ontwikkelgebieden rondom het Alkmaars Kanaal:

•Centraal gelegen | Wanneer horeca in het (te ontwikkelen) buurt-/wijkcentrum bij overige voorzieningen of centraal in het gebied wordt gevestigd, is de economische kruisbestuiving en maatschappelijke meerwaarde voor de bewoners het grootst;

•Aan het kanaal | Op een prominente (zicht)locatie is de bijdrage aan de algehele uitstraling van (de stedelijke ontwikkeling van) Alkmaar en de identiteit van de nieuwe buurt/wijk in potentie het grootst. Daarnaast biedt een dergelijke locatie ook kansen om passanten/recreanten te bedienen, wat de economische vitaliteit ten goede komt.

•Cultuurhistorisch erfgoed | Ter behoud van waardevolle erfgoedobjecten kan een horecafunctie worden overwogen (in het kader van erfgoedbeheer), maar dan wel alleen als het de recreatieve aantrekkingskracht van Alkmaar vergroot en/of de lokale gemeenschapszin versterkt.

Horeca in de buurt- en wijkcentra

Voor de lokale leefbaarheid, het stimuleren van lokale ontmoeting in de Alkmaarse woonwijken en de wisselwerking van daghoreca met winkels, is het gewenst om lokaal functionerend horeca aanbod in een aantal buurt- en wijkcentra op peil te houden. Dat betekent bijvoorbeeld dat de gemeente zich inspant om de randvoorwaarden voor horeca op orde te houden, zoals een verzorgde uitstraling van de publieke ruimte, een goede bereikbaarheid, bevoorradingsmogelijkheden en waar mogelijk ruimte voor terrassen. Een lokaal (eet)café, (afhaal)restaurant, lunchroom of een cafetaria zijn passend aanbod in de wijk- en buurtcentra. Een discotheek is hier niet gewenst, bezorghoreca in voetgangersgebieden evenmin.

Om een goede spreiding van het lokaal functionerende horeca aanbod (dagelijkse voorzieningen vlak bij huis) te behouden, wordt ingezet op de volgende ‘te behouden’ horecalocaties: Winkelcentra De Mare, De Hoef, Geert Groteplein, Wendelaarstraat, Daalmeer, Muiderwaard, Oudorperplein, Bellinistraat en Oudorp-Centrum. De omvang van het ‘te behouden’ horeca aanbod is afhankelijk van het lokale verzorgingsgebied en verschilt derhalve per centrumgebied. In Winkel­centrum De Mare is, gezien de wijk overstijgende verzorgingspositie van het centrum, het grootste aanbod te vinden.

Horeca in de dorpen

Horeca in de kleinere kernen van de gemeente levert een bijdrage aan de lokale leefbaarheid, en vervult voor recreanten een voorname rol in de beleving van het landelijk gebied. De horecazaken in de dorpen van het landelijk gebied zijn welkome rustpunten voor fietsers en wandelaars, en een mooie aanleiding om de schoonheid van de dorpen te aanschouwen. De gemeente spant zich in om het bestaande horeca aanbod in de verschillende dorpen in het landelijk gebied van de gemeente minimaal te behouden, en waar mogelijk te versterken.

Inzet op versterking van het aanbod betekent bijvoorbeeld dat de gemeente zich inspant de randvoorwaarden voor horeca op orde te houden, en zeer terughoudend is met meewerken aan transformatie van bestaande horecalocaties naar bijvoorbeeld wonen. Een dergelijk verzoek behoeft altijd maatwerk, waarbij de kans op invulling met horeca wordt afgewogen tegen de andere behoeften in het dorp, zoals woningen.

De gemeente staat positief tegenover nieuwe horeca-initiatieven, zeker in de dorpscentra waar zich geen horeca (meer) bevindt. Een volledig zelfstandige horecafunctie is, zeker in de kleinste dorpen, soms lastig economisch rendabel te houden. Combinaties met maatschappelijke, culturele of recreatieve functies kunnen helpen tot een werkend businessmodel te komen en zijn passend bij de ontmoetingsfunctie die horeca in de dorpen vervult. De gemeente staat dan ook welwillend tegenover initiatieven waarbij horeca een ondersteunende- of ondergeschikte functie is

21Uiteraard binnen de kaders van de geldende wet- en regelgeving (o.a. Alcoholwet en Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl))

. Ook denkt de gemeente graag mee over andere mogelijkheden om de horecafunctie te verbreden, bijvoorbeeld met catering of het organiseren van evenementen.

Uitzondering hierop is De Rijp: daar is de druk op de leefbaarheid door toerisme en verkeer met name in de zomermaanden dusdanig dat terughoudend omgegaan wordt met uitbreiding van het aanbod. Daarmee worden ook de kansen voor aanbod in de overige dorpen vergroot.

Buiten de beoogde horecastructuur

Buiten de beschreven horecastructuur verleent de gemeente in principe geen medewerking aan nieuwe horeca-initiatieven. In bijzondere gevallen kan echter een maatwerkafweging gemaakt worden, zoals bij plannen voor kleinschalige horeca bij agrarische bedrijven en langs recreatieve routes, of voor horeca die direct bijdraagt aan het kunnen behouden van uniek erfgoed.

4.3.2 Gebiedsgerichte aanpak binnenstad

De prioriteit in de horecastructuur ligt bij een sterk en aantrekkelijk horeca aanbod in de binnenstad. Een bruisende binnenstad is immers het visitekaartje van de gemeente: een belangrijke economische motor én de plek waar nagenoeg iedere Alkmaarder weleens komt voor een hapje of een drankje.

In de Alkmaarse binnenstad is een zo ruim en divers mogelijk voorzieningenaanbod nodig, waaronder horeca. In een tijd waarin de vraag naar winkelruimte afneemt, neemt de functie van horeca in binnensteden toe. Het is een belangrijker motief geworden om de binnenstad te bezoeken. Zoals eerder al gezegd: voor 25% van de bezoekers die naar de Alkmaarse binnenstad kwamen, was horecabezoek het primaire motief!

De komende jaren focust de gemeente Alkmaar er op (bestaande en nieuwe) ondernemers in de binnenstad een perspectief te geven dat uitnodigt tot investeringen. Dit betreffen zowel investeringen in bestaande zaken (kwaliteit toevoegen) als nieuwe horecazaken op strategische locaties; daar waar ze een gewenst horecaprofiel versterken of daar waar ze een broodnodig antwoord bieden op grotere (leegstands)opgaven.

Voor nieuwe toevoegingen hoeft overigens niet alleen het toekomstig potentieel dat gaat ontstaan door woningbouw te worden gebruikt; van de bijna 290 horecazaken in de gemeente Alkaar liggen er ongeveer 50 op een solitaire locatie. Dit betreffen deels locaties die omwille van een specifieke reden daar gewenst zijn (bijv. door de recreatieve waarde van een locatie of behoudt van een bijzondere plek). Het betreffen echter óók locaties die geen bredere toegevoegde waarde voor een centrumgebied hebben. Die locaties verdwijnen bij voorkeur uit de horecastructuur van Alkmaar, onder andere door verplaatsing richting de binnenstad te stimuleren en bij achterblijvende locatie transformatie naar andere functies te overwegen. Zo komt er per saldo geen horeca bij, maar worden gewenste locaties wél versterkt en verrijkt.

Juiste horeca in de juiste deelgebieden

De binnenstad is er voor iedereen: voor jong en oud, voor Alkmaarders uit andere wijken en bezoekers uit de regio, voor toeristen én voor buurtbewoners. Hier komen veel mensen met veel verschillende motieven samen: van doelgerichte shoppers tot recreatieve struiners of stappers. Het horeca-aanbod in de binnenstad moet deze variatie (voor ieder wat wils) dan ook weerspiegelen om aantrekkelijk te blijven.

Niet ieder type horeca heeft echter dezelfde (ruimtelijk-economische) randvoorwaarden om succesvol te zijn. Per deelgebied van de binnenstad wordt daarom de ontwikkelrichting voor horeca nader ingekleurd. Als het horeca­-aanbod op verschillende plekken een verschillend karakter heeft, valt er bovendien steeds weer wat nieuws te ontdekken voor bezoekers. Deze gebieds­indeling is gebaseerd op het reeds aanwezige (overige) voorzieningenaanbod en de ruimtelijke context (gemiddelde pandgrootte, leegstand, inrichting en gebruik openbare ruimte, erfgoedwaarde, etc.). In belangrijke mate wordt voor deze gebiedsprofielen aan­ge­sloten bij de visie op de detailhandelsstructuur van de binnenstad

22DTNP. (2020). Detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar.

. Horeca en winkels hebben (in potentie) een duidelijke wisselwerking. Door voort te bouwen op de reeds ingezette positionering van bepaalde centrumdelen wordt het speelveld voor ondernemers en investeerders, en het onderscheidend karakter voor de bezoekers, verder versterkt. Op de volgende pagina’s wordt per deelgebied (zie kaart hiernaast) het wensbeeld geschetst voor horeca.

Aanvullend spelen verscheidene kwalitatieve aspecten, zoals sfeer en uitstraling, veiligheid en ruimte voor terrassen, een rol bij de gewenste ontwikkeling per deelgebied. Ook deze worden hierna per gebied beschreven, zodat alle betrokkenen vanuit eenzelfde streef­beeld aan de toekomst kunnen bouwen.

Waagplein-Mient-Platte Stenenbrug

Het voornaamste horecaconcentratiegebied in de binnenstad loopt ook in de toekomst van het Waagplein tot en met de Platte Stenenbrug.

Het Waagplein vervult als iconisch stadsplein het meest nadrukkelijk de toeristische functie. Tegelijker­tijd biedt de aaneengesloten horecaplint zo veel variatie, dat ook de eigen inwoners en de regiobezoekers er graag (blijven) komen. Wanneer er geen evenement of (kaas)markt is, zorgen de horecaterrassen voor de nodige sfeer op het plein. Mede hierdoor valt er op het Waagplein dagrond wat te beleven. Zo kan men tijdens het winkelen terecht voor een lekkere lunch en ook in de avonduren bruist het op dit plein.

De uitgaansfunctie van het Waagplein en de Platte Stenenbrug is uniek in de gemeente. Alleen hier is het aanbod van een dusdanige omvang dat men tot in de kleine uurtjes van kroeg naar kroeg kan gaan, en laagdrempelig mensen van diverse pluimage en leeftijden kan ontmoeten. Doel is dan ook deze functie minimaal te behouden en waar mogelijk te versterken en bredere doelgroepen aan te spreken.

Doordat de Platte Stenenbrug iets verder uit ‘de loop’ ligt voor het gros van het winkelend publiek

23Locatus. (najaar 2024). Passantentelling: Op zaterdag circa 40% minder passanten op de Platte Stenenbrug dan op de Mient.

is het logisch dat hier de nadruk wat meer op de avond en nacht ligt. Voor de uitstraling van de historische binnenstad is het daarbij echter wel gewenst dat de brug (het horecaplein) ook overdag representatief oogt. De brug, en de relatie met Verdronkenoord en Visbanken, is immers een cruciaal onderdeel van het recreatieve struinrondje via Fnidsen en Hekelstraat.

Het gebied tussen de twee horecapleinen, bestaande uit Mient, Gewelfde Stenenbrug, Kraanbuurt, Visbanken en deel Verdronkenoord, fungeert als essentiële schakel, enerzijds tussen de pleinen, maar anderzijds ook met de omliggende winkel- en struinstraten. Met name op de Gewelfde Stenenbrug en aan de Mient is, zo aan het eind van de hoofdwinkelstraat (Langestraat), een representatieve (historische) en gastvrije (toegankelijke) uitstraling belangrijk. Langs deze gracht is, ook gezien de gewenste detailhandelsstructuur, een gemengder aanbod wenselijk. Horeca vervult hier de laatste jaren nadrukkelijker een hoofdrol, maar een 100% aaneengesloten horecaplint is hier niet het streven. Dit gebied moet ook voor shoppers en struiners nog iets te bieden hebben. Daarom is horeca die tenminste overdag geopend is hier het beste passend binnen het wensbeeld.

Versterking van horeca is het hele horecaconcentratiegebied Waagplein-Mient-Platte Stenenbrug vanuit economisch oogpunt beleidsmatig gewenst. In kwalitatieve zin zijn er een aantal aandachtspunten, met name wat betreft terrassen:

•Met name langs de Mient en (richting) Platte Stenenbrug is de druk op de openbare ruimte groot door de combinatie van beperkte ruimte, terrassen, passanten en fietsers. Hoewel er ook met de uitgestalde terrassen een doorgang blijft, kan de doorgang bij drukte erg smal aan voelen. Dit blijft aandacht behoeven.

•Vanwege de wisselende openingstijden geven de opgestapelde terrassen her en der een rommelige uitstraling. Vanaf reeds geopende terrassen kijken gasten soms tegen de opgestapelde stoelen van de buren aan. Ondernemers kunnen samen optrekken om tot een samenhangende (soortgelijke) uitstraling van de terrassen te komen qua opstelling, kleurgebruik en/of materialisering. Dit vergroot de aantrekkingskracht, brengt rust in het straatbeeld, en versterkt tegelijkertijd juist het (collectieve) onderscheid ten opzichte van andere delen van de binnenstad.

•Uitgaanspubliek geeft aan zich soms onveilig te voelen, met name op het Waagplein

24Uitkomst enquête onder inwoners van de gemeente Alkmaar. (voorjaar 2025).

. Dit is een aandachtspunt in het convenant veilig uitgaan.

Kerkplein-Canadaplein

Het Kerkplein is het tweede horecaconcentratiegebied van de binnenstad. Samen met het naastgelegen Canadaplein wordt dit deelgebied, met het kwalitatieve aanbod aan eet- en drinkgelegenheden met een verzorgde uitstraling, hoog gewaardeerd door inwoners en binnenstadsbezoekers

25Uitkomst enquête onder inwoners van de gemeente Alkmaar en bezoekers van de binnenstad. voorjaar 2025).

. Er is een sterke positieve wisselwerking tussen de horeca en het aanwezige culturele aanbod (theater, museum, bibliotheek) enerzijds, en de kop van de Langestraat (dé hoofdwinkelstraat) anderzijds. Dankzij deze ligging is op deze locatie dagronde horeca (dag én avond) aanwezig, kansrijk én gewenst. Overdag biedt de kruisbestuiving met bibliotheek, museum en winkelstraat veel potentie. Tegelijkertijd draagt voor of na het theaterbezoek de aanwezige horeca bij aan een fijne avond uit.

Zowel aan het meer moderne Canadaplein als binnen het monumentale decor van het Kerkplein is de horeca in het straatbeeld vanzelfsprekend aanwezig. Punt van aandacht zijn de eilandterrassen die (na een proef in de coronaperiode) gefaciliteerd zijn op het Kerkplein. Hoewel anno 2025 hier weinig gebruik van wordt gemaakt (één eilandterras), mede doordat de bediening hier een drukgebruikte fietsstraat moet oversteken om klanten aan de kerkzijde te bedienen, blijft hier, omwille van het monumentale visitekaartje van deze plek, de mogelijkheid van eilandterrassen bestaan

26(Handhaving op) fietsparkeren tegen het kerkgebouw behoeft hier aandacht.

.

Hoewel de manoeuvreerruimte in de historische binnenstad beperkt is, kan er in de toekomst wel nagedacht worden over het nog beter verbinden van het Kerkplein met de kop van de Langestraat en Koorstraat. Eventuele toevoeging van horeca is kansrijk aan de noordzijde van de Koorstraat (tot Kerkstraat/Augustijnsteeg), zodat er vanuit het Kerk­plein een levendige, functionele verbinding ontstaat richting Laat en Ritsevoort. Hiervoor is daghoreca, gezien de directe nabijheid van de hoofdwinkelstraat, het meest geschikt.

Langestraat en Laat-west

De Langestraat en de Laat-west vormen samen het hoofdwinkelcircuit van de Alkmaarse binnenstad. Deze twee parallellopende winkelstraten hebben (mede vanuit de beleidsmatige keuzes in de detailhandelsstructuur) wel ieder een onderscheidende rol gekregen. Het (toekomstige) horecaprofiel sluit hierop aan.

De Langestraat is de hoofdwinkelstraat met een regionaal bereik. Hier zijn de passantenstromen het grootst en staat het winkelen op één. Horeca is hier maar beperkt aanwezig. Om deze concurrentiepositie vast te houden, en dus aantrekkelijk te blijven als vestigingsmilieu voor de grotere retailers, worden ook in de toekomst mogelijkheden voor horeca beperkt gehouden. Deze winkelondersteunende horeca dient tijdens winkelopeningstijden geopend te zijn en een passende (open) uitstraling te hebben. Bezorghoreca is hier, in het drukbelopen voetgangersgebied en gezien de hoogwaardige uitstraling als dé winkelstraat, ongepast en ongewenst. Enige uitloop van horeca-activiteiten in de avonduren is in de basis niet bezwaarlijk, maar tegelijkertijd niet voor de hand liggend. Er zijn delen van de binnenstad waar deze avondfunctie beter passend is, en dus een beter ondernemersperspectief biedt.

De Laat-west is in de loop van de jaren een andere winkelstraat geworden dan de Langestraat. Passanten-aantallen liggen hier lager en met de herinrichting en vergroening van de straat is nadrukkelijk ingezet op meer verblijfskwaliteit. Qua functieprofiel heeft de hele Laat beleidsmatig een gemengder karakter gekregen; naast de (mode)winkels kunnen ook horeca, diensten en ambachten zich hier vestigen

27In 2015 werd met de horecanota al ingezet op meer daghoreca. Dit is ook vastgelegd in de twee bestemmingsplannen: aan ieder zijde van de straat mag maximaal 10% van de panden een horecafunctie (cat. 3 of 4) hebben. Deze lijn is beleidsmatig doorgezet in de detailhandelsstructuur binnenstad Alkmaar (jan. 2020).

.

Het aantal lunchrooms en koffiebars is in de Laat-west dan ook de laatste jaren toegenomen, waardoor nu ongeveer 13% van de panden in daar in gebruik is als horeca. Tegelijkertijd liep echter de winkelfunctie fors terug, waardoor de leegstand nog altijd significant is. Met name tussen Diggelaarssteeg en Boterstraat springen, in afwachting van (aangekondigde) investeringen, enkele grote gaten in het oog (o.a. voormalige Primark, Perry Sport en restaurant Azië).

Nu de herinrichting van de straat achter de rug is, er met supermarkt Jumbo een nieuwe (lokaalfunctionerende) publiekstrekker is gekomen, én er enkele grote vastgoedinvesteringen op komst zijn (m.n. woonontwikkeling ‘The Dome’ op de Primark-locatie), acht de gemeente het gewenst om de ingezette koers en het gevormde functieprofiel te continueren. Concreet betekent dit dat de 10%-regel voor de horeca (zie p. 39-40) op de westzijde van de Laat (tussen Koorstraat en Hofstraat/Huigbrouwer-straat) blijft behouden op 13%. Qua type horeca gaat het hier, evenals in de Langestraat, primair om winkelondersteunende (dus tijdens winkelopeningstijden uitgeoefende) horeca-activiteiten (cat. 3 en 4). Ruimte voor meer terrassen dan nu vergund, is er sinds de herinrichting van de Laat-west niet meer. Bezorghoreca is, gezien het gewenste hoogwaardige straatbeeld met veel verblijfskwaliteit én gezien de aanwezige voetgangersstromen overdag niet gewenst aan de Laat-west.

Dwaalmilieu

De binnenstad kent aangrenzend aan het kernwinkelgebied, het Waagplein en de Platte Stenenbrug diverse sfeervolle straten waar het aangenaam ronddwalen is: Schoutenstraat, Payglop, Boterstraat, Huigbrouwer­straat, Houttil, Magdalenenstraat, Marktstraat, Hekel­straat en Fnidsen. Dit dwaalmilieu onderscheidt zich met een verrassend, authentiek, uniek (couleur locale) en divers aanbod; conceptstores, horeca, versspeciaal­zaken, galeries, ambachtelijke dienstverleners en zelfstandige modewinkels.

Ook voor gemengde concepten, pop-up-horeca en start-ups is dit het ultieme gebied om zich te vestigen; door de minder grote passantenstroom ten opzichte van de hoofdwinkelstraten zijn de huren lager, maar profiteert de ondernemer wel optimaal van de historische ambiance en de afwisselende functiemix. Het behouden van de huidige, verrassende mix aan dag- en avondhoreca is hier het gewenste toekomstperspectief. Om dit doel te bereiken, wordt in sommige straatjes een beperkte verruiming van de mogelijkheden geboden voor nieuwe horeca (zie kader pagina 39-40), passend bij de functie van de straat en de opgave waar de straat voor staat. Ter illustratie: de mogelijkheden in Payglop worden verruimd, zodat er enkele horecazaken bij kunnen komen als antwoord op de leegstandsopgave in deze verbindende dwaalstraat tussen Langestraat en Laat.

Nacht- en bezorghoreca is in het dwaalmilieu, dat veelal bestaat uit smalle straten, niet de best passende functie. Tegelijker­tijd maakt het nachtleven wel een belangrijk onderdeel uit van de totaalbeleving die de binnenstad haar inwoners en bezoekers biedt en zijn er al enkele ontnuchteringzaken aanwezig. In de balans tussen levendigheid en leefbaarheid blijven maatwerkoplossingen én goede communicatie nodig in de historische binnenstad.

Vanuit het oogpunt van veiligheid en handhaving verdient het de voorkeur om de nachtelijke horeca-activiteiten te bundelen in een compact gebied. Dit beperkt de overlast tot een gericht gebied, en houdt de situatie overzichtelijk. Om de overlast tot een compact gebied te beperken, blijven in de toekomst ontnuchteringszaken

28Zie beleidsregels, p. 44.

in direct aan de horecaconcentratiegebieden grenzende delen van het dwaalmilieu mogelijk.

Verbindingsstraten

Enkele historische verbindingsstraten, te weten Ritsevoort en Koorstraat (ten zuiden van Augustijnstraat), Gasthuisstraat en Zevenhuizen, Gedempte Nieuwesloot en Kanaalkade, en Laat(-oost) en Limmerhoek, verbinden de verschillende delen van het centrum met elkaar, met Overstad en het station, en met andere (parkeer)bronpunten. Het zijn gemengde, veelal doelgericht bezochte straten met een doorgangsfunctie.

Tussen alle reeds aanwezige functies past ook dag- als avondhoreca. Meng­concepten zijn hier ook kansrijk (bijvoorbeeld ook dienstverlening en horeca), zij het in mindere mate dan in het dwaalmilieu. Aangezien er in deze verbindingsstraten ook meer gewoond en gewerkt wordt, en er een concentratiebeleid gevoerd wordt vanuit het oogpunt van veiligheid en handhaving, ligt de nadruk hier in de toekomst niet op nachtelijke horeca-activiteiten.

Delen van de verbindingsstraten zijn bereikbaar met auto en fiets. Vanwege het bereikbaarheid- en mobiliteitsprofiel zijn vooral Gedempte Nieuwesloot, Laat-oost en Kanaalkade geschikte locaties voor bezorghoreca, of kunnen daar (nog meer) geschikt voor worden gemaakt. Het is immers ook nodig om de bezorghoreca die zich nu in het kernwinkelgebied bevindt een alternatieve locatie te bieden, waar deze vorm van horeca optimaal kan functioneren en tegelijkertijd minder belastend is voor het hoogwaardige (monumentale) aanzicht van de binnenstad.

Grote units (Overstad, Turfmarkt en Paardenmarkt)

Aan de randen van en aangrenzend aan de historische binnenstad bevinden zich enkele moderne horeca­locaties. Op Overstad (incl. Noorderkade), aan de Turfmarkt en op de Paarden­markt zijn de panden groter dan elders in de binnenstad en is er in de openbare ruimte meer plek voor een ruime terrasopstelling (wanneer er geen evenement is). Hiermee is het aanbod complementair aan het aanbod in de knusse straatjes van de historische binnenstad. Zowel aan de Noorderkade als op de Turfmarkt is de horeca extra onderscheidend, doordat je zicht hebt op het open water. Door de relatief solitaire ligging van deze drie meer grootschalige horecalocaties is een combinatie van dag- en/of avondhoreca mogelijk.

Bij het Ringers-complex is de daghoreca vanzelfsprekend waardevol, gezien de kruisbestuiving met de aanwezige winkelfunctie en de begeleiding van de loop van bezoekers van en naar de binnenstad. Hoewel het aanwezige leisure- (o.a. The Boules Club, en The Hangout) en cultuuraanbod (o.a. bioscoop, poppodium en museum) op Overstad veelal een eigen bezoekdoel vormt (met ondersteunende horeca als deel van de hoofdactiviteit), biedt het wel aanknopingspunten om juist in het Ringers-complex in te zetten op enige uitbreiding van avondhoreca. Bij het te ontwikkelen cultuurcluster zou juist een dagrond-concept ook meerwaarde kunnen bieden aan de toekomstige bewoners (meer/ook lokaalfunctionerend). Zoals eerder opgemerkt (in §4.3.1) zal het zwaartepunt van het horeca-aanbod op de ontwikkellocatie Overstad in de toekomst aan het kanaal (Ringersplein/Noorderkade) blijven liggen; daar is de ruimtelijk-economische samenhang met de binnenstad het sterkst aanwezig.

Solitaire parels

Dat beleidsmatig de aandacht uitgaat naar het versterken dan wel behouden van de hiervoor beschreven deelgebieden, neemt niet weg dat daarbuiten ook nog enkele fraaie solitaire horecalocaties zijn, met meerwaarde voor de binnenstad. Unieke locaties (one of a kind), zoals bijvoorbeeld ‘t IJkgebouw in het Victoriepark, zijn vanwege hun onderscheidend karakter en bijdrage aan de recreatieve of culinaire status van Alkmaar zeker het behouden waard. In de basis geldt voor nieuwe horeca-initiatieven buiten de beschreven structuur, evenals elders in de gemeente, de maatwerkbepaling zoals beschreven in §4.3.1.

Reeds aanwezige horecalocaties buiten de beschreven deelgebieden in de binnenstad geldt dat zij hun planologische rechten behouden. Als een locatie minder kansrijk is (en er bijvoorbeeld leegstand optreedt) en transformatie behoeft naar een andere functie, dan zal de gemeente dit overwegen.

Versterking Alkmaarse binnenstad middels gewijzigde regels

Verruiming 10%-regeling

In de bestemmingsplannen Binnenstad Centrum en Binnenstad Zuid en Oost geldt op het moment van vaststelling van deze horecanota voor de bestemmingen ‘Centrum’ en ‘Gemengd’ een binnenplanse afwijkingsmogelijkheid voor horeca. Middels deze regel was het mogelijk om horeca in categorie 3 of 4 toe te staan tot maximaal 10% van het in de straat gelegen aantal panden. Deze 10%-regeling is in de praktijk een richtlijn geworden bij aanvragen voor toevoegen van horeca. Aanvullende horeca boven de 10%-grens werd per casus op toegevoegde waarde beoordeeld en geregeld middels een (buitenplanse) omgevingsvergunning voor afwijkend gebruik.

Om een indicatie te geven van de huidige aanwezigheid van horeca in de binnenstad is in de tabel op de volgende pagina weergegeven hoeveel horecazaken per straat aanwezig zijn ten opzichte van het aantal panden volgens de BAG (peildatum aug. 2025). Hieruit blijkt dat in de meeste straten inmiddels (veel) meer dan 10% horeca aanwezig is.

Om planologisch beter aan te sluiten bij de ingezette koers in deze nota én de feitelijk vergunde situatie, wordt voorgesteld om het ‘vaste’ percentage van 10% in het omgevingsplan te vervangen door een nieuw percentage per straat (zie tabel volgende pagina). Alleen voor de Langestraat wordt het percentage op 10% gehouden omdat daar nu nog niet meer dan 10% wordt gehaald én er geen verdere toename gewenst is in deze hoofdwinkelstraat. Daarnaast betreft in ongeveer 50% van de straten de verhoging slecht een administratieve handeling: daar was al meer dan 10% van de panden in gebruik voor horeca, maar er wordt omwille van de functie en ligging van de straat niet meer ruimte geboden dan wat nu aanwezig is. Het nieuwe percentage betreft daarmee de huidige situatie.

De overige negen straten krijgen (beperkte) verruiming. Dit biedt ondernemers op die locaties ruimte om betere horecaconcepten neer te zetten dan nu mogelijk is, wordt in sommige gebieden meer flexibiliteit geboden in het gebruik van vastgoed (en daarmee leegstand tegengegaan) en kunnen ook ondernemers op solitaire locaties verleid worden te verplaatsen naar een aantrekkelijke locatie in de binnenstad, waar ze veel meer ondernemersvrijheid krijgen dan op hun huidige locatie.

Met de nieuwe percentages is terughoudend omgegaan met verruiming, omdat er op dit moment weinig marktruimte is voor uitbreiding van het aanbod. De focus bij grotere verruiming ligt op die gebieden waar meer horeca een antwoord is op een ruimtelijk-economische opgave (bijv. leegstand of diversificatie aanbod). Het betreft vooral verbindende dwaalmileustraatjes tussen Langestraat en Laat-west (o.a. Schoutenstraat, Payglop en Boterstraat).

Over een aantal jaar wordt, op basis van de marktsituatie op dat moment én de vordering van ontwikkelingen rondom het Alkmaars Kanaal, opnieuw naar deze percentages gekeken.

Drie horecazaken naast elkaar

Daarnaast was het niet toegestaan om binnen deze 10%-regeling twee vestigingen van een horecabedrijf in categorie 4 (snackbar, cafetaria, ijssalon, shoarmazaak) naast elkaar te realiseren. Deze bepaling wordt verbreed naar alle daar toegestane horecacategorieën/-activiteiten (niet alleen cat. 4) en het maximum wordt gesteld op niet meer dan drie naast elkaar (m.u.v. de horecaconcentratiegebieden). Van deze drie horecazaken mogen maximaal twee horecazaken tot dezelfde horecacategorie behoren. Met deze verruiming wordt meer flexibiliteit geboden, maar tegelijkertijd ook gewaardborgd dat er een gemengd profiel aanwezig blijft.

Straat met bestemming ‘Centrum’ of ‘Gemengd’

Aantal aanwezige panden*

Aantal bestaande horecazaken**

Huidig indicatief aandeel horeca

Nieuw toegestaan percentage

Maximaal potentieel aantal horecazaken

Maximale wijziging

t.o.v. huidigaantal horecazaken

HORECACONCENTRATIEGEBIEDEN

+2

Kerkplein

6

6

100%

100%

6

0

Mient

24

10

42%

47,5%

11

+1

Koorstraat (tussenKerkstraat en Kerkplein)

8

1

0%

25%

2

+1

WINKELSTRATEN

+0

Langestraat

83

8

10%

10%

8

+0

Laat-west

75

10

13%

13%

10

+0

DWAALMILIEU

+7

Schoutenstraat

19

2

11%

15%

3

+1

Payglop

18

1

6%

25%

4

+3

Boterstraat

15

0

0%

15%

2

+2

Hekelstraat

32

6

19%

20%

6

0

Fnidsen

27

3

11%

15%

4

+1

Magdalenenstraat

17

6

35%

35%

6

0

Huigbrouwerstraat (incl.Kraanbuurt)

13

4

31%

35%

4

0

Marktstraat

8

4

50%

50%

4

0

Houttil (zuid van Magdalenenstraat)

17

2

12%

15%

2

0

VERBINDINGSSTRATEN

+4

Laat-oost

80

12

15%

15%

12

0

Ritsevoort-Koorstraat (zuid van Kerkstraat)

48

13

27%

27,5%

13

0

Gedempte Nieuwesloot

66

21

32%

35%

23

+2

Gasthuisstraat-Zevenhuizen

11

5

45%

45%

5

0

Kanaalkade

48

5

11%

15%

7

+2

TOTAAL

+13

* O.b.v. aantal panden in de BAG. Het kan zijn dat één pand uit meerdere verhuurbare units bestaat.

** Locatus verkooppuntenbestand (peildatum aug. 2024) en inventarisatie gemeente Alkmaar (peildatum aug. 2025).

4.3.3 Effectief sturen op gebiedsgerichte aanpak

Binnen de gemeente bestaat behoefte aan een nieuwe horeca categorisering, die past bij de Omgevingswet, waarin op activiteiten in plaats van bestemmingen of type horecabedrijf wordt gestuurd.

Waarom anders sturen in het omgevingsplan?

Er zijn twee voorname redenen waarom de huidige categorisering in het omgevingsplan niet meer voldoet:

1De scheiding tussen verschillende typen horeca vervaagt in de praktijk steeds meer. Op zoek naar betere bezetting, omzet en continuïteit en door concurrentie zijn bijvoorbeeld veel cafés omgevormd tot eetcafé. De scheiding tussen dag- en avondhoreca is door de opkomst van grand cafés en eetcafés minder duidelijk geworden. Overdag hebben deze horecabedrijven vaak een ondersteunende functie voor het winkelend publiek en ’s avonds zijn ze als bar/café een uitgaansgelegenheid.

2De wens bestaat om specifieke activiteiten op bepaalde loca­­ties uit te kunnen sluiten (zoals bezorghoreca in het kernwinkelgebied) of juist toe te staan. Dit is met de huidige categorisering niet mogelijk, mede doordat horecabedrijven die álleen aan bezorgen en/of afhalen doen nu als detailhandel worden gekenmerkt. In het nieuwe omgevingsplan zijn regels gewenst die duidelijk bepalen welke activiteiten (bijvoorbeeld bezorgen) wel en niet toegestaan zijn op een locatie.

Nadere uitwerking volgt

De nieuwe horeca-categorisering zal, in navolging van deze horecanota, worden uitgewerkt door de gemeente, in consultatie met horeca ondernemers en vastgoedeigenaren in de gemeente Alkmaar. Het definiëren van activiteiten die passen bij de wijze waarop de gemeente Alkmaar wenst te gaan sturen in het nieuwe omgevingsplan vraagt nog uitwerking. Wat is voor Alkmaar relevant? In de bijlage is een aanzet gegeven van een lijst van horeca-activiteiten waarop gestuurd kán worden. In de bijlage zijn daarnaast twee methoden benoemd waarop deze activiteiten vervolgens kunnen worden toegepast in het omgevingsplan.