Uitspraak uitgelegd
Mercedes-dieselclaims: voorlopig deels WAMCA, verdere beslissing aangehouden
De collectieve Mercedes-dieselzaken van Stichting Diesel Emissions Justice (SDEJ) en Stichting Car Claim kunnen volgens de rechtbank Amsterdam niet volledig onder het oude collectieve-actierecht blijven vallen. In haar tussenvonnis van 4 november 2026 kondigt zij aan haar eerdere oordeel te herzien, naar aanleiding van het arrest in de afzonderlijke zaak van Stichting Emission Claim (SEC). Voor een afgebakend deel van de Euro 6-claims acht zij de WAMCA voorlopig toepasselijk. Partijen mogen eerst reageren op de voorgestelde procesorde; over aansprakelijkheid of schadevergoeding wordt niet beslist.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RBAMS:2026:10883
- Instantie
- Rechtbank Amsterdam
- Uitspraakdatum
- 2026-11-04
- Publicatie bron
- 2026-11-11
In het kort
- De rechtbank Amsterdam kondigt naar aanleiding van het arrest SEC/Mercedes aan terug te komen van haar eerdere oordeel dat de WAMCA in de zaken van SDEJ en Car Claim geheel buiten toepassing blijft.
- Voorlopig acht zij de WAMCA toepasselijk op claims over Mercedes-diesels met een Euro 6-typegoedkeuring uit de Europese Unie die op of na 15 november 2016 zijn gekocht, geleaset of anderszins verkregen.
- Voor dat deel moeten de stichtingen alsnog aan de ontvankelijkheidseisen van de WAMCA worden getoetst; daarover is nog niet beslist.
- Het dictum beperkt zich tot een rolverwijzing voor reacties op de voorgestelde procesorde. Iedere verdere beslissing is aangehouden.
Waarom deze zaak belangrijk is
Voor deze collectieve dieselclaims kan de datum van koop, lease of andere verkrijging bepalen welk collectieve-actierecht geldt. Voor het mogelijke WAMCA-deel volstaat de eerdere ontvankelijkheidstoets naar oud recht niet. De rechtbank stelt voor die aanvullende toets parallel te laten lopen aan de inhoudelijke behandeling onder oud recht. Het vonnis geeft afnemers nog geen aanspraak op compensatie.
Rechtbank zal eerdere uitsluiting van de WAMCA herzien
In de inmiddels gevoegde zaken van SDEJ en Car Claim had de rechtbank in 2022 uitsluitend het oude artikel 3:305a BW toepasselijk geacht. Het arrest in de afzonderlijke SEC-zaak heeft die beslissing niet vernietigd: de twee stichtingen waren daarin geen partij en hun zaken waren geen onderwerp van dat beroep. De rechtbank moet daarom zelf beoordelen of zij haar eerdere uitgangspunt herziet. Zij acht het nu duidelijk dat zij daarvan zal moeten terugkomen.
Bronpassages bij deze uitleg
heeft de rechtbank in het tussenvonnis van 22 juni 2022 ook geoordeeld dat wat betreft het collectieve-actierecht in de SDEJ-zaak en de Car Claim zaak (uiteindelijk) uitsluitend artikel 3:305a (oud) BW van toepassing is.
Bij vonnis van 17 april 2024 zijn deze zaken gevoegd.
Deze beslissingen van de rechtbank ten aanzien van SDEJ en Car Claim worden door het arrest van de Hoge Raad niet aangetast.
Deze beslissingen waren geen onderwerp van het hoger beroep en de procedure in cassatie, omdat SDEJ en Car Claim in de SEC-zaak geen partij waren.
De rechtbank acht het zonder meer duidelijk dat zij op de eerdere beslissing terug zal moeten komen.
Overgangswet verlangt splitsing rond 15 november 2016
Voor collectieve vorderingen die op of na 1 januari 2020 zijn ingesteld, bevat artikel 119a lid 2 van de Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek het relevante overgangsrecht. De Hoge Raad heeft in de afzonderlijke SEC/Mercedes-zaak beslist dat vorderingen over gebeurtenissen vóór én op of na 15 november 2016 in beginsel moeten worden gesplitst. Voor de eerdere gebeurtenissen geldt het oude artikel 3:305a BW; voor de latere de WAMCA. Welke gebeurtenissen relevant zijn, moet per vordering en per gedaagde worden onderzocht. Een ondeelbare reeks is alleen aan de orde bij zo sterk verweven feiten dat afzonderlijke gebeurtenissen niet kunnen worden onderscheiden. Die uitzonderlijke situatie deed zich volgens de Hoge Raad in de SEC-zaak niet voor.
Bronpassages bij deze uitleg
Het relevante overgangsrecht voor art. 3:305a BW is neergelegd in art. 119a lid 2 Overgangswet NBW (ONBW).
voor een rechtsvordering die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen als bedoeld in de artikelen 305a tot en met 305d van Boek 3 en die is ingesteld op of na 1 januari 2020
In een geval waarin de rechtsvordering betrekking heeft zowel op gebeurtenissen die voor 15 november 2016 hebben plaatsgevonden als op gebeurtenissen die op of na 15 november 2016 hebben plaatsgevonden, dient een splitsing van de rechtsvordering plaats te vinden (zie hiervoor in 3.2.4).
Dit betekent dat voor zover de rechtsvordering betrekking heeft op gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden voor 15 november 2016, deze wordt beheerst door het oude recht (art. 3:305a (oud) BW).
Voor zover de rechtsvordering betrekking heeft op gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden op of na 15 november 2016, wordt deze beheerst door de WAMCA.
voor elke door SEC tegen iedere gedaagde ingestelde rechtsvordering moeten worden onderzocht welke gebeurtenis of gebeurtenissen daaraan ten grondslag is of zijn gelegd
zozeer met elkaar zijn verweven dat in het kader van de bepaling van het toepasselijke collectieve-actierecht (art. 3:305a (oud) BW dan wel de WAMCA) geen splitsing in afzonderlijke gebeurtenissen kan worden gemaakt.
De feiten van deze zaak laten geen andere conclusie toe dan dat dit geval zich in deze zaak niet voordoet.
Voorlopige grens: Euro 6-diesel verkregen vanaf 15 november 2016
Binnen deze claims verbindt de rechtbank het toepasselijke regime voorlopig aan de verkrijging door de afnemer: koop, lease of een andere vorm van verkrijging. Zij acht de WAMCA toepasselijk op claims over Mercedes-diesels met een Euro 6-typegoedkeuring uit de Europese Unie, mits het voertuig op of na 15 november 2016 is verkregen. Voor de betrokken autobedrijven hanteert zij voorlopig dezelfde grens, omdat zij hun positie bij deze maatgevende gebeurtenis gelijk acht. Partijen mogen op deze afbakening reageren. De Euro 6-norm alleen bepaalt dus niet het regime.
Bronpassages bij deze uitleg
Hieruit volgt dat voor de beoordeling van het overgangsrecht het moment dat een dergelijk voertuig “is gekocht, geleaset of anderszins is verkregen” bepalend is.
tot het voorlopig oordeel dat op de vorderingen van SDEJ en Car Claim de WAMCA van toepassing is voor zover de vorderingen zien op dieselvoertuigen van het merk Mercedes-Benz
die door een typegoedkeuringsinstantie in de Europese Unie, zoals het KBA, zijn goedgekeurd op basis van de Euro 6 grenswaarden en op of na 15 november 2016 zijn gekocht, geleaset of anderszins verkregen door een afnemer.
Uitgaande van het voorlopig oordeel dat de maatgevende gebeurtenis is het in het verkeer brengen van de voertuigen met als resultaat dat afnemers een voertuig op of na 15 november 2016 hebben gekocht, geleaset of anderszins verkregen, is de positie van elk van de Partners gelijk.
De rechtbank geeft hierna een voorlopig oordeel over de vraag welke voertuigen onder oud en welke onder nieuw recht vallen. Partijen zullen daarop bij akte mogen reageren.
Ontvankelijkheid onder de WAMCA moet nog worden getoetst
De eerdere ontvankelijkheidstoets naar oud recht is volgens de rechtbank onvoldoende voor het deel waarop de WAMCA van toepassing zou zijn. SDEJ en Car Claim moeten daarvoor alsnog aan de WAMCA-eisen worden getoetst. De rechtbank stelt een aktewisseling voor. Daarna wil zij, als een of beide stichtingen ontvankelijk zijn, ook beslissen over de exclusieve belangenbehartiger en de mogelijkheden om aan de collectieve procedure deel te nemen of daarvan af te zien. Dit vonnis bevat dus nog geen ontvankelijkverklaring onder de WAMCA of benoeming van een exclusieve belangenbehartiger.
Bronpassages bij deze uitleg
De (gedeeltelijke) toepassing van de WAMCA brengt mee dat de beoordeling van de ontvankelijkheid zoals die heeft plaatsgevonden naar oud recht niet volstaat.
De rechtbank zal alsnog moeten beoordelen of SDEJ en Car Claim voor zover hun vorderingen zijn gebaseerd op de WAMCA voldoen aan de ontvankelijkheidseisen van de WAMCA.
kan worden volstaan met een aktewisseling.
Vervolgens beslist de rechtbank hierover bij vonnis; daarin wordt (indien een of meer eisers volgens de WAMCA ontvankelijk zijn) ook beslist over de aanwijzing van de EB en over opt in en opt out.
SEC blijft buiten deze gezamenlijke WAMCA-behandeling
Voor zover de WAMCA geldt, blijft SEC volgens de rechtbank niet-ontvankelijk wegens het te laat instellen van haar vordering. Een verlenging van de dagvaardingstermijn op grond van artikel 1018d lid 2 Rv geldt alleen voor de organisatie die daarom zelf heeft verzocht. Het uitgangspunt van gezamenlijke behandeling van WAMCA-vorderingen over dezelfde gebeurtenissen geldt hier daarom wel voor SDEJ en Car Claim, maar niet voor SEC. Een eventuele terugverwijzing van de afzonderlijke SEC-zaak leidt volgens dit vonnis niet tot gezamenlijke behandeling met deze gevoegde zaken.
Bronpassages bij deze uitleg
Zoals ook de Hoge Raad in zijn arrest, onder 2.3, heeft vermeld, heeft de rechtbank in het tussenvonnis van 22 juni 2022 SEC niet-ontvankelijk verklaard, kort gezegd omdat zij haar vordering te laat heeft ingesteld.
Een verlenging van de dagvaardingstermijn als bedoeld in art. 1018d lid 2 Rv geldt uitsluitend voor de rechtspersoon die om verlenging heeft verzocht en heeft dus geen algemene werking.
Voor zover de WAMCA van toepassing is, is SEC niet ontvankelijk.
Dat betekent dat het uitgangspunt van de WAMCA dat vorderingen met betrekking tot dezelfde gebeurtenissen die gebaseerd zijn op de WAMCA als één zaak worden behandeld wel geldt voor SDEJ en Car Claim, maar niet voor SEC.
Indien al terugverwijzing van de SEC-zaak door het Hof Den Haag plaatsvindt, zal die zaak los staan van de onderhavige zaak.
Het dictum bevat alleen een rolverwijzing en aanhouding
De rechtbank stelt voor het deel onder oud recht inhoudelijk voort te zetten en intussen voor het mogelijke WAMCA-deel de ontvankelijkheid te beoordelen. Dit is nog geen definitief vastgestelde procesorde. Het dictum verwijst de zaak alleen naar de rol van 18 november 2026 voor reacties op het voorstel en houdt iedere verdere beslissing aan. Er is dus geen oordeel over de aanwezigheid van verboden manipulatie-instrumenten, aansprakelijkheid of een aanspraak op schadevergoeding.
Bronpassages bij deze uitleg
De zaak voor zover betrekking hebbend op oud recht wordt voortgezet; daarin wordt een inhoudelijke mondelinge behandeling bepaald.
Intussen wordt met betrekking tot de vorderingen waarop de WAMCA van toepassing is voortgeprocedeerd over de ontvankelijkheid volgens de maatstaven van de WAMCA.
De zaak zal naar de rol worden verwezen teneinde partijen de gelegenheid te geven om op de onder 2.14 voorgestelde procesorde te reageren.
verwijst de zaak naar de rol van 18 november 2026 voor uitlating partijen als bedoeld in rechtsoverweging 2.15,
houdt iedere verdere beslissing aan.
In de conclusie van antwoord van Mercedes is een groot aantal functionaliteiten aan de orde, waarvan de rechtbank zal moeten beslissen of deze als verboden manipulatie-instrument kunnen worden beschouwd.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
De rechtbank sluit met haar voorlopige benadering aan bij de splitsingsregel uit het aangeleverde arrest SEC/Mercedes. Dat arrest verduidelijkt uitdrukkelijk dat de beschikking uit 2022, over een voorlopig getuigenverhoor, geen uitzondering op die regel bevat. Het aangekondigde terugkomen betreft een eigen eerder tussenoordeel van de rechtbank, niet een afwijking van de hier vergeleken Hoge Raad-uitspraken. De concrete afbakening van de dieselclaims blijft voorlopig. Deze vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken en is niet uitputtend.
Bronpassages bij deze uitleg
In een geval waarin de rechtsvordering betrekking heeft zowel op gebeurtenissen die voor 15 november 2016 hebben plaatsgevonden als op gebeurtenissen die op of na 15 november 2016 hebben plaatsgevonden, dient een splitsing van de rechtsvordering plaats te vinden (zie hiervoor in 3.2.4).
Op deze regel van overgangsrecht heeft de Hoge Raad geen uitzondering gemaakt in zijn (door het hof in rov. 4.15 van het tussenarrest vermelde) beschikking van 11 maart 2022.
SMMT heeft verzocht een voorlopig getuigenverhoor te gelasten omdat zij overweegt een vordering bij de burgerlijke rechter in te stellen.
De rechtbank acht het zonder meer duidelijk dat zij op de eerdere beslissing terug zal moeten komen.
tot het voorlopig oordeel dat op de vorderingen van SDEJ en Car Claim de WAMCA van toepassing is voor zover de vorderingen zien op dieselvoertuigen van het merk Mercedes-Benz
die door een typegoedkeuringsinstantie in de Europese Unie, zoals het KBA, zijn goedgekeurd op basis van de Euro 6 grenswaarden en op of na 15 november 2016 zijn gekocht, geleaset of anderszins verkregen door een afnemer.
Reikwijdte en beperkingen
- Dit is een tussenvonnis. De precieze afbakening tussen oud recht en WAMCA en de voorgestelde procesorde staan nog open voor reacties van partijen.
- Over verboden manipulatie-instrumenten, aansprakelijkheid en schadevergoeding is in dit vonnis niet beslist.
- De vergelijking is beperkt tot de twee aangeleverde uitspraken van de Hoge Raad en vormt geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
- De historisch toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk geverifieerd. De bespreking volgt de bepalingen zoals de rechters die in deze uitspraken uitleggen.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RBAMS:2026:10883
- ECLI:NL:HR:2026:1551
- ECLI:NL:HR:2022:347
- Artikel 305a BW
- Artikel 119a NBW
- Artikel 1018d Rv
- Artikel 1018f Rv
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.