Uitspraak uitgelegd

Werkelijke schade toeslagen: 60 weken extra, dwangsom later vernietigd

Een gegrond beroep tegen te laat beslissen betekende hier niet dat Toeslagen binnen twee weken moest beslissen. De rechtbank Overijssel gaf op 4 juli 2025 voor een aanvraag om aanvullende vergoeding van werkelijke schade via de Commissie Werkelijke Schade zestig weken vanaf het einde van de wettelijke beslistermijn. De daarbij opgelegde dwangsom is op 22 juli 2026 in hoger beroep vernietigd; de gegrondverklaring van het beroep bleef overeind.

Instantie
Rechtbank Overijssel
Uitspraakdatum
2025-07-04
Publicatie bron
2025-07-08

In het kort

  • Het beroep tegen het uitblijven van een beslissing op de CWS-aanvraag was gegrond: ook na afloop van de beslistermijn en de ingebrekestelling had Toeslagen niet beslist.
  • De rechtbank gaf zestig weken vanaf het einde van de wettelijke beslistermijn en stelde de uiterste datum op 17 oktober 2025, met bij overschrijding € 100 per dag tot maximaal € 15.000.
  • Bedenk- en wachttijd rond alternatieve schaderoutes werd niet uitgezonderd van de nadere beslistermijn.
  • In hoger beroep werd uitsluitend de rechterlijke dwangsom vernietigd. Toeslagen had op 16 juli 2025 al inhoudelijk beslist, binnen de door de rechtbank gestelde termijn.

Waarom deze zaak belangrijk is

Voor de praktijk is vooral van belang dat de rechtbank de extra termijn berekende vanaf het einde van de wettelijke beslistermijn, niet vanaf haar uitspraak. Bedenk- en wachttijd rond alternatieve schaderoutes bleef volgens haar meetellen. De uitspraak uit 2025 moet wel samen met het latere hoger beroep worden gelezen: het beroep tegen te laat beslissen bleef gegrond, maar de rechterlijke dwangsom werd vernietigd.

Waarom het beroep tegen te laat beslissen slaagde

De aanvraag om aanvullende vergoeding van werkelijke schade via de Commissie Werkelijke Schade (CWS) dateerde van 23 augustus 2023. Toeslagen verlengde de beslistermijn met zes maanden, waardoor uiterlijk op 23 augustus 2024 beslist had moeten worden. Ook na de ingebrekestelling bleef een besluit uit. De rechtbank verklaarde het beroep daarom ontvankelijk en gegrond. Daarmee besliste zij over de termijnoverschrijding, niet over de hoogte van de aanvullende vergoeding.

Bronpassages bij deze uitleg

23 augustus 2023 om aanvullende schadevergoeding bij de Commissie Werkelijke Schade (CWS) in het kader van de problemen met de kinderopvangtoeslag.

Uit de dossierstukken volgt dat de Dienst Toeslagen de termijn met zes maanden heeft verlengd. Daarmee eindigde de termijn voor het nemen van een besluit op de aanvraag van [eiseres] op 23 augustus 2024.

Omdat de Dienst Toeslagen niet binnen twee weken na ontvangst van de ingebrekestelling op 6 september 2024 een besluit op de aanvraag heeft genomen, en dat nog altijd niet heeft gedaan, is het beroep ontvankelijk en gegrond.

De rechtbank merkt de zaak als “licht” aan en past de wegingsfactor 0,5 toe, omdat de zaak alleen gaat over de vraag of de beslistermijn is overschreden.

Capaciteitstekorten rechtvaardigden volgens de rechtbank meer tijd

Als een beroep tegen niet tijdig beslissen gegrond is en een besluit nog ontbreekt, is twee weken na verzending van de uitspraak het wettelijke uitgangspunt. In bijzondere gevallen mag de rechter daarvan afwijken. De rechtbank achtte de situatie bij de CWS bijzonder: er waren forse capaciteitstekorten en doorlooptijden van meer dan 800 dagen, zonder concreet zicht op wezenlijke verbetering op korte termijn. Zij zag onvoldoende aanwijzingen dat Toeslagen te weinig deed om die problemen te verminderen. Een kortere termijn achtte zij onder deze omstandigheden zinloos.

Bronpassages bij deze uitleg

Als het beroep gegrond is en het bestuursorgaan nog geen besluit bekendgemaakt heeft, bepaalt de rechtbank dat het bestuursorgaan binnen twee weken na de dag van verzending van deze uitspraak alsnog een besluit bekendmaakt.

Alleen in bijzondere gevallen kan de rechtbank een andere termijn bepalen.

In dit kader stelt de rechtbank vast dat ook ten aanzien van aanvragen om aanvullende schadevergoeding bij de CWS sprake is van forse capaciteitstekorten en feitelijke doorlooptijden van meer dan 800 dagen, zonder concreet vooruitzicht op een wezenlijke verbetering op korte termijn.

De rechtbank ziet onvoldoende concrete aanknopingspunten voor het oordeel dat de Dienst Toeslagen te weinig doet om de capaciteitstekorten en feitelijke doorlooptijden te verminderen.

Een kortere, nadere beslistermijn met daaraan gekoppelde dwangsom is onder de huidige omstandigheden echter zinloos en wordt daarom niet door de rechtbank bepaald.

Zestig weken vanaf de wettelijke termijn: uiterlijk 17 oktober 2025

De rechtbank trok de benadering uit de Afdelingsuitspraak van 26 maart 2025 door naar CWS-aanvragen, hoewel die eerdere uitspraak uitsluitend uitblijvende besluiten op bezwaar betrof. De zestig weken werden berekend vanaf het einde van de wettelijke beslistermijn, niet vanaf de rechtbankuitspraak. In deze zaak moest Toeslagen daardoor uiterlijk op 17 oktober 2025 een besluit bekendmaken. Bij overschrijding gold € 100 per dag, tot maximaal € 15.000. Als de zestig weken bij de uitspraak al waren verstreken, volgde in de gekozen benadering nog twee weken beslistijd met € 250 per dag, tot maximaal € 37.500. Dat zwaardere regime is hier niet opgelegd.

Bronpassages bij deze uitleg

Ook op dit punt ziet de rechtbank aanleiding om aan te sluiten bij de uitspraak van de Afdeling van 26 maart 2025.

In de uitspraak van vandaag gaat het, anders dan in de uitspraak van 23 augustus 2023, alleen over uitblijvende besluiten op bezwaar, en niet ook over besluiten op aanvraag.

De rechtbank bepaalt daarom dat de Dienst Toeslagen voor het nemen van een besluit op een aanvraag om aanvullende schadevergoeding bij de CWS een nadere beslistermijn krijgt van 60 weken na de datum waarop de wettelijke termijn voor het nemen van een besluit op de aanvraag is verstreken.

De rechtbank draagt de Dienst Toeslagen op om uiterlijk op 17 oktober 2025 alsnog een besluit op de aanvraag van [eiseres] bekend te maken, op straffe van een dwangsom van € 100,- per dag waarmee de nadere termijn wordt overschreden, met een maximum van € 15.000,-.

Als ten tijde van de uitspraak op het beroep al 60 weken zijn verstreken na de datum van de wettelijke beslistermijn, geldt een nadere beslistermijn van twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden.

De rechtbank verbindt daaraan een dwangsom van € 250,- voor elke dag dat de beslistermijn wordt overschreden, met een maximum van € 37.500,-.

Bedenk- en wachttijd voor een andere schaderoute telde mee

Ook bij bedenktijd of wachttijd rond een alternatieve schaderoute bleef de nadere termijn volgens de rechtbank doorlopen. Zij wees het verzoek van Toeslagen om die periodes uit te zonderen af. De termijn en dwangsom moesten druk houden op verbetering en snellere besluitvorming. Anders zouden aanvragers juist nadeel kunnen ondervinden van hun bereidheid een andere route te proberen.

Bronpassages bij deze uitleg

Voor inwilliging van het verzoek van de Dienst Toeslagen om te bepalen dat de periodes van de bedenktijd en de wachttijd van de ouders niet meetellen in de nadere beslistermijn, ziet de rechtbank geen aanleiding

omdat van de nadere beslistermijn met daaraan gekoppelde dwangsom juist een prikkel moet uitgaan om maatregelen te nemen om tot verbetering te komen en sneller besluiten op aanvragen te nemen, ook door alternatieve routes te blijven zoeken

Een andere uitleg zou ertoe leiden dat aanvragers de dupe kunnen worden van hun bereidheid om een alternatieve route te proberen.

Hoger beroep: alleen de dwangsom werd vernietigd

Het latere hoger beroep veranderde de uitkomst gedeeltelijk. De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde op 22 juli 2026 dat het beroep tegen te laat beslissen terecht gegrond was verklaard, maar vernietigde alleen het dwangsomonderdeel. Bij de toenmalige stand van zaken ging zij uit van twee weken extra beslistijd en een rechterlijke dwangsom van nihil, omdat dwangsommen onder die omstandigheden volgens haar contraproductief waren. Toeslagen had inmiddels op 16 juli 2025 inhoudelijk beslist, binnen de door de rechtbank gestelde termijn. De gedeeltelijke vernietiging had daarom in deze zaak geen feitelijke gevolgen.

Bronpassages bij deze uitleg

Uitgesproken in het openbaar op 22 juli 2026

Nu de Dienst Toeslagen ten tijde van de rechtbankuitspraak nog geen besluit had genomen, heeft de rechtbank het beroep van [wederpartij] tegen het uitblijven van een besluit terecht gegrond verklaard en het met een besluit gelijk te stellen niet tijdig nemen van een besluit vernietigd.

zal de Afdeling de uitspraak van de rechtbank alleen vernietigen voor zover daarin is bepaald dat de Dienst Toeslagen aan [wederpartij] een dwangsom van € 100,00 moet betalen voor elke dag waarmee hij de gestelde termijn overschrijdt, en zal zij de dwangsom op nihil stellen.

De Afdeling is van oordeel dat bij die stand van zaken moet worden teruggevallen op de wettelijke beslistermijn van twee weken. De Afdeling is er verder van overtuigd dat het bij de huidige stand van zaken contraproductief werkt om dwangsommen aan de Dienst Toeslagen op te leggen.

Op 16 juli 2025 heeft de Dienst Toeslagen alsnog een inhoudelijk besluit genomen.

Nu de Dienst Toeslagen binnen de door de rechtbank gegeven termijn alsnog een reëel besluit heeft genomen blijft de vernietiging zonder gevolgen.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Overijssel paste de benadering van de Afdeling van 26 maart 2025 naar analogie toe op CWS-aanvragen, terwijl die eerdere uitspraak uitsluitend uitblijvende besluiten op bezwaar betrof. Het verschil betreft daarmee mede de procesfase. In het latere hoger beroep van 22 juli 2026 paste de Afdeling wegens de toenmalige omstandigheden andere uitgangspunten toe en vernietigde zij uitsluitend de dwangsom. De gegrondverklaring bleef in stand. Deze vergelijking betreft dus geen identieke procedures onder identieke omstandigheden en vormt geen uitputtend onderzoek naar een algemene lijnbreuk.

Bronpassages bij deze uitleg

dat de problematiek zoals de Afdeling deze in de uitspraak van 26 maart 2025 beschrijft ten aanzien van het niet tijdig beslissen op bezwaren onverkort van toepassing is op het niet tijdig beslissen op aanvragen om aanvullende schadevergoeding bij de CWS.

In de uitspraak van vandaag gaat het, anders dan in de uitspraak van 23 augustus 2023, alleen over uitblijvende besluiten op bezwaar, en niet ook over besluiten op aanvraag.

Hoewel ten tijde van de rechtspraakuitspraak andere uitgangspunten golden, kan dit oordeel, gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, niet in stand blijven.

De Afdeling is er verder van overtuigd dat het bij de huidige stand van zaken contraproductief werkt om dwangsommen aan de Dienst Toeslagen op te leggen.

zal de Afdeling de uitspraak van de rechtbank alleen vernietigen voor zover daarin is bepaald dat de Dienst Toeslagen aan [wederpartij] een dwangsom van € 100,00 moet betalen voor elke dag waarmee hij de gestelde termijn overschrijdt, en zal zij de dwangsom op nihil stellen.

Nu de Dienst Toeslagen ten tijde van de rechtbankuitspraak nog geen besluit had genomen, heeft de rechtbank het beroep van [wederpartij] tegen het uitblijven van een besluit terecht gegrond verklaard en het met een besluit gelijk te stellen niet tijdig nemen van een besluit vernietigd.

Reikwijdte en beperkingen

  • Deze procedure ging over het uitblijven van een besluit op aanvullende vergoeding van werkelijke schade, niet over de hoogte van die vergoeding.
  • De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken, waaronder het latere hoger beroep. Zij geeft geen uitputtend overzicht van de rechtspraak.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht. De oordelen uit 2025 en 2026 worden hier binnen hun eigen procedure en omstandigheden besproken.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.