Uitspraak uitgelegd

Terugkeerbesluit derdelander Oekraïne blijft ondanks bevriezing in stand

Een bevriezingsmaatregel en een voorlopige voorziening voorkwamen in deze zaak niet dat een derdelander uit Oekraïne een terugkeerbesluit kreeg. De rechtbank Den Haag, zittingsplaats Arnhem, oordeelt op 23 oktober 2026 dat zijn facultatieve tijdelijke bescherming daardoor niet was verlengd. Het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025 blijft staan. Het beroep tegen de eerdere informatiebrief is niet-ontvankelijk, omdat na vervanging van die brief geen resterend procesbelang was aangetoond.

Instantie
Rechtbank Den Haag
Uitspraakdatum
2026-10-23
Publicatie bron
2026-11-09

In het kort

  • Het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025 blijft in stand. De facultatieve tijdelijke bescherming van deze eiser was volgens de rechtbank op 4 maart 2024 geëindigd.
  • De bevriezingsmaatregel en de voorlopige voorziening verlengden de tijdelijke bescherming niet en blokkeerden volgens de rechtbank het latere terugkeerbesluit niet.
  • De informatiebrief geldt voor deze eiser wél als besluit. Het beroep daartegen is niet-ontvankelijk omdat de brief is vervangen en geen resterend procesbelang is aangetoond.
  • De bezwaren over discriminatie, privé- en gezinsleven en nadelige gevolgen van de SIS-signalering waren onvoldoende concreet onderbouwd.
  • De minister moet ondanks het ongegronde beroep tegen het terugkeerbesluit € 934 proceskosten vergoeden vanwege de vervanging van de informatiebrief.

Waarom deze zaak belangrijk is

De uitspraak onderscheidt het feitelijk behouden van beschermingsrechten van het juridisch voortbestaan van tijdelijke bescherming. Alleen verwijzen naar de bevriezing en de voorlopige voorziening volstond hier niet om het terugkeerbesluit tegen te houden. Ook laat de zaak zien waarom persoonlijke bezwaren concreet moeten worden onderbouwd: algemene verwijzingen naar privéleven, discriminatie of nadelige gevolgen van een SIS-signalering waren voor deze eiser onvoldoende.

Bescherming na vertrek uit Oekraïne

De zaak gaat over een man uit Marokko die bij het uitbreken van de invasie een tijdelijk verblijfsrecht in Oekraïne had. Na zijn komst naar Nederland kreeg hij facultatieve tijdelijke bescherming: Nederland had deze groep via een vrijwillige uitbreiding onder de Europese beschermingsregeling gebracht. Om daarvan gebruik te kunnen maken, diende hij ook een asielaanvraag in. Die aanvraag werd op 28 augustus 2023 buiten behandeling gesteld. Tegen dat afzonderlijke besluit ging hij niet in beroep.

Bronpassages bij deze uitleg

Eiser komt uit Marokko. Hij had in Oekraïne een tijdelijk verblijfsrecht op het moment dat de Russische strijdkrachten op 24 februari 2022 begonnen met een grootschalige invasie van Oekraïne.

Eiser is vanuit Oekraïne naar Nederland gekomen en heeft hier als zogeheten derdelander facultatieve tijdelijke bescherming verkregen op grond van de Richtlijn tijdelijke bescherming (Richtlijn)

Ook heeft hij, om deze tijdelijke bescherming te kunnen krijgen, een aanvraag tot het verlenen van een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd ingediend. Deze aanvraag is op 28 augustus 2023 buiten behandeling gesteld. Eiser heeft daartegen geen beroep ingesteld.

Informatiebrief is hier wel een besluit, maar procesbelang ontbreekt

De brief van 24 januari 2024 geldt volgens de rechtbank voor deze eiser als een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb. Het was zijn eerste schriftelijke kennisgeving over de beëindiging van zijn bescherming per 4 maart 2024. Toch komt de rechtbank niet meer toe aan een inhoudelijke beoordeling van die brief. Zij beschouwt het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025 als vervanging daarvan en betrekt dat via artikel 6:19 Awb bij het beroep. Eiser had niet toegelicht welk belang hij daarnaast nog bij toetsing van de vervangen brief had. De niet-ontvankelijkheid berust dus op ontbrekend procesbelang, niet op het oordeel dat de brief geen besluit is.

Bronpassages bij deze uitleg

Hoewel deze brief een algemeen informatief karakter heeft, is de rechtbank van oordeel dat deze in het geval van eiser is aan te merken als een besluit, bedoeld in artikel 1:3 van de Awb, waartegen een rechtsmiddel kan worden aangewend.

Zoals hiervoor overwogen was de brief van 24 januari 2024 de eerste keer dat eiser schriftelijk is geïnformeerd over het beëindigen van zijn tijdelijke bescherming per 4 maart 2024.

De minister heeft deze brief, als gevolg van het arrest Kaduna en de uitspraken van de Afdeling van 23 april 2025, vervangen door het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025.

De rechtbank zal dit besluit aanmerken als een besluit tot vervanging, als bedoeld in artikel 6:19 van de Awb, van die brief.

Eiser heeft geen omstandigheden naar voren gebracht die meebrengen dat hij toch een belang heeft bij het tegen het besluit van 24 januari 2024 gerichte beroep. Daarom is het beroep in zoverre niet-ontvankelijk.

Geen nieuwe individuele beëindigingsbeschikking vereist

Eiser stelde dat de minister eerst zijn rechtmatige verblijf met een afzonderlijke individuele beslissing had moeten beëindigen. De rechtbank volgt die uitleg van het arrest Kaduna niet. Zij sluit aan bij de door haar aangehaalde rechtspraak van de Raad van State, volgens welke de bescherming van deze groep op 4 maart 2024 eindigde. Voor deze eiser hoefde de minister daarom niet eerst nog een nieuwe individuele beëindigingsbeschikking te nemen voordat het latere terugkeerbesluit kon worden opgelegd.

Bronpassages bij deze uitleg

Eiser betoogt dat de minister een beslissing tot het eindigen van zijn rechtmatige verblijf had moeten nemen, voordat aan hem een terugkeerbesluit kon worden opgelegd.

De rechtbank ziet, anders dan eiser, in de bewoordingen van punt 135 van het arrest Kaduna geen aanleiding voor het oordeel dat het rechtmatig verblijf op grond van de Richtlijn bij beschikking individueel had moeten worden beëindigd.

Uit de uitspraak van de Afdeling van 17 januari 2024 volgt dat de tijdelijke bescherming van rechtswege afloopt op 4 maart 2024.

Dat heeft als gevolg dat de minister geen nieuw besluit hoeft te nemen over het eindigen van de tijdelijke bescherming.

Bevriezing en voorlopige voorziening verlengden de bescherming niet

De bevriezing liet eiser volgens de rechtbank nog feitelijk gebruikmaken van de rechten uit de richtlijn, maar verlengde zijn tijdelijke bescherming niet. De voorlopige voorziening hield slechts in dat hij moest worden behandeld alsof die bescherming gold. Daarbij onderscheidt de rechtbank procedureel rechtmatig verblijf om het beroep af te wachten van het voortbestaan van tijdelijke bescherming als verblijfsgrond. Zij acht een terugkeerbesluit in deze omstandigheden mogelijk, ondanks dat procedurele verblijf. De tijdelijke opschorting van het besluit veranderde volgens haar niets aan de vaststelling van illegaal verblijf waarop de terugkeerbevoegdheid berustte.

Bronpassages bij deze uitleg

Deze bevriezing houdt niet in dat de tijdelijke bescherming is verlengd, maar enkel dat eiser nog feitelijk gebruik mag maken van de rechten die hij vanwege de tijdelijke bescherming had.

De voorzieningenrechter heeft immers slechts bepaald dat de betreffende verzoekers (waaronder eiser) worden behandeld alsof het recht op tijdelijke bescherming bedoeld in de Richtlijn en de daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluiten, op hen van toepassing is, tot uitspraak is gedaan op de beroepen.

Eiser heeft procedureel rechtmatig verblijf om de uitkomst van zijn beroepsprocedure te kunnen afwachten.

Het terugkeerbesluit is tijdelijk opgeschort. Dit doet niet af aan de vaststelling van illegaal verblijf en dus de bevoegdheid van de minister om een terugkeerbesluit uit te vaardigen.

Waarom het Amsterdamse terugkeerbesluit wel werd vernietigd

Het Hof van Justitie sluit in Kaduna een terugkeerbesluit uit zolang iemand nog facultatieve tijdelijke bescherming geniet. De Amsterdamse einduitspraak na Kaduna vernietigde daarom een terugkeerbesluit van 7 februari 2024: op die datum had de betrokkene nog rechtmatig verblijf uit die bescherming. In de Arnhemse zaak dateert het besluit van 12 augustus 2025, ruim na de volgens de rechtbank op 4 maart 2024 geëindigde bescherming. Het verschil in uitkomst kan daarom niet zonder meer als een afwijking van Kaduna worden gezien. Het tijdstip van het besluit en de grond van het verblijf verschillen.

Bronpassages bij deze uitleg

Hieruit volgt dat deze personen, zolang zij de facultatieve tijdelijke bescherming blijven genieten, legaal op het grondgebied van de betrokken lidstaat verblijven en dat ten aanzien van hen dus geen terugkeerbesluit in de zin van richtlijn 2008/115 kan worden uitgevaardigd.

In deze zaak is het terugkeerbesluit opgelegd op 7 februari 2024. Dat is enkele weken voordat het rechtmatig verblijf van eiser op grond van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming zou eindigen. Dat was namelijk op 4 maart 2024.

- vernietigt het bestreden besluit;

Op 12 augustus 2025 heeft de minister aan eiser een terugkeerbesluit opgelegd.

Uit de uitspraak van de Afdeling van 17 januari 2024 volgt dat de tijdelijke bescherming van rechtswege afloopt op 4 maart 2024.

Persoonlijke omstandigheden waren onvoldoende uitgewerkt

De rechtbank verwerpt het beroep op discriminatie omdat eiser niet concreet maakte waarom daarvan sprake zou zijn. Voor privé- en gezinsleven geldt dat de minister daarmee bij terugkeer rekening moet houden. Eiser had echter geen concrete persoonlijke omstandigheden aangevoerd, hoewel hij daarvoor een zienswijze kon indienen. Voor een verblijfsrecht op basis van artikel 8 EVRM of arbeid kan hij een aparte aanvraag doen. Volgens de rechtbank levert de beoordeling van het terugkeerbesluit op zichzelf niet zo'n verblijfsrecht op.

Bronpassages bij deze uitleg

Eiser heeft overigens niet geconcretiseerd waarom sprake zou zijn van schending van het anti-discriminatiebeginsel.

Uit rechtspraak van het Hof van Justitie volgt dat de minister bij het opleggen van een terugkeerbesluit naar behoren rekening moet houden met onder meer het privéleven en het familie- en gezinsleven van de betrokken vreemdeling.

In dit geval heeft de minister eiser de gelegenheid gegeven om in zijn zienswijze op het voornemen van 4 juni 2025 dergelijke omstandigheden naar voren te brengen.

Eiser heeft echter geen concrete omstandigheden benoemd op grond waarvan hij meent (beschermenswaardig) privéleven of familie- of gezinsleven te hebben in Nederland, zodat het betoog alleen om die reden al niet slaagt.

De minister stelt dan ook terecht dat wanneer eiser meent dat hij een verblijfsrecht ontleent aan artikel 8 van het EVRM dan wel aan arbeid in loondienst of als zelfstandige, hij daartoe een aanvraag kan indienen.

SIS-signalering: geen concrete benadeling onderbouwd

Volgens de rechtbank moest de minister het terugkeerbesluit registreren in het Schengeninformatiesysteem op grond van artikel 3 van Verordening 2018/1860. De voorlopige voorziening verplichtte hier niet tot opschorting van die signalering. Ook het bezwaar over onevenredige gevolgen hielp eiser niet: hij onderbouwde geen concrete benadeling door de registratie. Zo maakte hij niet concreet dat een voorgenomen reis en vestiging in een andere lidstaat door de signalering waren belemmerd.

Bronpassages bij deze uitleg

De rechtbank stelt vast dat artikel 3, eerste lid, van Verordening 2018/1860 dwingend voorschrijft dat de minister een signalering in het SIS invoert wanneer hij een terugkeerbesluit uitvaardigt.

Daarmee bestaat, mede gezien het onder 7.1 overwogene geen grond voor het oordeel dat de minister de SIS-signalering van eiser gedurende de behandeling van het beroep had moeten opschorten op grond van de uitspraak van de voorzieningenrechter van 4 april 2024.

constateert de rechtbank dat eiser geen omstandigheden naar voren heeft gebracht waaruit moet worden afgeleid dat de SIS-signalering in zijn geval onevenredige gevolgen heeft (gehad).

Eiser heeft niet concreet gemaakt dat hij daadwerkelijk naar een andere lidstaat wilde afreizen en van plan was zich daar te vestigen en dat de SIS-signalering daaraan in de weg heeft gestaan.

Terugkeerbesluit blijft gelden, wel € 934 proceskosten

Het beroep tegen de informatiebrief is niet-ontvankelijk wegens ontbrekend resterend belang. Het beroep tegen het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025 is inhoudelijk ongegrond, zodat dit besluit blijft gelden. Toch ontvangt eiser € 934 voor rechtsbijstand. Die vergoeding hangt samen met het intrekken en vervangen van de informatiebrief door de minister. De kostenveroordeling betekent dus niet dat eiser het geschil over het terugkeerbesluit heeft gewonnen.

Bronpassages bij deze uitleg

Het beroep, voor zover gericht tegen de informatiebrief van 24 januari 2024, is niet-ontvankelijk. Het beroep, voor zover gericht tegen het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025, is ongegrond. Dat betekent dat dat terugkeerbesluit in stand blijft.

Omdat de minister de informatiebrief van 24 januari 2024 heeft ingetrokken en vervangen door het terugkeerbesluit van 12 augustus 2025, heeft eiser wel recht op een proceskostenvergoeding.

Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor een door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 934 bestaande uit een punt voor het beroepschrift, met een waarde per punt van € 934 en wegingsfactor 1.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Bij de informatiebrief is een mogelijk andere benadering zichtbaar. De Arnhemse uitspraak van 28 maart 2024 zag de informatieve mededelingen niet als besluit; in deze zaak geldt de brief voor deze eiser wél als besluit, omdat het zijn eerste schriftelijke kennisgeving was. De procesgang verschilt echter: in de eerdere zaak volgde al op 4 maart 2024 een nieuw terugkeerbesluit, terwijl dat hier pas in augustus 2025 gebeurde. De rechtbank spreekt niet van een herziening van de eerdere benadering. Daarmee is alleen een mogelijk verschil op dit beperkte onderdeel zichtbaar, geen aangetoonde algemene koerswijziging. De vergelijking is niet uitputtend.

Bronpassages bij deze uitleg

uitspraak van de meervoudige kamer van 28 maart 2024 in de zaken tussen

De brief is dus bedoeld als brief van informatieve aard.

Dit betekent dat de brief in zoverre geen besluit is en dus niet op grond van artikel 6:19 van de Awb in de procedure kan worden betrokken.

Op 4 maart 2024 heeft de staatssecretaris een nieuw terugkeerbesluit genomen.

Hoewel deze brief een algemeen informatief karakter heeft, is de rechtbank van oordeel dat deze in het geval van eiser is aan te merken als een besluit, bedoeld in artikel 1:3 van de Awb, waartegen een rechtsmiddel kan worden aangewend.

Zoals hiervoor overwogen was de brief van 24 januari 2024 de eerste keer dat eiser schriftelijk is geïnformeerd over het beëindigen van zijn tijdelijke bescherming per 4 maart 2024.

Uit het dossier blijkt wel dat in de brief van 24 januari 2024 een terugkeerbesluit is aangekondigd, maar niet dat eerder dan op 12 augustus 2025 ook daadwerkelijk een terugkeerbesluit is genomen.

Reikwijdte en beperkingen

  • Dit is een uitspraak in eerste aanleg over één derdelander met facultatieve tijdelijke bescherming. Een hogerberoepsuitkomst over deze uitspraak is niet meegeleverd.
  • De vergelijking omvat alleen de aangeleverde uitspraken. De aangehaalde uitspraken van de Raad van State zijn niet volledig meegeleverd en niet zelfstandig beoordeeld.
  • De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.