Uitspraak uitgelegd
FNV mag boete transportbedrijf aanvechten als belanghebbende
Kan een vakbond bezwaar maken tegen een bestuurlijke boete die aan een transportonderneming is opgelegd? De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelt op 22 april 2026 dat FNV dat in deze zaak kan. Haar rechtstreekse belang bij naleving van de rusttijdenregels is doorslaggevend, niet de vraag of zij vooraf om handhaving heeft gevraagd. De minister moet opnieuw op haar bezwaar beslissen; de Afdeling stelt zelf geen hogere boete vast.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RVS:2026:2294
- Instantie
- Raad van State
- Uitspraakdatum
- 2026-04-22
- Publicatie bron
- 2026-04-22
In het kort
- FNV is belanghebbende bij de boete aan de transportonderneming, omdat het beëindigen van rusttijdovertredingen haar collectieve chauffeursbelang raakt.
- Voor derden gelden de gewone eisen van artikel 1:2 Awb; een eerder handhavingsverzoek is niet vereist.
- Een belanghebbende mag ook de boetehoogte betwisten, maar een eventuele hogere boete moet evenredig blijven.
- De minister moet opnieuw beslissen op FNV’s bezwaar. De Afdeling stelt zelf geen hogere boete vast.
- De onderzoeksnotitie is geen handhavingsverzoek en de eerdere brief over eventuele deelname is geen besluit waartegen bezwaar openstaat.
Waarom deze zaak belangrijk is
Voor vakbonden en andere belangenorganisaties is vooral van belang of zij een rechtstreeks verband kunnen laten zien tussen het nalevingseffect van de boete en de belangen die zij volgens hun statuten en feitelijke activiteiten behartigen. Een voorafgaand handhavingsverzoek is daarvoor niet nodig. Voor FNV betekent dit dat zij ook de effectiviteit en hoogte van deze boete in bezwaar aan de orde kan stellen, zonder dat daarmee al vaststaat dat de boete moet worden verhoogd.
Onderzoek naar rusttijden leidt tot boete van € 10.500
FNV onderzocht de arbeidsomstandigheden en werk- en rusttijden van vrachtwagenchauffeurs. De Inspectie Leefomgeving en Transport gebruikte de bevindingen voor haar eigen onderzoek. De minister legde de transportonderneming vervolgens op 12 mei 2021 een boete van € 10.500 op voor zeven overtredingen, telkens € 1.500. Het bezwaar van FNV werd niet-ontvankelijk verklaard omdat de minister haar niet als belanghebbende beschouwde. Daardoor kwam haar bezwaar tegen de opgelegde boete niet aan een inhoudelijke beoordeling toe.
Bronpassages bij deze uitleg
FNV komt op voor de belangen van haar leden. Om die reden heeft zij de arbeidsomstandigheden en arbeidstijden van vrachtwagenchauffeurs onderzocht. Uit dat onderzoek is naar voren gekomen dat de regels over de rusttijden niet altijd worden gevolgd.
De ILT heeft de resultaten meegenomen in haar eigen onderzoek en geconcludeerd dat de transportonderneming boetes moet krijgen.
Bij besluit van 12 mei 2021 heeft de minister aan de transportonderneming een boete opgelegd van € 10.500,00 voor zeven overtredingen van € 1.500,00 per overtreding.
Bij besluit van 17 mei 2021 heeft de minister het door FNV daartegen gemaakte bezwaar niet-ontvankelijk verklaard omdat FNV geen belanghebbende is.
Een voorafgaand handhavingsverzoek is geen voorwaarde
De gewone eisen van artikel 1:2 Awb gelden ook bij boetes. Een derde moet een objectief vast te stellen, actueel en persoonlijk eigen belang hebben dat rechtstreeks door het besluit wordt geraakt. Bij een rechtspersoon moeten bovendien de statutaire doelen en de feitelijke activiteiten aansluiten bij de naleving van de regels waarvoor de boete is opgelegd. Een voorafgaand verzoek om handhaving is geen toelatingsvoorwaarde. Niet het indienen van zo’n verzoek, maar het betrokken belang is dus bepalend.
Bronpassages bij deze uitleg
Volgens vaste rechtspraak is alleen degene die een voldoende objectief en actueel, eigen en persoonlijk belang heeft dat rechtstreeks betrokken is bij het besluit, belanghebbende in de zin van artikel 1:2, eerste lid, van de Awb.
Om ingeval van een rechtspersoon als belanghebbende te worden aangemerkt, is vereist dat hij als zijn algemene en collectieve belangen de doelen behartigt die (ook) verband houden met de naleving van de regelgeving waarvoor de boete is opgelegd.
Daarnaast moet de rechtspersoon feitelijke werkzaamheden verrichten waaruit dat blijkt.
Of een natuurlijke persoon of een rechtspersoon een verzoek om handhaving heeft gedaan, is daarbij niet van belang.
Belang bij naleving, niet bij het bestraffen zelf
Een boete bestraft de overtreder, maar kan ook overtredingen laten stoppen of herhaling voorkomen. Bij het bestraffen zelf heeft een derde in de regel geen rechtstreeks belang. Dat kan anders zijn voor het effect op de naleving, bijvoorbeeld wanneer daardoor de arbeidsmarkt- of concurrentiepositie wordt beïnvloed. Het noodzakelijke oorzakelijke verband tussen het boetebesluit en het belang van de derde moet steeds afzonderlijk worden beoordeeld. De uitspraak geeft derden dus geen algemeen recht om iedere boete aan te vechten.
Bronpassages bij deze uitleg
De boete is echter een bestuurlijke sanctie, waarvoor geldt dat leedtoevoeging aan de overtreder veelal niet het enige doel is. Het boetebesluit kan ervoor zorgen dat de overtreding stopt of zich niet herhaalt en dat de regels ook daarna worden nageleefd.
In de regel zal een natuurlijke persoon of rechtspersoon als derde geen rechtstreeks belang hebben bij de leedtoevoeging aan de overtreder als gevolg van de opgelegde boete.
Deze feitelijke gevolgen van het boetebesluit kunnen onder omstandigheden de belangen van (andere) natuurlijke of rechtspersonen raken, bijvoorbeeld als daarmee de arbeidsmarkt- of concurrentiepositie wordt beïnvloed.
Of er voldoende oorzakelijk verband bestaat tussen het besluit tot het opleggen van de boete en het betrokken belang van de derde, natuurlijke persoon of rechtspersoon, zal dus per geval moeten worden beoordeeld.
Waarom het chauffeursbelang FNV rechtstreeks raakt
FNV bevordert volgens haar statuten goede arbeidsomstandigheden en naleving van werk- en rusttijdenregels. Haar onderzoek op parkeerplaatsen laat zien dat zij daarvoor ook feitelijk actief is. De Afdeling beschouwt het chauffeursbelang dat zij behartigt als voldoende specifiek en collectief. Het stoppen van te lang cabineverblijf valt daaronder, zowel voor de betrokken chauffeurs als voor chauffeurs van benadeelde concurrenten. Daarom erkent de Afdeling FNV’s rechtstreekse belang bij de vraag of de boete deze overtredingen beëindigt.
Bronpassages bij deze uitleg
Om die doelstelling te verwezenlijken, ziet FNV het als haar taak om onder meer goede arbeidsomstandigheden van en de naleving van de werk- en rusttijdenregelingen voor werkenden te bevorderen.
Dat FNV de belangen van de chauffeurs behartigt, is ook duidelijk uit haar feitelijke werkzaamheden. Zo heeft FNV onder meer onderzoek gedaan op parkeerplaatsen om te zien of er chauffeurs zijn die tijdens de rustdagen in hun vrachtwagencabines verblijven.
Hieruit concludeert de Afdeling dat FNV wat haar statutaire doelstelling betreft collectieve belangen van vrachtwagenchauffeurs behartigt. Dat belang vindt de Afdeling voldoende specifiek.
Het beëindigen van de situatie dat chauffeurs langer dan toegestaan in hun vrachtwagencabines verblijven, valt voor zowel de betrokken chauffeurs als de chauffeurs van de benadeelde concurrenten binnen de omvang van het collectieve belang waarvoor FNV opkomt.
FNV heeft daarom in dit geval een rechtstreeks belang bij de vraag of met de boete aan de transportonderneming de overtreding wordt beëindigd of niet.
Ook een volgens FNV te lage boete kan ter discussie staan
Als derde-belanghebbende kan FNV ook de hoogte van de boete aan de orde stellen. Een verhoging kan volgens de Afdeling in beeld komen als FNV aantoont dat een hoger bedrag nodig is omdat de boete anders niet effectief is. Dat betekent niet dat een verhoging vanzelf volgt. De vaststelling van het bedrag blijft onderworpen aan artikel 5:46 Awb en eventueel toepasselijk beleid. Ook een hogere boete moet evenredig zijn; bij een rechterlijke beoordeling is het aan de rechter om dat te toetsen.
Bronpassages bij deze uitleg
Als een derde, een natuurlijk persoon of een rechtspersoon, belanghebbende is bij het besluit tot boeteoplegging kan die zich ook uitlaten over de hoogte van de boete. Het is de rechter die bepaalt of de hoogte van de boete evenredig is (art. 5:46 Awb).
Als FNV aantoont dat het boetebedrag hoger moet zijn omdat anders de boete niet effectief is, zou dat ertoe kunnen leiden dat aan de transportonderneming een hogere boete moet worden opgelegd.
Daarbij geldt dat de hoogte van de boete wordt bepaald aan de hand van artikel 5:46 van de Awb en het eventueel van toepassing beleid dat van toepassing is. Daarbij geldt dat de boete evenredig moet zijn.
De onderzoeksnotitie en eerdere brief hebben een andere betekenis
De onderzoeksnotitie van FNV is geen handhavingsverzoek: zij bevatte geen vraag om handhaving of boeteoplegging. Ook de brief van 23 december 2020, waarin de minister FNV niet wilde toelaten tot een eventuele toekomstige boeteprocedure, kon niet met bezwaar worden aangevochten. Eind 2020 lag alleen een inspectierapport voor, nog geen beslissing over handhavend optreden. De mededeling was daardoor niet gericht op rechtsgevolg en vormde geen besluit. Deze eerdere correspondentie moet dus worden onderscheiden van het later genomen boetebesluit.
Bronpassages bij deze uitleg
In de notitie verzoekt FNV niet om handhaving en ook vraagt zij de minister niet om een bestuurlijke boete op te leggen. Gezien de tekst van deze notitie hoefde de minister de notitie ook niet als een handhavingsverzoek op te vatten.
Bij brief van 23 december 2020 heeft de minister aan FNV medegedeeld dat zij niet wordt toegelaten als belanghebbende in een eventuele bestuurlijke boeteprocedure die kan volgen op het boeterapport over de transportonderneming.
Eind 2020 was er alleen nog een rapport opgesteld met de bevindingen van de inspecties van ILT en nog geen besluit genomen over de gevolgen van die bevindingen.
De Afdeling oordeelt dat daarom de mededeling van de minister in de brief van 23 december 2020, niet was gericht op rechtsgevolg. De brief is om die reden geen besluit waartegen bezwaar kan worden gemaakt.
Bescherming van de beboete onderneming blijft zwaar wegen
Deelname van derden kan gevolgen hebben voor de rechtspositie van de onderneming, bijvoorbeeld bij inzage in bedrijfsgevoelige stukken of bij een later bezwaar dat tot een hogere boete kan leiden. De Afdeling verwijst voor mogelijke oplossingen onder meer naar beperkte kennisneming, regels over termijnoverschrijding, evenredigheid en het verbod van dubbele vervolging of bestraffing. Bij de toepassing daarvan moet de bescherming van de vermeende overtreder of beboete zwaar wegen. De erkenning van een derde als belanghebbende laat deze bescherming dus niet vervallen.
Bronpassages bij deze uitleg
doordat een derde al bij het voornemen van het bestuursorgaan om een boete op te leggen aanspraak maakt op het volledige dossier waarin mogelijk gevoelige bedrijfsinformatie staat
of als een derde pas op een later tijdstip kennisneemt van de opgelegde boete en daartegen alsnog opkomt waarbij de mogelijkheid bestaat dat een hogere boete wordt opgelegd.
bestaande regelingen in de Awb over beperkte kennisneming van stukken door een partij, de verschoonbaarheid van de termijnoverschrijding, de evenredigheid van de boete en algemene beginselen zoals dat niemand twee keer voor hetzelfde feit mag worden vervolgd of gestraft.
De Afdeling geeft mee dat bij de toepassing van die regelingen het belang van de bescherming van de vermeende overtreder of de beboete zwaar weegt.
Gedeeltelijke vernietiging: opnieuw beslissen op het bezwaar
Het hoger beroep van FNV is gegrond. De Afdeling vernietigt de rechtbankuitspraak voor zover die het bezwaar tegen de opgelegde boete betreft, evenals het besluit op bezwaar van 17 mei 2021. De minister moet opnieuw beslissen op het bezwaar tegen de boete van 12 mei 2021. Het oordeel over de eerdere brief blijft met een verbeterde motivering in stand. FNV krijgt daarmee toegang tot een inhoudelijke beoordeling van haar bezwaar tegen de boete; de Afdeling stelt zelf geen hogere boete vast.
Bronpassages bij deze uitleg
Het hoger beroep is gegrond. De uitspraak van de rechtbank voor zover deze betrekking heeft op het oordeel in zaak nr. 21/2765 moet worden vernietigd.
IV. vernietigt het besluit van 17 mei 2021;
V. draagt de minister van Infrastructuur en Waterstaat op om opnieuw te beslissen op het bezwaar van de Federatie Nederlandse Vakbeweging van 11 maart 2021;
De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank voor zover deze betrekking heeft op het oordeel in zaak nr. 21/1477 met verbetering van de gronden waarop deze rust.
De minister zal dus opnieuw moeten beslissen op het bezwaar van FNV tegen het besluit van 12 mei 2021.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
Op het afgebakende punt dat een vakbond onder voorwaarden derde-belanghebbende bij een boetebesluit kan zijn, sluit dit oordeel aan bij de Afdelingsuitspraak over Nautilus International uit 2016. Daar ging het om het weigeren van een boete omdat geen overtreding was geconstateerd; hier is wel een boete opgelegd. De Afdeling past de gewone belanghebbendencriteria toe zonder een voorafgaand handhavingsverzoek als voorwaarde te stellen. Zij corrigeert daarmee de rechtbank in deze zaak. Dat is niet hetzelfde als een expliciete herziening van haar eigen eerdere rechtspraak. Deze vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken.
Bronpassages bij deze uitleg
Gelet hierop is Nautilus International, anders dan de rechtbank heeft geoordeeld, belanghebbende bij de besluiten van 5 en 19 december 2013.
nu de minister zich daarin op het standpunt heeft gesteld dat hij geen overtreding van de Wav en de Wmm door [bedrijf A] en [bedrijf B] heeft geconstateerd en hun daarom geen bestuurlijke boete heeft opgelegd.
De Afdeling neemt daarom als uitgangspunt dat de natuurlijke persoon of rechtspersoon moet voldoen aan de vereisten van artikel 1:2, eerste en derde lid, van de Awb om belanghebbende bij een boetebesluit te kunnen zijn.
Of een natuurlijke persoon of een rechtspersoon een verzoek om handhaving heeft gedaan, is daarbij niet van belang.
Het moet dan gaan om de situatie dat een derde een handhavingsverzoek heeft ingediend en het bestuursorgaan tot de conclusie komt dat er geen sprake is van een beboetbare overtreding.
De Afdeling oordeelt anders dan de rechtbank dat de belangen van FNV in dit geval rechtstreeks zijn geraakt door het besluit van de minister om aan de transportonderneming een boete op te leggen.
Reikwijdte en beperkingen
- De Afdeling draagt een nieuwe beslissing op bezwaar op en stelt zelf geen hogere boete vast. Een latere beslissing op dat bezwaar is hier niet beoordeeld.
- De vergelijking beperkt zich tot de aangeleverde uitspraken en is geen uitputtend onderzoek naar alle rechtspraak over derden bij bestuurlijke boetes.
- De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk onderzocht; de bespreking volgt de bepalingen zoals de Afdeling die in deze zaak toepast.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RVS:2026:2294
- ECLI:NL:RBMNE:2022:1823
- ECLI:NL:RVS:2016:2645
- ECLI:NL:CBB:2004:AR6034
- ECLI:NL:CBB:2008:BD6629
- ECLI:NL:RVS:2006:AY6762
- ECLI:NL:RVS:2016:2649
- ECLI:NL:RVS:2025:5985
- Artikel 1:2 Awb
- Artikel 5:2 Awb
- Artikel 5:46 Awb
- Artikel 8:12a Awb
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.