Uitspraak uitgelegd
Aanvullende compensatie toeslagen: extra beslistijd, dwangsom later op nihil
Hoeveel extra tijd krijgt de Dienst Toeslagen als een besluit over aanvullende compensatie voor werkelijke schade uitblijft? De rechtbank Den Haag koos op 24 juni 2025 voor een uitgangspunt van 35 weken na afloop van de wettelijke beslistermijn. In deze zaak moest uiterlijk op 6 augustus 2025 worden beslist. De daaraan gekoppelde dwangsom is door de Afdeling bestuursrechtspraak op 22 juli 2026 in hoger beroep op nihil gesteld.
- Primaire bron
- ECLI:NL:RBDHA:2025:11094
- Instantie
- Rechtbank Den Haag
- Uitspraakdatum
- 2025-06-24
- Publicatie bron
- 2025-06-30
In het kort
- De rechtbank Den Haag verklaarde het herhaalde beroep wegens niet tijdig beslissen gegrond en verplichtte de Dienst Toeslagen uiterlijk op 6 augustus 2025 te beslissen.
- Voor aanvragen om aanvullende compensatie nam de rechtbank 35 weken na afloop van de wettelijke beslistermijn als uitgangspunt, tenzij bijzondere omstandigheden een andere termijn vereisten.
- In deze zaak waren die 35 weken al verstreken, maar het concrete vooruitzicht op afronding rechtvaardigde volgens de rechtbank meer dan twee weken extra.
- De rechtbank legde € 250 per dag aan dwangsom op, tot maximaal € 37.500. De Afdeling bestuursrechtspraak vernietigde in hoger beroep alleen dit onderdeel en stelde de dwangsom op nihil.
Waarom deze zaak belangrijk is
De uitspraak maakt duidelijk dat een wettelijke beslistermijn iets anders is dan de extra termijn die de rechter na een gegrond beroep geeft. Volgens de rechtbank begon die extra termijn niet opnieuw bij ieder beroep. Voor de financiële gevolgen is de verdere procesgang essentieel: de opgelegde rechterlijke dwangsom is in hoger beroep op nihil gesteld.
Herhaald beroep zonder nieuwe ingebrekestelling
Eiseres vroeg op 29 maart 2023 aanvullende compensatie aan. De Dienst Toeslagen had op 29 maart 2024 moeten beslissen en liet ook een eerdere rechterlijke termijn van zes weken verstrijken. Op 1 maart 2025 volgde daarom een nieuw beroep. Een nieuwe ingebrekestelling was niet nodig, omdat er al een rechterlijke opdracht lag. Nu nog steeds geen besluit bekend was gemaakt, verklaarde de rechtbank het herhaalde beroep ontvankelijk en gegrond.
Bronpassages bij deze uitleg
Omdat de aanvraag van eiseres van 29 maart 2023 dateert en verweerder op 29 maart 2024 daarop had moeten beslissen, is de nieuwe nadere beslistermijn van 35 weken in deze zaak al verstreken.
De rechtbank heeft verweerder opgedragen een besluit te nemen op het verzoek van eiseres binnen zes weken na verzending van de uitspraak.
Eiseres heeft op 1 maart 2025 beroep bij de rechtbank ingesteld, stellende dat verweerder niet aan de opdracht van de rechtbank heeft voldaan.
Omdat de rechtbank verweerder eerder heeft opgedragen een besluit te nemen, hoefde eiseres verweerder niet opnieuw in gebreke te stellen. Niet is gebleken dat verweerder inmiddels een besluit op het verzoek bekend heeft gemaakt. Het beroep is dus ontvankelijk en gegrond.
Waarom de rechtbank een langere termijn nodig vond
Na een gegrond beroep tegen niet tijdig beslissen is twee weken om alsnog te beslissen het wettelijke vertrekpunt. Voor bijzondere gevallen bestaat ruimte voor maatwerk. De rechtbank zag ernstige uitvoeringsproblemen: de stroom aanvragen was groter dan verwacht en de Commissie Werkelijke Schade had onvoldoende capaciteit. Volgens de rechtbank namen de vele procedures bovendien capaciteit weg van het inlopen van de achterstanden. Een onhaalbaar korte opdracht zou ouders daarom niet werkelijk helpen sneller duidelijkheid te krijgen.
Bronpassages bij deze uitleg
In beginsel moet een bestuursorgaan dit doen binnen 2 weken na het verzenden van de uitspraak.
In bijzondere gevallen kan de rechtbank een andere termijn bepalen.
De omvang van de stroom aan verzoeken om aanvullende compensatie is bovendien groter gebleken dan voorspeld, terwijl de Commissie Werkelijke Schade (CWS) nog over onvoldoende capaciteit beschikt om die stroom te verwerken.
De capaciteit van CWS kan steeds minder worden ingezet om achterstanden in te lopen en moet steeds meer worden verlegd naar beroepen tegen niet tijdig beslissen.
Bij het stellen van onhaalbare beslistermijnen en het wekken van onrealistische verwachtingen, zijn de gerechtvaardigde belangen van deze ouders echter ook niet gebaat.
35 weken extra in plaats van de gevraagde 60 weken
De rechtbank nam de door de Dienst Toeslagen gevraagde zestig weken extra niet over. Zij vergeleek de gemiddelde doorlooptijd van 609 dagen, oftewel 87 weken, met maximaal 52 weken wettelijke beslistijd bij gebruik van de eenmalige verlenging. Het verschil van 35 weken werd haar uitgangspunt voor de extra rechterlijke termijn. Daarbij wilde de rechtbank voorkomen dat een te ruime termijn de druk zou wegnemen om werkprocessen efficiënter te maken en de capaciteit waar mogelijk te vergroten.
Bronpassages bij deze uitleg
Verweerder heeft de rechtbank verzocht om een nadere beslistermijn van 60 weken, die loopt na het moment waarop de wettelijke beslistermijn op de aanvraag is verstreken.
De rechtbank acht een termijn van 60 weken, zoals door verweerder gevraagd, onnodig lang.
De gemiddelde doorlooptijd van aanvullende compensatieverzoeken is 87 weken (609 dagen). De wettelijke termijn waarbinnen moet worden beslist, is zes maanden, met de mogelijkheid de termijn eenmalig met zes maanden te verlengen (in totaal 52 weken).
De gemiddelde overschrijding van de maximale beslistermijn is dus 35 weken. Vanuit dat oogpunt is een nadere beslistermijn van 35 weken niet onnodig lang en niet onrealistisch kort.
Daarnaast dient de vast te stellen termijn niet de prikkel weg te nemen om processen waar mogelijk efficiënter in te richten en waar nodig en mogelijk de capaciteit verder op te schalen.
De 35 weken begonnen niet opnieuw bij ieder beroep
Behoudens bijzondere omstandigheden liep de extra termijn vanaf de eerste dag na afloop van de wettelijke beslistermijn, ook bij een herhaald beroep. Er kwam dus niet na ieder nieuw beroep opnieuw 35 weken bij. Was die termijn bij de uitspraak al voorbij, dan gold in beginsel alsnog twee weken. De rechtbank zonderde daarnaast twee perioden uit: deelname aan een alternatief hersteltraject voor dezelfde schade en door de Dienst verleende bedenktijd na aanmelding via het portaal om een ander schadetraject te overwegen. Tijdens die perioden liep de extra rechterlijke termijn niet.
Bronpassages bij deze uitleg
De rechtbank bepaalt daarom dat in gegronde beroepen tegen het niet tijdig beslissen op een aanvraag om aanvullende compensatie, behoudens bijzondere omstandigheden die tot een andere termijn nopen, een nadere beslistermijn wordt gegeven van 35 weken.
Die termijn wordt ook gegeven bij een herhaald beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit. De termijn begint te lopen vanaf de eerste dag waarop de wettelijke beslistermijn op grond van artikel 2.1, derde lid in combinatie met 6.2, eerste lid van de Wht is verstreken.
Ingeval de termijn al is verstreken, wordt in beginsel een nadere beslistermijn van twee weken gegeven vanaf de verzending van de uitspraak op het beroep.
De rechtbank stelt daarom vast dat de nadere beslistermijn niet loopt gedurende de periode waarin de ouder voor dezelfde schade een alternatief hersteltraject in het kader van de hersteloperatie doorloopt.
Ook loopt de termijn niet gedurende de periode waarin de ouder, die na de indiening van de aanvraag op het aanmeldportaal heeft aangegeven zich op een ander schadetraject te beraden en daarvoor bedenktijd van verweerder heeft gekregen, nog van deze bedenktijd gebruikmaakt.
In deze zaak moest uiterlijk 6 augustus 2025 worden beslist
De termijn van 35 weken was voor eiseres al verstreken. Toch beperkte de rechtbank de resterende tijd niet tot twee weken. De Dienst had namelijk een concreet afrondingspad geschetst: het CWS-advies werd rond 11 juni 2025 verwacht, waarna de beslissing waarschijnlijk binnen twee maanden zou volgen. De rechtbank stelde daarom 6 augustus 2025 vast als uiterste beslisdatum. Vanwege het herhaalde beroep koppelde zij daaraan een rechterlijke dwangsom van € 250 per dag vertraging, tot maximaal € 37.500. Daarmee werd een besluit afgedwongen; de aanvullende compensatie zelf werd niet toegekend.
Bronpassages bij deze uitleg
Omdat de aanvraag van eiseres van 29 maart 2023 dateert en verweerder op 29 maart 2024 daarop had moeten beslissen, is de nieuwe nadere beslistermijn van 35 weken in deze zaak al verstreken.
Naar verwachting zal CWS haar advies om en nabij 11 juni 2025 hebben uitgebracht. Daarna zal waarschijnlijk binnen twee maanden de beslissing op de aanvraag volgen.
Verweerder heeft hiermee een concreet tijdpad benoemd, dat uitzicht geeft op een beslissing op de aanvraag.
- draagt verweerder op om uiterlijk op 6 augustus 2025 een besluit te nemen op de aanvraag van eiseres;
Omdat sprake is van een herhaald beroep tegen niet tijdig beslissen, bepaalt de rechtbank dat verweerder een dwangsom moet betalen van € 250,- voor elke dag waarmee de tot en met 6 augustus 2025 lopende beslistermijn wordt overschreden.
- bepaalt dat verweerder aan eiseres een dwangsom van € 250,- moet betalen voor elke dag waarmee hij de hiervoor genoemde termijn overschrijdt, met een maximum van € 37.500,-;
De 60-wekenbenadering voor bezwaar gold hier niet automatisch
De Afdelingsuitspraak van 26 maart 2025 kon niet zonder meer worden doorgetrokken naar deze zaak. De daarin vastgestelde extra termijn van 60 weken zag uitsluitend op het uitblijven van besluiten op bezwaar. In de Haagse procedure ontbrak juist nog een eerste besluit op de aanvraag om aanvullende compensatie. De rechtbank beoordeelde daarom zelfstandig welke extra termijn in die primaire fase passend was. Het verschil tussen 35 en 60 weken betreft dus ook verschillende procesfasen.
Bronpassages bij deze uitleg
De uitspraak van 26 maart 2025 gaat niet over de nadere beslistermijn voor (primaire) besluiten op een aanvraag om aanvullende compensatie.
De rechtbank acht het daarom aangewezen om te beoordelen of er aanleiding is de nadere beslistermijn ook voor die gevallen verder te verruimen.
Het gaat daarbij om besluiten op bezwaar.
een nadere beslistermijn geldt van 60 weken na de datum waarop de wettelijke beslistermijn voor het nemen van een besluit op bezwaar is verstreken.
Hoger beroep: alleen de rechterlijke dwangsom op nihil
In hoger beroep stelde de Afdeling bestuursrechtspraak op 22 juli 2026 de rechterlijke dwangsom op nihil. Zij vernietigde de rechtbankuitspraak uitsluitend op dat onderdeel en verving de beslisdatum van 6 augustus 2025 niet. Voor de toenmalige uitvoeringssituatie ging de Afdeling inmiddels uit van twee weken om alsnog te beslissen en een dwangsom van nihil: de financiële prikkel werkte volgens haar niet meer. De Dienst had ondertussen een inhoudelijk besluit genomen. Het incidentele hoger beroep van de ouder werd daarom wegens vervallen procesbelang niet-ontvankelijk verklaard. De 35-wekenbenadering uit de rechtbankuitspraak kan dan ook niet zonder meer als actuele algemene beslistermijn worden gebruikt.
Bronpassages bij deze uitleg
Uitgesproken in het openbaar op 22 juli 2026
De Afdeling zal de uitspraak van de rechtbank alleen vernietigen voor zover daarin is bepaald dat de Dienst Toeslagen aan [appellant] een dwangsom van € 250,00 moet betalen voor elke dag waarmee hij de gestelde termijn overschrijdt, en zal de dwangsom op nihil stellen.
en bepaalt dat de Dienst Toeslagen voor elke dag waarmee hij de termijn van 6 augustus 2025 overschrijdt een dwangsom moet bepalen aan [appellant] van € 0,00;
dat zij bij de huidige stand van zaken van oordeel is dat moet worden teruggevallen op de wettelijke beslistermijn, waarbij een bestuursorgaan binnen twee weken na de dag waarop de uitspraak wordt verzonden alsnog een besluit bekend moet maken.
De Afdeling heeft in deze uitspraak, onder 17, verder geoordeeld dat onder de huidige omstandigheden de nadere dwangsom die aan een uitspraak wordt verbonden op nihil moet worden gesteld.
ten aanzien van aanvragen aanvullende compensatie voor de werkelijke schade van de rechterlijke dwangsom in het geheel geen effectieve prikkel meer uitgaat om een besluit alsnog binnen een nadere termijn bekend te maken.
Terwijl het incidenteel hoger beroep aanhangig was heeft de Dienst Toeslagen alsnog een inhoudelijk besluit genomen op de aanvraag aanvullende compensatie van [appellant].
De Afdeling is van oordeel dat het procesbelang van [appellant] daarmee is vervallen.
Het incidenteel hoger beroep zal daarom niet-ontvankelijk worden verklaard.
Verhouding tot eerdere rechtspraak
De vergelijking met de Afdelingsuitspraak van 26 maart 2025 betreft verschillende procesfasen. De daarin vastgestelde 60-wekenbenadering gold voor besluiten op bezwaar. De Haagse rechtbank behandelde juist een aanvraag om aanvullende compensatie waarop nog geen eerste besluit was genomen. Het verschil tussen 35 en 60 weken is daarom op zichzelf geen bewijs van tegenstrijdige rechtsregels. Het latere hoger beroep wordt afzonderlijk besproken als verdere afloop van deze zaak.
Bronpassages bij deze uitleg
De uitspraak van 26 maart 2025 gaat niet over de nadere beslistermijn voor (primaire) besluiten op een aanvraag om aanvullende compensatie.
De rechtbank bepaalt daarom dat in gegronde beroepen tegen het niet tijdig beslissen op een aanvraag om aanvullende compensatie, behoudens bijzondere omstandigheden die tot een andere termijn nopen, een nadere beslistermijn wordt gegeven van 35 weken.
Het gaat daarbij om besluiten op bezwaar.
een nadere beslistermijn geldt van 60 weken na de datum waarop de wettelijke beslistermijn voor het nemen van een besluit op bezwaar is verstreken.
Reikwijdte en beperkingen
- Deze procedure ging over het afdwingen van een eerste besluit op aanvullende compensatie, niet over de hoogte van de te vergoeden schade.
- De rechtbankuitspraak is in hoger beroep alleen op het punt van de rechterlijke dwangsom vernietigd. De Afdeling hanteerde inmiddels andere uitgangspunten; de 35-wekenbenadering wordt hier niet als actuele algemene beslistermijn gepresenteerd.
- De vergelijking is beperkt tot de aangeleverde uitspraken en vormt geen uitputtend jurisprudentieonderzoek.
- De toepasselijke wetsversies zijn niet afzonderlijk gecontroleerd. De termijnen worden weergegeven zoals de rechters die in deze procedures hebben toegepast.
Uitspraken en wetsartikelen
- ECLI:NL:RBDHA:2025:11094
- ECLI:NL:RVS:2025:1301
- ECLI:NL:RVS:2026:4302
- ECLI:NL:RVS:2021:2346
- ECLI:NL:RVS:2021:2346.
- ECLI:NL:RVS:2023:3209
- ECLI:NL:RVS:2023:3209.
- Artikel 8:55d Awb
- Artikel 2.1 Wet hersteloperatie toeslagen
- Artikel 6.2 Wet hersteloperatie toeslagen
De gekoppelde wetsbron heeft geen gecontroleerde tijdsversie voor deze zaak. Raadpleeg voor toepassing de relevante historische tekst en eventuele overgangsregels.
Deze bespreking is met AI voorbereid. De rechterlijke brontekst en de redactionele uitleg zijn afzonderlijke teksten.