Uitspraak uitgelegd
Noodweer bij ontkenning: Hoge Raad verlangt een betere motivering
Sluit de ontkenning van een steekpartij een beroep op noodweer uit? Niet zonder meer, herhaalt de Hoge Raad op 29 september 2026. In deze gevangeniszaak had het hof de aanval en de noodzaak tot verdediging vastgesteld, maar de proportionaliteit van het steken onvoldoende gemotiveerd beoordeeld.
- Primaire bron
- ECLI:NL:HR:2026:1543
- Instantie
- Hoge Raad
- Uitspraakdatum
- 2026-09-29
- Publicatie bron
- 2026-09-29
In het kort
- Het hof achtte een noodweersituatie aanwezig, maar vond de proportionaliteit van het steken niet aannemelijk.
- De ontkenning van de verdachte sluit een subsidiair noodweerberoep niet zonder meer uit.
- De Hoge Raad mist een begrijpelijke beoordeling van de feiten en concrete argumenten over de aanval, paniek en fysieke verhoudingen.
- Het arrest wordt vernietigd en de zaak teruggewezen; of noodweer slaagt moet opnieuw worden beoordeeld.
Waarom deze zaak belangrijk is
Een verdachte kan het steken ontkennen en subsidiair aanvoeren dat sprake was van noodweer. Dit arrest laat zien dat de rechter dat verweer moet beoordelen aan de hand van de vastgestelde feiten en de aangevoerde argumenten. Het gaat om een gebrek in de motivering; de Hoge Raad kent de verdachte niet zelf noodweer toe.
Feiten en procedure in hoger beroep
De zaak gaat over een steekincident in een gevangeniscel. Het hof achtte poging tot zware mishandeling bewezen. Het stelde vast dat de aangever de cel binnenkwam, de deur achter zich dichttrok, de verdachte in een hoek dreef en hem aanviel. Er was volgens het hof een noodweersituatie en de verdachte kon zich niet aan de aanval onttrekken. Het geschil in cassatie ging over de vraag of het hof de verwerping van het beroep op noodweer voldoende had gemotiveerd.
Bronpassages bij deze uitleg
hij op 27 april 2019 te [plaats] ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om aan [benadeelde] opzettelijk zwaar lichamelijk letsel toe te brengen die [benadeelde] met een mes in de buik heeft gestoken, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid.
Volgens [getuige 1] ging het als volgt: De deur van zijn cel stond open en gedetineerde [verdachte] kwam zijn cel binnenlopen en begon een gesprek. Vervolgens kwam gedetineerde [benadeelde] ook de cel binnen en trok de deur achter zich dicht.
[getuige 1] vond dit al vreemd en zag dat [benadeelde] meteen op [verdachte] af liep, en op hem in begon te slaan. In deze vechtpartij heeft gedetineerde [verdachte] gedetineerde [benadeelde] in de buik gestoken.
Reden verwerping noodweer door het hof
Het hof verwierp het noodweerberoep op de proportionaliteit van de verdediging. Het vond onvoldoende inzicht gegeven in het verloop van de aanval en verbond dat aan de ontkenning door de verdachte dat hij had gestoken. Daarmee was volgens het hof niet aannemelijk geworden waarom een mes nodig was. Het hof oordeelde dus niet dat iedere ontkenning noodweer onmogelijk maakt, maar de Hoge Raad vond deze motivering in het licht van de overige vaststellingen onvoldoende begrijpelijk.
Bronpassages bij deze uitleg
Echter, naar het oordeel van het hof is onvoldoende inzicht gegeven in het feitelijke verloop van de aanranding om proportionaliteit van het handelen van verdachte aannemelijk te kunnen achten.
Nu verdachte ontkent te hebben gestoken – en daarmee niet duidelijk is geworden in welke situatie hij zich bevond en waarom hij genoodzaakt was om te steken – acht het hof niet aannemelijk dat het handelen van verdachte proportioneel was.
Oordeel Hoge Raad over motiveringseis
De Hoge Raad herhaalt dat ontkenning een subsidiair beroep op noodweer niet zonder meer uitsluit. De rechter moet de feitelijke grondslag en de voorwaarden onderzoeken en mag de last om die grondslag aannemelijk te maken niet uitsluitend bij de verdachte leggen. Hier waren de vastgestelde aanval, de beperkte ruimte en het beschreven letsel van belang. Bovendien was niet kenbaar betrokken wat de verdediging concreet had aangevoerd over paniek en het fysieke overwicht van de aangever. De Hoge Raad beslist daarmee nog niet dat het steken gerechtvaardigd was.
Bronpassages bij deze uitleg
In dat verband kan betekenis toekomen aan de inhoud en indringendheid van de door of namens de verdachte aangevoerde argumenten, al behoeft de omstandigheid dat een verdachte de hem tenlastegelegde gedraging ontkent, niet zonder meer aan het slagen van een subsidiair gedaan beroep op noodweer(exces)
Het oordeel van het hof is in het licht van wat onder 2.3 is vooropgesteld niet zonder meer begrijpelijk, gelet op wat het hof heeft vastgesteld over de feitelijke gang van zaken
Daarbij is ook van belang dat het hof niet kenbaar in zijn oordeel heeft betrokken wat door de verdediging is aangevoerd, zoals weergegeven onder 2.2.3 en 2.2.4 en dat erop neerkomt dat de verdachte in paniek was
waarbij de rechter de last tot het aannemelijk maken van die feitelijke grondslag niet uitsluitend op de verdachte mag leggen.
Uitkomst en vervolgprocedure
Als gevolg van deze oordelen vernietigt de Hoge Raad het arrest van het gerechtshof. De zaak wordt teruggewezen naar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden voor een nieuwe behandeling. Het hof zal de zaak opnieuw moeten beoordelen, waarbij het rekening moet houden met de door de Hoge Raad geformuleerde eisen aan de motivering van het noodweerberoep, ongeacht de ontkenning door de verdachte.
Bronpassages bij deze uitleg
- vernietigt de uitspraak van het hof;
- wijst de zaak terug naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, opdat de zaak opnieuw wordt berecht en afgedaan.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
Het arrest van 29september 2026 herhaalt het kader uit het overzichtsarrest van 22maart 2016: ontkenning sluit een subsidiair beroep op noodweer niet automatisch uit en de proportionaliteit vraagt een beoordeling van de concrete verdediging. De uitkomst van de twee zaken verschilt. In 2016 hield de afwijzing van noodweer bij zestien messteken met dodelijk gevolg stand; in 2026 was de verwerping bij de beschreven aanval en het toegebrachte letsel onvoldoende gemotiveerd. Het arrest van 2026 wijzigt de algemene maatstaf dus niet.
Bronpassages bij deze uitleg
al behoeft de omstandigheid dat een verdachte de hem tenlastegelegde gedraging ontkent, niet zonder meer aan het slagen van een subsidiair gedaan beroep op noodweer(exces) in de weg te staan.
al behoeft de omstandigheid dat een verdachte de hem tenlastegelegde gedraging ontkent, niet zonder meer aan het slagen van een subsidiair gedaan beroep op noodweer(exces) in de weg te staan.
Reikwijdte en beperkingen
- De wetsversie van artikel 41 Wetboek van Strafrecht is niet afzonderlijk geverifieerd op wijzigingen na de datum van dit arrest.
- Dit arrest betreft een individuele cassatiezaak en vormt geen uitputtend overzicht van alle mogelijke noodweersituaties.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:HR:2026:1543
- ECLI:NL:HR:2016:456
- ECLI:NL:GHARL:2024:8088
- ECLI:NL:PHR:2026:775
- ECLI:NL:HR:2016:456.
- Artikel 41 Sr
- Artikel 302 Sr
- Artikel 45 Sr
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.