Uitspraak uitgelegd

Maximumprijs Forxiga niet geschorst ondanks Nederlands octrooi

Kan de maximumprijs van een in Nederland geoctrooieerd geneesmiddel mede worden berekend met Britse generieke varianten en groothandelsprijzen? De voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven zag op 10 november 2026 geen aanleiding om de maximumprijs voor Forxiga te schorsen. Het Nederlandse octrooi bood daarvoor onvoldoende grond. Dat is geen definitieve goedkeuring van de berekening: vragen over samengestelde groothandelsprijzen blijven voor de bodemprocedure.

Instantie
College van Beroep voor het bedrijfsleven
Uitspraakdatum
2026-11-10
Publicatie bron
2026-11-11

In het kort

  • De voorzieningenrechter wees het verzoek om schorsing van de maximumprijs voor Forxiga af. Het beroep tegen de prijs is hiermee niet definitief beslist.
  • Het Nederlandse octrooi gaf geen reden voor schorsing: de Britse generieke middelen waren farmaceutisch vergelijkbaar en de bijzondere octrooitoezegging was hier niet van toepassing.
  • Groothandelsprijzen mochten voorlopig meetellen, ook wanneer daardoor een geneesmiddel tweemaal in de berekening voorkomt.
  • Of samengestelde groothandelsprijzen nader moeten worden onderzocht en voor AstraZeneca controleerbaar moeten zijn, blijft voor de bodemprocedure.

Waarom deze zaak belangrijk is

Een Nederlands octrooi en het mogelijk tweemaal meetellen van een geneesmiddel waren in deze voorlopige procedure onvoldoende om de maximumprijs te schorsen. Voor het vervolg blijft van belang of de minister samengestelde groothandelsprijzen moet onderzoeken en of AstraZeneca die moet kunnen controleren. De uitspraak geeft daarom geen definitieve zekerheid over de volledige prijsberekening.

Waarom AstraZeneca de maximumprijs wilde laten schorsen

AstraZeneca wilde de maximumprijs voor de 10 mg-tablet Forxiga laten schorsen totdat op haar beroep was beslist. Het middel wordt gebruikt bij diabetes, nierziekte en hartfalen; de nieuwe prijs geldt vanaf 1 oktober 2026. In de berekening had de minister Britse generieke varianten van dapagliflozin en prijzen van twee Britse groothandels opgenomen. Van de betrokken landen ontbrak alleen in het Verenigd Koninkrijk octrooibescherming. In Nederland en de andere referentielanden bestond die bescherming wel.

Bronpassages bij deze uitleg

Forxiga wordt gebruikt bij diabetes, nierziekte en hartfalen. Met het bestreden besluit heeft de minister een maximumprijs vastgesteld voor een 10 mg-tablet Forxiga. Deze prijs geldt vanaf 1 oktober 2026.

AstraZeneca heeft de voorzieningenrechter verzocht het bestreden besluit te schorsen voor zover daarin een maximumprijs voor Forxiga is vastgesteld totdat op het beroep is beslist.

De minister heeft bij de vaststelling van de maximumprijs van Forxiga de prijzen van generieke varianten van het geneesmiddel dapagliflozin in het VK betrokken. In het VK rust op dit geneesmiddel geen octrooirecht, in Nederland en de andere referentielanden wel.

Ook heeft de minister de prijzen van twee groothandels die dapagliflozin in het VK op de markt brengen, AAH Pharmaceuticals Ltd (AAH) en Alliance Healthcare (Distribution) Ltd (Alliance), meegenomen in de berekening van de maximumprijs.

Wel voldoende spoed, maar geen grond voor schorsing

AstraZeneca had niet aangevoerd dat de maximumprijs grote acute financiële problemen zou veroorzaken. Toch nam de rechter voldoende spoed aan. Eventuele schade zou bij een later te laag gebleken prijs namelijk lastig zijn aan te tonen en te verhalen. De zaak werd daarom inhoudelijk bekeken. Voor schorsing moest in beginsel zonder diepgaand onderzoek een grote kans op vernietiging in de hoofdzaak zichtbaar zijn. Die situatie zag de voorzieningenrechter hier niet.

Bronpassages bij deze uitleg

Hoewel AstraZeneca niet heeft gesteld dat de vastgestelde maximumprijs voor haar zal leiden tot grote acute financiële problemen, ziet de voorzieningenrechter een voldoende mate van spoedeisend belang om tot een inhoudelijke beoordeling over te gaan.

De voorzieningenrechter acht namelijk aannemelijk dat het voor AstraZeneca niet eenvoudig zal zijn om haar eventuele schade aan te tonen en te verhalen, als later vast komt te staan dat de vastgestelde maximumprijs te laag is.

ook zonder diepgaand onderzoek naar de feiten of het recht, de kans groot acht dat het College, oordelend op het beroep in de hoofdzaak, het bestreden besluit op een of meer van de door AstraZeneca in de onderhavige voorlopige voorzieningenprocedure aangevoerde gronden zal vernietigen.

De voorzieningenrechter is van oordeel dat geen sprake is van een dergelijke situatie.

Waarom het Nederlandse octrooi geen schorsing opleverde

Bij de wettelijke prijsvergelijking staan de werkzame stoffen, de sterkte en de farmaceutische vorm centraal. Partijen waren het erover eens dat de Britse generieke middelen op die punten met Forxiga overeenkwamen. Octrooibescherming maakt geen deel uit van deze wettelijke omschrijving. De bijzondere octrooitoezegging uit de wetsgeschiedenis heeft bovendien een beperkte reikwijdte: zij geldt alleen wanneer het geneesmiddel in alle vier de referentielanden niet meer door een octrooi wordt beschermd. Omdat hier alleen het Verenigd Koninkrijk octrooivrij was, bood die toezegging volgens de voorlopige beoordeling geen grond om uitsluitend de Britse merkvariant te vergelijken.

Bronpassages bij deze uitleg

c. vergelijkbaar geneesmiddel: een geneesmiddel met dezelfde werkzame bestanddelen, van dezelfde of nagenoeg dezelfde sterkte en in dezelfde farmaceutische vorm als een ander geneesmiddel;

Niet in geschil tussen partijen is dat het gaat om geneesmiddelen met dezelfde werkzame bestanddelen, van dezelfde of nagenoeg dezelfde sterkte en in dezelfde farmaceutische vorm als Forxiga.

Zoals de minister terecht opmerkt, is het octrooirecht geen element in de omschrijving van ‘vergelijkbaar geneesmiddel’ in de Wgp.

Dit is de zogenoemde octrooitoezegging, waarvoor de minister een uitzondering maakt. Die geldt alleen als in alle vier de referentielanden geen octrooi meer geldt.

uit de totstandkomingsgeschiedenis van de Wgp niet worden opgemaakt dat ook als in één van de referentielanden het geneesmiddel niet door een octrooi beschermd wordt, zoals hier aan de orde, alleen een vergelijking met de prijs van het specialité in dat land mag plaatsvinden

Lyrica ging over een nog beschermde medische toepassing

AstraZeneca beriep zich op de eerdere Lyrica-uitspraak van het College. Daar ging het om een nog geoctrooieerde toepassing van pregabaline tegen neuropatische pijn. De generieke kopieën in de referentielanden mochten juist voor die toepassing niet worden verhandeld. Het College stond daarom niet toe dat hun prijzen de maximumprijs voor de pijnindicatie van Lyrica bepaalden. De voorzieningenrechter benadrukt dat deze bijzondere situatie zich bij Forxiga niet voordoet. De uitspraken gaan dus niet over dezelfde octrooisituatie.

Bronpassages bij deze uitleg

AstraZeneca beroept zich hierbij op de geschiedenis van de totstandkoming van de Wgp en op de uitspraak van het College van 7 juli 2017 (ECLI:NL:CBB:2017:249, Lyrica-uitspraak) onder 5 en 7, waarin die geschiedenis is weergegeven.

Dit octrooi, dat nog van kracht is tot 17 juli 2017, is toegekend voor het gebruik van pregabaline voor (uitsluitend) de indicatie neuropatische pijn (hierna: pijnindicatie).

Het College is van oordeel dat verweerder de maximumprijs voor (de pijnindicatie van) Lyrica niet heeft mogen baseren op de prijzen van de generieke kopieën die in de referentielanden alleen voor de eerste indicaties mogen worden verhandeld.

de generieke kopieën in de referentielanden slechts voor de eerste indicaties en niet voor de tweede medische indicatie mochten worden verhandeld

Die omstandigheid doet zich hier ook niet voor.

Groothandelsprijzen mochten voorlopig meetellen

Ook prijzen die Britse groothandels op de aangewezen prijslijst vermelden, konden volgens de voorzieningenrechter in de berekening worden meegenomen. De Wgp vereist volgens dit voorlopige oordeel niet dat uitsluitend een registratiehouder of diens vertegenwoordiger leverancier is. AstraZeneca betwistte niet dat de groothandels farmaceutisch vergelijkbare geneesmiddelen rechtmatig aanboden. Dat een geneesmiddel door het gebruik van groothandelsprijzen mogelijk tweemaal in de berekening meetelt, achtte de rechter voorlopig niet in strijd met de Wgp.

Bronpassages bij deze uitleg

De voorzieningenrechter ziet vooralsnog geen steun voor de stelling dat onder ‘vergelijkbaar geneesmiddel’ in de Wgp alleen een geneesmiddel dat in het referentieland wordt geleverd door een registratiehouder of diens vertegenwoordiger moet worden verstaan.

AstraZeneca betwist niet dat de groothandels in farmaceutische zin vergelijkbare geneesmiddelen op de markt brengen en dat zij dit rechtmatig doen, dat wil zeggen zonder inbreuk te maken op octrooirechten.

Naar het voorlopig oordeel van de voorzieningenrechter mocht de minister dan ook mede uitgaan van de prijzen van groothandels op de prijslijst van het VK.

Als de prijzen van groothandels kunnen worden betrokken bij de berekening, brengt dat mee dat (de prijs van) een bepaald geneesmiddel twee keer kan worden meegeteld. Naar het voorlopig oordeel van de voorzieningenrechter is dat niet in strijd met de Wgp.

Samenstelling en controle van prijzen blijven onbeslist

Niet alles over de groothandelsprijzen is hiermee beslist. De rechter liet open of de minister onderzoek moet doen naar mogelijk samengestelde prijzen en of de opbouw daarvan voor AstraZeneca controleerbaar moet zijn. Dat punt is voor de bodemprocedure. Ook de klacht over een gebrekkige motivering is niet beoordeeld: die leverde op zichzelf geen reden voor schorsing op. Het verzoek om voorlopige voorziening is afgewezen, zodat de maximumprijs niet is geschorst. Het voorlopige oordeel bindt het College niet bij de verdere beoordeling van het beroep.

Bronpassages bij deze uitleg

Of de minister op grond van de Wgp nog onderzoek moet doen naar de al dan niet samengestelde prijzen van de groothandels op de prijslijst van referentielanden en of deze controleerbaar moeten zijn voor AstraZeneca, laat de voorzieningenrechter in het kader van deze procedure in het midden.

Dit is een aspect dat de voorzieningenrechter voor de bodemprocedure laat.

Het beroep van AstraZeneca op een motiveringsgebrek in het bestreden besluit hoeft in deze voorlopige voorziening niet te worden beoordeeld, omdat dit op zichzelf geen grond voor schorsing oplevert.

De voorzieningenrechter wijst het verzoek om voorlopige voorziening af.

Voor zover in deze uitspraak een oordeel wordt gegeven over de rechtmatigheid van het bestreden besluit, is sprake van een voorlopig oordeel dat het College niet bindt in een eventuele bodemprocedure.

Verhouding tot eerdere rechtspraak

Het verschil met de Lyrica-uitspraak uit 2017 berust op andere feiten: daar mochten generieke kopieën niet worden verhandeld voor de nog geoctrooieerde pijnindicatie. De voorzieningenrechter stelt vast dat die bijzondere situatie bij Forxiga ontbreekt. Daarnaast sluit de beperkte uitleg van de octrooitoezegging aan bij de Afdelingsuitspraak uit 2001. Deze vergelijking geeft geen aanwijzing voor een uitdrukkelijke koerswijziging. Zij is beperkt tot deze aangeleverde uitspraken; het oordeel over Forxiga is bovendien voorlopig.

Bronpassages bij deze uitleg

Dit octrooi, dat nog van kracht is tot 17 juli 2017, is toegekend voor het gebruik van pregabaline voor (uitsluitend) de indicatie neuropatische pijn (hierna: pijnindicatie).

Het College is van oordeel dat verweerder de maximumprijs voor (de pijnindicatie van) Lyrica niet heeft mogen baseren op de prijzen van de generieke kopieën die in de referentielanden alleen voor de eerste indicaties mogen worden verhandeld.

Die omstandigheid doet zich hier ook niet voor.

Dit is de zogenoemde octrooitoezegging, waarvoor de minister een uitzondering maakt. Die geldt alleen als in alle vier de referentielanden geen octrooi meer geldt.

De rechtbank heeft met juistheid overwogen dat dit antwoord, wat van de betekenis ervan overigens zij, uitsluitend ziet op de situatie waarin voor-een geneesmiddel geen octrooibescherming bestaat-in de vier referentielanden, maar wel in Nederland.

Voor zover in deze uitspraak een oordeel wordt gegeven over de rechtmatigheid van het bestreden besluit, is sprake van een voorlopig oordeel dat het College niet bindt in een eventuele bodemprocedure.

Reikwijdte en beperkingen

  • Dit is een uitspraak over een voorlopige voorziening. Het beroep tegen de maximumprijs is hiermee niet definitief beslist en het voorlopige oordeel bindt het College niet in de bodemprocedure.
  • De vergelijking met eerdere rechtspraak is beperkt tot de aangeleverde uitspraken en vormt geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
  • De geldende wetsversie is niet afzonderlijk onderzocht; deze bespreking volgt de wettelijke bepalingen en uitleg in de uitspraak.

Uitspraken en wetsartikelen

De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.

Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.