Uitspraak uitgelegd
Bestemmingsplan De Nieuwe Haven Elburg: herstel nodig voor geluid en verkeer
Voor woningbouw in De Nieuwe Haven moet Elburg beter onderbouwen dat bestaande bedrijven niet onaanvaardbaar worden beperkt en dat geluid en verkeer aanvaardbaar zijn. Dat beslist de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 11 november 2026. Het plan voor maximaal 56 appartementen wordt in deze tussenuitspraak niet vernietigd: de gemeenteraad krijgt 26 weken na verzending om de gebreken te herstellen.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RVS:2026:6661
- Instantie
- Raad van State
- Uitspraakdatum
- 2026-11-11
- Publicatie bron
- 2026-11-11
In het kort
- De gemeenteraad van Elburg krijgt 26 weken na verzending van de tussenuitspraak om gebreken in het bestemmingsplan De Nieuwe Haven te herstellen; het plan wordt nog niet vernietigd.
- De bestaande werfactiviteiten van de Botterstichting vallen onder het gebruiksovergangsrecht. De raad had daarom milieucategorie 3.1 en een richtafstand van 30 meter moeten betrekken.
- Voor het aangrenzende bedrijfsperceel zijn mogelijke geluidsmaatwerkvoorschriften onvoldoende uitgewerkt. Ook de regels over gevelisolatie moeten duidelijker worden.
- Een beperkte verkeerstoename is onvoldoende onderbouwing bij een regelmatig overbelaste Havenkade. De raad moet aantonen dat de verkeerssituatie met de nieuwbouw aanvaardbaar blijft.
- Voor Elburg Foods acht de Afdeling het eerdere gebrek wel hersteld, mede op basis van nader geuronderzoek.
Waarom deze zaak belangrijk is
Voor woningbouw op deze locatie volstaat het niet om alleen naar de huidige bedrijfsactiviteiten of een beperkte verkeersgroei te kijken. Ook rechtstreeks toegestane bedrijfsmogelijkheden en gebruik dat door overgangsrecht wordt beschermd, moeten worden onderzocht. Geluidsmaatregelen en verkeersingrepen moeten bovendien voldoende concreet zijn onderbouwd. De herstelopdracht betekent niet dat de 56 appartementen onmogelijk zijn, maar ook niet dat hun ruimtelijke aanvaardbaarheid al vaststaat.
56 appartementen naast bestaande bedrijvigheid
De Nieuwe Haven ligt ten noorden van de historische kern van Elburg, op het zuidelijkste deel van bedrijventerrein Kruismaten. Het bestemmingsplan maakt maximaal 56 appartementen mogelijk, met commerciële functies op de begane grond. De Botterstichting, Elburg Foods en een aangrenzende perceeleigenaar vrezen dat de komst van woningen hun bedrijfsactiviteiten en gebruiksmogelijkheden beperkt. De verhouding tussen woningbouw en bestaande bedrijvigheid vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het geschil.
Bronpassages bij deze uitleg
Het plangebied betreft gronden ten noorden van de historische kern van Elburg en bestaat uit het zuidelijkste gedeelte van het bedrijventerrein Kruismaten.
Het plan voorziet in de mogelijkheid om maximaal 56 appartementen, voorzien van commerciële functies op de begane grond, te realiseren.
Zij vreest met name voor een beperking van haar bedrijfsactiviteiten door de woningen die het plan mogelijk maakt.
[appellant sub 3] is eigenaar van percelen direct grenzend aan de noordzijde van het plangebied, kadastraal bekend als sectie A, nummers 3483 en 3484.
Elburg Foods en [appellant sub 3] vrezen voor een beperking van hun bedrijfsactiviteiten en gebruiksmogelijkheden door de komst van de woningen.
Gemengd gebied en geuronderzoek bieden voldoende onderbouwing voor Elburg Foods
De Afdeling accepteert de kwalificatie als gemengd gebied. Daarvoor telt niet alleen de nieuwe woonbebouwing, maar ook het bestaande karakter van de omgeving mee. Voor Elburg Foods mocht daarom een richtafstand van 100 meter worden gebruikt; de afstand bedraagt ongeveer 120 meter. Daarnaast biedt het nadere geuronderzoek, waarin rekening wordt gehouden met een biofilter, voldoende onderbouwing voor een aanvaardbaar geurniveau bij de woningen en voor het oordeel dat de onderzochte bedrijfsvoering niet wordt beperkt. Het eerder vastgestelde gebrek is voor Elburg Foods daarmee hersteld.
Bronpassages bij deze uitleg
Voor de beoordeling welk omgevingstype in de zin van de VNG-brochure aan de orde is, is niet alleen het plangebied, maar ook het bestaande karakter van de omgeving van het plangebied van belang.
Gelet daarop, heeft de raad naar het oordeel van de Afdeling het gebied terecht aangemerkt als gemengd gebied als bedoeld in de VNG-brochure.
Uit wat de Afdeling onder 9 heeft overwogen, volgt dat voor de bedrijfsvoering van Elburg Foods van een richtafstand van 100 m kan worden uitgegaan.
Omdat daaraan met een afstand van ongeveer 120 m wordt voldaan
Met een biofilter, dat Elburg Foods binnen een jaar na vergunningverlening zal plaatsen, zal deze waarde 0,7 odour units per kubieke meter zijn.
Gelet daarop, heeft de raad zich op het standpunt kunnen stellen dat Elburg Foods door de nieuwe woningen niet in de bedrijfsvoering wordt beperkt, wat bevestiging vindt in de inmiddels opgestelde ontwerpmilieuvergunning.
Dat aan de richtwaarden van de minst hinderlijke geur en de minder hinderlijke geur wordt voldaan, betekent ook dat de raad heeft kunnen aannemen dat bij de nieuwe woningen vanwege Elburg Foods een aanvaardbaar geurniveau zal heersen.
Uit het voorgaande volgt dat het onder 3.1 vastgestelde gebrek in het besluit van 5 februari 2024 wat betreft de situatie van Elburg Foods is hersteld.
Gebruiksovergangsrecht beschermt de bestaande botterwerf
De Botterstichting mag haar werf planologisch blijven exploiteren zoals dat op 6 augustus 2013 gebeurde. Voor het gebruiksovergangsrecht is het feitelijke gebruik op die peildatum bepalend; de oude milieuvergunningen begrenzen dat recht niet. Met stukken had de stichting aannemelijk gemaakt dat het ruimere gebruik toen bestond en daarna zonder onderbreking en in wezen ongewijzigd doorging. De raad had daarom moeten uitgaan van milieucategorie 3.1, met een richtafstand van 30 meter in gemengd gebied. Die afstand wordt niet gehaald. De raad moet alsnog onderbouwen dat de toegestane werfactiviteiten naast de woningen mogelijk blijven en dat het woon- en leefklimaat aanvaardbaar is. De planologische bescherming neemt de afzonderlijke beoordeling van de milieugevolgen dus niet weg.
Bronpassages bij deze uitleg
de Botterstichting een beroep toekomt op het overgangsrecht in artikel 46.2 van de regels van het bestemmingsplan "Beschermd Stadsgezicht"
zij aan de Havenkade 39 nog immer een botterwerf op de wijze zoals dat plaatsvond op 6 augustus 2013 mag exploiteren.
De Afdeling overweegt dat voor de beoordeling of het gebruik onder het overgangsrecht in artikel 46.2 van de regels van het bestemmingsplan "Beschermd Stadsgezicht" valt, bepalend is wat het feitelijke gebruik was op de peildatum.
In deze bepaling staat geen beperking die verband houdt met milieuregelgeving.
De Botterstichting heeft aannemelijk gemaakt dat het met het bestemmingsplan "Beschermd Stadsgezicht" strijdige gebruik ruimer was dan vermeld in de vergunningen, op de peildatum plaatsvond en daarna ononderbroken en in de kern beschouwd ongewijzigd is voortgezet.
De raad had moeten uitgaan van milieucategorie 3.1 waarvoor in gemengd gebied een richtafstand van 30 m geldt. Niet in geschil is dat niet aan die afstand wordt voldaan. Afwijking daarvan moet dus worden gemotiveerd.
De raad heeft niet inzichtelijk gemaakt dat de planologisch toegelaten werkzaamheden van de Botterstichting mogelijk blijven na de bouw van de nieuwe woningen doordat ze passen binnen de geluidsniveaus van het Activiteitenbesluit dan wel dat in zoverre maatwerkvoorschriften mogelijk zijn.
de afwijking van de richtafstand van 30 m in het kader van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat niet deugdelijk is gemotiveerd
Mogelijke maatwerkvoorschriften zijn nog onvoldoende concreet
Voor de aangrenzende bedrijfspercelen moest de raad rekening houden met de rechtstreeks toegestane milieucategorie 3.2, niet alleen met de huidige opslag. De bijbehorende richtafstand van 50 meter wordt niet gehaald. Aanvullend geluidsonderzoek berekende voor piekgeluid overdag maximaal 72 dB(A). Dat is 2 dB(A) boven de in deze zaak toegepaste daggrens van 70 dB(A) op de gevel van geluidsgevoelige gebouwen buiten een bedrijventerrein. De raad verwees voor die overschrijding naar mogelijke maatwerkvoorschriften. Dat was onvoldoende: hij had enig inzicht moeten geven in de te stellen voorschriften, zodat de eigenaar de mogelijke gevolgen voor zijn bedrijfsbelangen kon beoordelen.
Bronpassages bij deze uitleg
Op de percelen van [appellant sub 3] kan bij recht een bedrijf in milieucategorie 3.2 worden gestart nu het geldende bestemmingsplan "Kruismaten 2012" dat toestaat.
Verder wordt ook voor [appellant sub 3] uitgegaan van zijn planologische bedrijfsmogelijkheden, dus niet alleen de huidige bedrijfsopslag.
niet in geschil is dat niet aan de richtafstand uit de VNG-brochure van 50 m voor een bedrijf in milieucategorie 3.2 in gemengd gebied wordt voldaan
Uit het akoestisch onderzoek volgt dat wat betreft de piekgeluiden in de dagperiode een maximale geluidsbelasting van ten hoogste 72 dB(A) op de nieuwe woningen plaatsvindt.
Ingevolge het Activiteitenbesluit is het maximum op de gevel van geluidsgevoelige gebouwen niet op een bedrijventerrein in de dagperiode 70 dB(A).
De raad heeft zich op het standpunt gesteld dat voor de overschrijding met 2 dB(A) maatwerkvoorschriften kunnen worden gesteld.
had de raad wel enig inzicht in die alsdan te stellen voorschriften moeten geven. Dat heeft de raad niet gedaan en [appellant sub 3] kan zodoende ook niet inschatten hoe zulke voorschriften zijn bedrijfsbelangen mogelijk schaden.
De regels over gevelisolatie bieden onvoldoende duidelijkheid
Ook de bepalingen over gevelisolatie boden onvoldoende zekerheid. Volgens de Afdeling zijn het toetsregels voor een bouwvergunning, geen regels voor het gebruik van de woningen en evenmin voorwaardelijke verplichtingen. De raad verduidelijkte niet waarop de gestelde verplichte gevelwering van 25 dB(A) berustte. Ook bleef onduidelijk of een vergunning moet worden geweigerd wanneer niet aan het gemeentelijke geluidsbeleid wordt voldaan. Bovendien valt de piekbelasting van 72 dB(A) binnen stap 4 van de besproken VNG-systematiek. Die stap vraagt een grondige onderbouwing van woningbouw op deze plek, en die ontbrak.
Bronpassages bij deze uitleg
Beide bepalingen moet naar het oordeel van de Afdeling worden aangemerkt als regels waaraan bij de aanvraag om een omgevingsvergunning voor een bouwactiviteit moet worden getoetst.
Het zijn, hoewel ze zijn ondergebracht in de artikelen 3.3 en 5.3, geen gebruiksregels en ook geen voorwaardelijke verplichtingen.
De raad heeft niet duidelijk gemaakt waar de verplichte wering van 25 dB(A) uit volgt.
Hierbij komt verder dat de artikelen 3.3.2, onder a, en 5.3.2, onder a, niet duidelijk maken of een aanvraag om een omgevingsvergunning moet worden afgewezen als niet aan het beleidskader wordt voldaan.
De raad heeft op de tweede zitting erkend dat het met 72 dB(A) om stap 4 gaat. Stap 4 betekent dat de bouw van woningen hier alleen mogelijk is als de raad dit grondig onderzoekt, onderbouwt en motiveert. Uit het voorgaande volgt dat de raad dat niet heeft gedaan.
Beperkte verkeersgroei sluit een overbelaste Havenkade niet uit
Voor de toe- en afleidende wegen ziet de Afdeling geen reden om verkeersproblemen door de nieuwbouw te verwachten. Voor de Havenkade zelf ontbreekt echter voldoende inzicht. Deze weg is regelmatig overbelast, vooral in het toeristische hoogseizoen. De raad beriep zich op afsluiting voor doorgaand verkeer gedurende de 50 drukste middagen per jaar, maar onderbouwde niet waarom dat voldoende is. Ook een relatief kleine verkeerstoename vraagt hier om onderzoek naar de feitelijke situatie: zonder dat inzicht kan niet worden uitgesloten dat de nieuwe woningen en commerciële functies bijdragen aan een onaanvaardbare verkeerssituatie.
Bronpassages bij deze uitleg
De Afdeling heeft geen aanleiding om aan te nemen dat door de nieuwbouw op de toe- en afleidende wegen verkeersproblemen zullen ontstaan.
Echter, de toekomstige situatie op de Havenkade met de nieuwe woningen en bedrijvigheid in de plint acht de Afdeling onvoldoende inzichtelijk gemaakt.
Niet in geschil is dat de verkeerssituatie op de Havenkade regelmatig overbelast is. De huidige problemen doen zich vooral voor in het toeristische hoogseizoen.
De raad heeft zijn standpunt in verweer dat de verkeerssituatie op de Havenkade met de nieuwbouw aanvaardbaar is, alleen gebaseerd op het verkeersbesluit om deze weg gedurende 50 middagen in het jaar af te sluiten voor doorgaand verkeer.
De raad heeft geen onderbouwing gegeven dat dit aantal middagen per jaar volstaat.
Hoewel de toename van het aantal motorvoertuigen door de nieuwbouw relatief beperkt is, zal de raad inzicht moeten geven in de feitelijke situatie ter plaatse om een mogelijke overspannen situatie ter plaatse te kunnen uitsluiten.
Tijdens het herstel blijft het oude omgevingsrecht gelden
Omdat het ontwerpplan al op 24 augustus 2022 ter inzage lag, wordt deze beroepsprocedure beoordeeld naar het recht van vóór 1 januari 2024. Ook een gewijzigd of nieuw besluit binnen deze herstelprocedure valt nog onder dat oude recht. De Afdeling bepaalt bovendien dat de openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht niet opnieuw hoeft te worden doorlopen. Het gaat hier om tussentijds herstel binnen de nog lopende beroepsprocedure.
Bronpassages bij deze uitleg
Het ontwerpplan is op 24 augustus 2022 ter inzage gelegd. Dat betekent dat op deze beroepsprocedure het recht, waaronder de Wet ruimtelijke ordening en de Crisis- en herstelwet, zoals dat gold vóór 1 januari 2024, van toepassing blijft.
Op een gewijzigd of nieuw besluit blijft het recht zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing. Afdeling 3.4 van de Awb behoeft bij de voorbereiding van een gewijzigd of nieuw besluit niet opnieuw te worden toegepast.
Raad krijgt 26 weken voor herstel, nog geen vernietiging
De Afdeling gebruikt de bestuurlijke lus en geeft de gemeenteraad 26 weken na verzending om de vastgestelde gebreken te herstellen. Het bestemmingsplan wordt in dit dictum niet vernietigd. Er is evenmin een definitieve beslissing dat de woningbouw wel of niet kan doorgaan. De raad moet de uitkomst van het herstel aan de Afdeling en de andere partijen meedelen en een aangepast of nieuw besluit volgens de wettelijke regels bekendmaken. Over vergoeding van proceskosten en griffierecht volgt pas een beslissing in de einduitspraak.
Bronpassages bij deze uitleg
Ingevolge artikel 8:51d van de Awb kan de Afdeling het bestuursorgaan opdragen een gebrek in het bestreden besluit te herstellen of te laten herstellen.
draagt de raad van de gemeente Elburg op om binnen 26 weken na verzending van deze tussenuitspraak:
- met inachtneming van deze uitspraak de onder 10.6, 10.9, 11.7, 11.8 en 12.2 geconstateerde gebreken in het besluit van 5 februari 2024 tot vaststelling van het bestemmingsplan "De Nieuwe Haven" te herstellen, en;
- de Afdeling en de andere partijen de uitkomst mee te delen en een gewijzigd of nieuw besluit op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend te maken en mee te delen.
In de einduitspraak wordt beslist over vergoeding van de proceskosten en het betaalde griffierecht.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
Op de twee onderzochte punten sluit deze tussenuitspraak aan bij de aangeleverde uitspraken. Bij Hof Noordeinde verlangde de Afdeling eveneens onderzoek naar de feitelijke verkeerssituatie. Daar bleven de rechtsgevolgen uiteindelijk in stand nadat aanvullend verkeersonderzoek het gebrek had hersteld; in Elburg is het verkeersgebrek nog niet hersteld. Het verschil in uitkomst wordt daarmee verklaard door het beschikbare onderzoek en de fase van de procedure. Ook toepassing van het oude recht op een herstelbesluit tijdens de lopende beroepsprocedure sluit aan bij de uitleg over tussentijdse besluiten onder artikel 6:19 Awb in de uitspraak van 27 maart 2024. Deze vergelijking is beperkt tot deze onderwerpen en is geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
Bronpassages bij deze uitleg
Hoewel de toename van het aantal motorvoertuigen door de nieuwbouw relatief beperkt is, zal de raad inzicht moeten geven in de feitelijke situatie ter plaatse om een mogelijke overspannen situatie ter plaatse te kunnen uitsluiten.
Daarvoor is de feitelijke verkeerssituatie doorslaggevend.
De Afdeling is van oordeel dat met de verkeersstudie 2025 en de door het college op de zitting gegeven toelichting het gebrek dat kleeft aan het besluit tot vaststelling van het wijzigingsplan, is hersteld.
De Afdeling ziet hierin dan ook aanleiding om de rechtsgevolgen van het besluit van 18 juni 2024 tot vaststelling van het wijzigingsplan in stand te laten.
Uit het voorgaande volgt dat de raad het zorgvuldigheidsgebrek inzake de verkeerssituatie niet heeft hersteld.
Op een gewijzigd of nieuw besluit blijft het recht zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing.
Wanneer er na 1 januari 2024 gedurende de beroepsprocedure over een bestemmingsplan een besluit als bedoeld in artikel 6:19 van de Awb wordt genomen, dan geldt dat op dat besluit nog het oude recht van toepassing is.
Reikwijdte en beperkingen
- Dit is een tussenuitspraak. Of het bestemmingsplan uiteindelijk in stand blijft en wie proceskosten en griffierecht vergoed krijgt, wordt nog niet definitief beslist.
- De vergelijking is beperkt tot twee aangeleverde uitspraken en de onderwerpen verkeer en toepasselijk recht bij tussentijds herstel.
- De Afdeling past het recht van vóór 1 januari 2024 toe. De afzonderlijke historische wetsversies zijn voor deze bespreking niet zelfstandig gecontroleerd.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RVS:2026:6661
- ECLI:NL:RVS:2024:1174
- ECLI:NL:RVS:2026:2257
- Artikel 8:51d Awb
- Artikel 4.6 Invoeringswet Omgevingswet
- Artikel 6:19 Awb
- Artikel 6:22 Awb
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.